Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Quarantaine in Rotterdam

24 augustus 2020 Siebrand Krul

Terwijl velen het voorbije halfjaar voor een al dan niet vrijwillige quarantaine kozen, was in het verleden een gedwongen afzondering vaak de enige remedie om een epidemie te beteugelen, zoals in de haven van Rotterdam. Met de snelle groei van de haven kwamen steeds meer mensen uit alle hoeken van de wereld, met alle risico’s op import van epidemische ziekten.

Hoewel de Nederlandse overheid in de 19de eeuw niet scheutig was met wetgeving die de handelingsvrijheid van haar onderdanen beperkte, trad in 1877 de ‘Wet tot wering van besmetting door uit zee aankomende schepen’ in werking. Hierin was bepaald dat havensteden verplicht een instelling moesten hebben waar bemanning en landverhuizers met besmettelijke ziekten afgezonderd konden worden. De onstuimige groei van de Rotterdamse haven – de aanvoer van goederen verdertienvoudigde tussen 1870 en 1913 – vergrootte de behoefte aan een deugdelijke opvanglocatie. Ongetwijfeld met de pandemie van de Spaanse Griep in het achterhoofd, kocht de gemeente Rotterdam in 1919 zes hectare grond op de Beneden Heijplaat voor de bouw van een quarantaine-inrichting voor zeevarenden. Bij het complex van tien strikt van elkaar gescheiden gebouwen draaide alles om isolatie, ontsmetting en herstel.

Detail van het dak van het ontsmettingsgebouw.

De zieke bemanningsleden (en zij die met de zieken in aanraking waren geweest), kwamen via de aanlegsteiger aan de noordzijde aan land. Na een grondige ontsmetting van lijf en goed gingen de zieken voor verpleging naar een zorgvuldig afgebakend gebied aan de oostzijde. De anderen werden ter observatie naar de aan de westzijde gelegen contactbarakken gestuurd. Althans: dit was het plan. Nadat de quarantaine-inrichting in 1934 door minister Slotemaker de Bruïne geopend was, kwamen er nauwelijks patiënten. Zieke zeelieden werden in het een paar jaar daarvoor geopende Havenziekenhuis opgenomen.

Achtergevel van de ziekenbarak.

De leegstaande gebouwen herbergden de meest uiteenlopende groepen bewoners: in 1939 uit Duitsland en Oostenrijk afkomstige Joodse vluchtelingen, op doorreis naar Engeland of de Verenigde Staten, na de oorlog tyfuspatiënten uit Spijkenisse en van 1953 tot 1979 woonden er zo’n tachtig dementerende bejaarden. Na hun vertrek dreigde sloop, maar een groep kunstenaars stak daar een stokje voor door de gebouwen te kraken en er een soort vrijstaat te vestigen. Het is mede aan hun taaie volharding te danken dat de quarantaine-inrichting in 2010 de status van rijksmonument kreeg en dat het sinds 2018 deel uitmaakt van het beschermde stadsgezicht Heijplaat.

De gevel van het zusterhuis.

Toch trekken de kunstenaars aan het kortste eind: in 2024 moeten zij deze groene enclave verlaten hebben. Het Havenbedrijf Rotterdam werkt aan een herbestemming van dit cultureel erfgoed. De overgebleven gebouwen – de contactbarakken zijn inmiddels gesloopt – worden omgebouwd tot kleinschalige congresruimtes (voor ‘hutje-op-de-heisessies’), een hotel en een eetgelegenheid. Hiervoor bestaat bij omwonenden voldoende draagvlak, tenminste ‘zolang het strandje openbaar toegankelijk blijft’.
Cor van der Heijden

Openingsbeeld: De gevel van de isoleerbarak.
Foto’s: Sergé Technau/Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed

Lees het volledige artikel, plus nog veel meer boeiende geschiedenis, in de nieuwe G-GESCHIEDENIS. Nu overal te koop voor slechts € 5,50!


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder