Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Tuschinski’s imperium

16 september 2020 Siebrand Krul

In het centrum van Amsterdam vertelt een prachtige bioscoop een verhaal over het Joodse leven in Nederland aan het begin van de 20ste eeuw. Het Tuschinski Theater - nu bekend als Pathé Tuschinski - is de enige overgebleven locatie van het entertainmentimperium van Abraham Icek Tuschinski, die voorheen zowel in Amsterdam als in Rotterdam zalen had.

Het Tuschinski werd geopend in 1921. Het interieur en exterieur zijn een mix van architectonische stijlen – meestal beschreven als deels art nouveau en deels art deco.
Abraham Tuschinski werd geboren in de buurt van Lodz in Polen in 1886. Op achttienjarige leeftijd besloot hij met zijn vrouw Mariem Ehrlich naar de Verenigde Staten te emigreren. Ze volgden een voor die tijd veelgebruikte route en reisden over land naar Nederland, met de bedoeling de oceaan over te steken op een schip dat vanuit Rotterdam vertrok.

Tuschinski Theater, Amsterdam. (CC BY-SA)

Tijdens hun tussenstop in Rotterdam besloot het stel echter in de drukke havenstad te blijven. Abraham werd kleermaker en later runden ze allebei een pension, voornamelijk voor Oost-Europese joden, Hotel Polski. Binnen een decennium na zijn vestiging in Rotterdam had Abraham zijn eerste bioscoop in de stad geopend.

Hoogstraat Rotterdam, Eugène Rensburg, 1925. De Thalia bioscoop is rechts te zien. (Joods Historisch Museum Amsterdam)

Hij bouwde een in onbruik geraakte zeemanskerk om tot bioscoop Thalia, die achttien maanden open was tot ze tegen de vlakte moest om plaats te maken voor nieuwbouw. Tuschinski verplaatste deze bioscoop naar een andere locatie in de stad en binnen dertien jaar verwierf hij vier bioscopen in Rotterdam – de Cinema Royal, Scala en Olympia die zich bij de Thalia voegden.

Ingang van het theater Tuschinski aan de Reguliersbreestraat in Amsterdam, waar menige beroemdheid over de rode loper schreed.

In 1918 kocht Tuschinski samen met zijn zwagers grond aan de Reguliersbreestraat in Amsterdam waarop het Tuschinski Theater werd gebouwd. De bioscoop was paleisachtig, met weelderige interieurs en stijlvolle instellingen. Het bijwonen van een voorstelling werd avondvullend entertainment, zeker als daar een bezoek aan de aangrenzende nachtclub La Gaité werd toegevoegd.

Filmoperator Jacques van Helden voor zijn vitafoonsysteem in Tuschinski. Illustratie door Jo Spier. (Stedelijk Museum Zutphen)
Zitplaatsen van bioscoop Thalia, gefabriceerd door Tijsseling’s Fabrieken. (Museum Rotterdam)

Na zijn vlaggenschipbioscoop in Amsterdam opende Tuschinski nog een luxe bioscoop – het Grand Theatre – in Rotterdam, een andere bioscoop in Amsterdam, het Roxy Theater, en nog een in Schiedam.

Usherette klapstoel uit de Thalia bioscoop. (Museum Rotterdam)

De Tweede Wereldoorlog in Nederland vernietigde het Joodse leven. Tijdens de oorlog werd de naam van de Amsterdamse bioscoop veranderd van die van de Joodse oprichter in de naam ‘Tivoli’.

Twee krukken uit de foyer van het Tuschinski Theater. (Joods Historisch Museum Amsterdam)

Abraham Tuschinski en bijna zijn hele familie werden vermoord in de concentratiekampen van de nazi’s. De stad Rotterdam werd verwoest door nazi-Duitse bombardementen – geen van de bioscopen van Tuschinski in Rotterdam heeft het overleefd.

Brand in Tivoli [Tuschinski] in Amsterdam, juli 1941. (Nationaal Archief)

In de bioscoop Tuschinski in Amsterdam blijft de naam van de oprichter echter beroemd als voorheen. In de bioscoop worden nu blockbuster- en arthouse-films vertoond, en speciale evenementen zoals filmfestivals georganiseerd.
Adrian Murphy, Europeana Foundation

Het interieur van de grote zaal.

Openingsbeeld: De Foyer van het Amsterdamse Tuschinski. De vloer in vrijgemaakt; normaal is alleen het uiterst linkse deel van de trap toegankelijk.


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder