Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Lezen voor blinden

24 augustus 2020 Siebrand Krul

In de 19de eeuw ontwikkelden drukkers een techniek met verhoogde letters. Met op deze manier gemaakte teksten in reliëf werd het mogelijk om blinden en slechtzienden te laten lezen door middel van aanraking van papier. Honderd jaar daarvoor begon het proces van lezen door blinden.

Aan het einde van de 18de eeuw begon het onderwijs voor blinden ook geletterdheid en beroepsvaardigheden te omvatten. Bij het Koninklijk Instituut voor Blinde Jongeren in Parijs experimenteerde Valentin Haüy met reliëfplaten en nat papier en produceerde de eerste voelbare tekst in 1786.

Een pagina uit het eerste boek met reliëf, Valentin Haüy’s Essai sur l’education des aveugles (1786). (Bibliothèque nationale de France, NoC-OKLR)

Het effect van oorlog

Haüy’s experimenten werden gehinderd door de Franse Revolutie, maar de Napoleontische oorlogen (1803-1815) deden de belangstelling voor reliëfdruk herleven. Charles Barbier, een officier in het leger van Napoleon, had een schrijfsysteem van verhoogde punten uitgevonden om legers te helpen communiceren in het donker. Door oorlog hadden veel soldaten een visuele handicap als gevolg van letsel en ziekte.
Barbier besefte dat zijn ‘nachtschrijven’ hen, en vele anderen met soortgelijke beperkingen, kon helpen lezen. In 1821 presenteerde hij het aan het Nationaal Instituut voor Blinde Jongeren in Parijs. Een van de toehoorders was een jonge Louis Braille, die de vader zou worden van het tactiele type zoals we dat nu kennen.

Driehoekig alfabet van James Gall. (National Library of Scotland, Public Domain)

Concurrerende systemen

De weg naar braille was niet eenvoudig en in de eerste helft van de 19de eeuw verschenen verschillende concurrerende typen. Moeten de verhoogde letters het alfabet weerspiegelen of moeten in plaats daarvan abstracte symbolen worden gebruikt? Er waren argumenten voor beide partijen. Alfabetische systemen betekenden dat elke geletterde persoon blinde studenten kon lesgeven; Willekeurige symbolen kunnen zo worden ontworpen dat ze gemakkelijk door aanraking kunnen worden gelezen

Alston typt in een selectie van fabels met houtsneden, voor het gebruik van blinden, 1838. (National Library of Scotland, Public Domain)

In reliëf gemaakt type in Schotland

Het eerste reliëftype in Groot-Brittannië was het ‘driehoekige alfabet’, ontworpen door James Gall, een oprichter van de Royal Blind School in Edinburgh. Gall maakte de letters uit hoekige lijnen zodat ze door blinden en zienden konden worden begrepen. Gall beweerde dat zijn leerlingen na slechts een uur oefenen langzaam konden lezen, maar buiten Edinburgh maakte hij weinig vorderingen.

Buste van Louis Braille. (Wellcome Collection, CC BY)

In 1832 hield de Society of Arts for Scotland een wedstrijd voor het beste reliëfdruktype. Er waren vijftien inzendingen, Edmund Fry’s alfabetische systeem met Romeinse tekens zegevierde. Kort daarna begon John Alston met drukken in het Asylum for the Blind in Glasgow met een licht gewijzigde versie van Fry’s ontwerp. Het ‘Alston-type’ bleek populair en inspireerde soortgelijke vormen in Europa en Noord-Amerika.

Oefenboek in braille. (Bibliothèque nationale de France, NoC-OKLR)

De opkomst van braille

In Parijs had Louis Braille de ontwerpen van Barbier zo aangepast dat elk symbool met één vingertop kon worden herkend. In 1829 publiceerde hij het eerste braillealfabet. Het was populair bij studenten van het Nationaal Instituut, maar werd daar pas in 1854 officieel aangenomen.
In Groot-Brittannië was braille zelfs nog langzamer, maar campagnevoerders als Thomas Rhodes Armitage en de British and Foreign Blind Association kregen steeds meer invloed. Armitage benadrukte dat ‘de vraag niet voor blinden moet worden opgelost, maar voor blinden zelf’. In 1870 waren de bestaande systemen getest en de BFBA-juryleden (allemaal zelf blind) concludeerden dat braille de beste was.

Detail uit een braillemuziekcatalogus. (Region Skånes medicinhistoriska samlingar, CC BY-NC-ND)

Er waren nog vele jaren en herzieningen te gaan, maar de heerschappij van alfabetisch reliëf was voorbij. In 1882 kondigde Armitage aan dat buiten Noord-Amerika ‘er nu waarschijnlijk geen instelling in de beschaafde wereld is waar braille niet wordt gebruikt.’
Tegenwoordig is braille onmiddellijk herkenbaar als het schrijfsysteem dat wordt gebruikt door blinden en slechtzienden.
Europeana/Moray Teale, Projectcoördinator Rise of Literacy. Nationale bibliotheek van Schotland

Openingsbeeld: Een blind meisje leest de Bijbel door aanraking, gegraveerd door W. Ridgway, 1871, naar George Smith. (Wellcome Collection CC BY)


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder