Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

China en de Oeigoeren

07 juli 2020 Siebrand Krul

Xinjiang, de meest noordwestelijke provincie van China, is ongeveer even groot als West-Europa en vormt het woongebied van de Oeigoeren en andere islamitische, Turkstalige volkeren. Ooit heerste er religieuze diversiteit in het rijk van de Oeigoeren, toen overwon de islam. Maar nu Peking het voor het zeggen heeft, staat de Oeigoerse identiteit onder druk.

De Duitse geoloog Adolf Schlagintweit is pas 28 jaar oud, maar hij heeft grootse plannen: hij wil een tweede Alexander von Humboldt worden. Daarom kiest hij, anders dan zijn broers Hermann en Robert, niet voor de zeeroute als hij in 1857 Centraal-Azië voor korte tijd moet verruilen voor Beieren. Het is de gevarenvolle weg over land die hem lokt. Alleen zijn bagage met het onderzoeksmateriaal van zijn Himalaya-missie stuurt hij zekerheidshalve naar India. Daarna gaat hij in z’n eentje op pad. In Kasjgar, een knooppunt van verschillende handelsroutes, loopt het mis: Schlagintweit valt in handen van een plaatselijke islamitisch heerser. Die verdenkt hem ervan te spioneren voor de gehate Chinezen en laat hem zonder vorm van proces onthoofden. Eens te meer blijkt hoe gevaarlijk deze uithoek van de wereld is, in de 19de eeuw een vacuüm tussen de Aziatische grootmachten.

Een doppamaker. Een doppa is het traditionele Oeigoeise hoofddeksel.

Van 744 tot 840 n. Chr. wist een Oeigoers rijk zijn politieke zelfstandigheid tegenover Mongolen en Chinezen te bewaren, al is omstreden of het toenmalige volk wel aan de huidige Oeigoeren verwant was. In 779 werd dit kanaat in een westelijk en een oostelijk deel gesplitst. Char Balgas, de hoofdstad van het oostelijk deel, was met een inwonertal van 100.000 een belangrijk politiek en cultureel centrum. Hier leefden verschillende geloofsgemeenschappen vreedzaam naast elkaar. De Oeigoeren waren sjamanisten, manicheeërs en boeddhisten. De verhouding met de Chinese keizers van de Tang-dynastie was er een van wederzijds respect, al ondernamen eigengereide Oeigoerse clanleiders telkens weer rooftochten in het Rijk van het Midden.
In de jaren 839-846 werd het Oeigoerenrijk door de Kirgiezen vernietigd en een deel van de Oeigoeren verdreven naar hun tegenwoordige woongebied. Dat omvat het immense Tarimbekken en de Taklamakanwoestijn, ’oord zonder terugkeer’. De streek werd aan het begin van de 13de eeuw door Dzjengis Khan, de stichter van het Mongoolse rijk, veroverd. Dat hij een bepaald hoge dunk van de Oeigoeren had, blijkt wel uit het feit dat hij hun stamhoofd Bartsjoek zijn dochter ten huwelijk gaf. Veel Oeigoeren waren schrijver of beambte in Mongoolse dienst. De Oeigoer Tatar Tonga was zelfs de opvoeder van de zonen van Dzjengis Khan.

De markt van Hotan.

Stormenderhand veroverden de Mongolen grote delen van Azië en van de islamitische wereld. Toch ‘waren het uiteindelijk de moslims, die de Mongolen overmeesterden – niet door hun de verloren gebieden weer te ontnemen, maar door hen tot de islam te bekeren,’ schrijft de Afghaans-Amerikaanse historicus Tamim Ansary in zijn boek Destiny Disrupted: A History of the World Through Islamic Eyes. Op hun beurt verspreidden de Mongolen vervolgens de islam onder de volkeren over wie zij heersten, onder wie ook de Oeigoeren. Door dit islamiseringsproces kwam er in de 13de eeuw een einde aan de religieuze diversiteit. De Oeigoeren gingen deel uitmaken van de islamitische wereld. In de periode 1252-1255 werd de laatste boeddhistische vorst Idikoet Salendi op beschuldiging van islamvijandigheid terechtgesteld.
De Chinezen hadden al vroeg hun zinnen gezet op het woongebied van de Oeigoeren, dat zij als de poort tot het westen beschouwden. Toen de Mongoolse macht taande, breidden zij hun invloed in het Tarimbekken geleidelijk uit. Toch slaagde pas de Mantsjoerijse Qing-dynastie er in 1760 in om delen van het gebied te veroveren. Ze noemden hun westelijke wingewest ‘Xinjiang’ – ‘nieuwe grens’ of ‘nieuw grondgebied’. De Oeigoeren hebben hun eigen identiteit nooit opgegeven en het Chinese bestuur niet werkelijk geaccepteerd. Als uiting van hun zelfstandigheidsstreven kozen ze naar Turks voorbeeld een lichtblauwe vlag met halvemaan. Naast de Oeigoeren zijn er in Xinjiang nog andere Turkstalige volkeren, zoals de Turkmenen, Kirgiezen, Kazakken en Oezbeken.

Oeigoers protest in München, 2008.

In de jaren zestig en zeventig van de 19de eeuw kwam het tot een reeks opstanden tegen de Qing-dynastie, die pas in 1877 neergeslagen konden worden. Toen China zelf in de eerste helft van de 20ste eeuw door staatsgrepen en een burgeroorlog geplaagd werd, grepen de Oeigoeren opnieuw hun kans. In 1933 riepen ze de Islamitische Republiek Oost-Turkestan uit, die echter al een jaar later door een krijgsheer werd opgeheven. In 1944 volgde een tweede poging en dit keer kreeg de Republiek Oost-Turkestan de steun van de Sovjet-Unie. Maar toen de communisten in de Chinese burgeroorlog de overhand kregen, was er geen strategisch belang meer voor Stalin, die zich nu voor aansluiting van Xinjiang bij China uitsprak – en zo geschiedde.

Oeigoerse danseressen.

Nu is het zo dat de grondwet van de Volksrepubliek China de Oeigoeren autonomie garandeert, maar de werkelijkheid zag er van meet af aan anders uit. De regering in het 5000 kilometer verwijderde Peking stelde subsidies in om Chinezen tot verhuizing naar de dunbevolkte westelijke provincie aan te zetten. Met succes, want het Chinese aandeel in de bevolking steeg van vijf procent in 1949 naar ruim veertig procent nu. Het aandeel van de Oeigoeren slonk van 75 naar 45 procent. Bij de overheid en in het bedrijfsleven gaven de Chinezen al snel de toon aan. Tussen beide bevolkingsgroepen heersen wantrouwen en spanningen.
De uitoefening van het islamitisch geloof werd door de Chinese regering op allerlei manieren gehinderd en toestemming voor een pelgrimsreis naar Mekka was haast niet te krijgen. Ook mochten Oeigoerse ambtenaren tijdens de ramadan de vastenvoorschriften niet naleven. De Oeigoeren behoren overigens tot een verdraagzamere stroming binnen de islam, die van het mystiek-spirituele soefisme.
Christoph Driessen

Openingsbeeld: Oeigoers protest in Washington in 2020. President Trump gebruikt de Oeigoerse demonstraties in zijn verzet tegen China.

Lees het complete verhaal, en nog veel meer geschiedenis van de Zijderoute, in de nieuwe G-GESCHIEDENIS. Nu overal te koop voor slechts € 5,50!


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder