Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

De wellness-revolutie

16 juni 2020 Siebrand Krul

Een strak lichaam, een behendige geest en tonnen energie: wie zou zich daar niet voor aanmelden? Een staat van volledige tevredenheid - ‘eudaimonia’ zoals de oude Grieken het noemden, of ‘wellness’ zoals het sinds de jaren vijftig bekend is – is al eeuwenlang het summum van menselijk wensdromen. Hoe ontwikkelde zich dat in de 20ste eeuw?

Zoek op internet naar ‘wellness’ en 859 miljoen sites bieden u een weg naar een wereld van gelukzaligheid. Werd de term pas in de late 20ste eeuw mainstream, het concept is zo oud als de mensheid. Duizenden jaren geleden richtte de Chinese traditionele geneeskunde zich op aspecten van zowel fysieke als mentale gezondheid. Ook in het oude Hellas en Rome was het de norm voor zowel mannen als vrouwen om gymzalen te bezoeken en voor hun lichaam te zorgen als een voorwaarde voor geestelijke gezondheid.

Romeinse bader met een krabber, 400-375 v.Chr. (Wellcome collectie)

In de Middeleeuwen was de Sefardisch-joodse filosoof Moses ben Maimon – algemeen bekend als Maimonides – expliciet voorstander van fysieke activiteit als middel om ‘echte heelheid’ of kennis van God te bereiken. Verzorging van het lichaam werd over het algemeen beschouwd als heilzaam, maar vooral essentieel voor spirituele ontwikkeling.

Vrouwen badend in een openbaar gymnasium, 6e eeuw v.Chr. (Wellcome collectie)
Sporten op Schloss Schielleiten, het oudste sportresort van Oostenrijk, 1936. (Selenophon Licht- und Tonbild, Österreichisches Filmmuseum)

Vanaf het begin van de 20ste eeuw kreeg het momentum vaart om naar de sportschool te gaan en activiteiten binnen en buiten te ondernemen. Dit was gedeeltelijk te danken aan een toename van het aantal mensen dat in gespecialiseerde beroepen werkte, daar minder fysieke kracht voor hoefde te gebruiken maar toch behoorlijk verdiende. Zij hadden ook meer tijd om het lichaam te onderhouden. De Industriële Revolutie had geleid tot een meer sedentaire levensstijl en daarmee een groter besef dat dit negatieve effecten op het lichaam zou kunnen hebben. Het ‘sportschoolbesef’ leefde uiteraard niet bij de miljoenen arbeiders in de fabrieken: die waren dolblij als ze uitgeput eindelijk thuis konden neerzijgen.

Moses Maimonides, 1913 Ost und West: illustrierte Monatsschrift für das gesamte Judentum. (Universitätsbibliothek JCS Frankfurt am Main)
Sportieve outfits voor een actieve levensstijl, 1921. (Kunstbibliothek, Staatliche Museen zu Berlin)
Gymnastiek voor moeders, 1943> (K.W. Gullers, Stiftelsen Nordiska-muzeet)

Met de opkomende lichaamscultuur werd de focus op sporten sterker. Was ‘sport’ aanvankelijk een eltite-hobby, naarmate de middenklassen van klerken het gingen kopiëren, werden sport- en vrijetijdsactiviteiten breder toegankelijk en groeide ook de verering van degenen die uitblonken in fysieke activiteit en die een uitzonderlijk lichaamsbouw demonstreren. Gespierd zijn staat nu gelijk aan mooi zijn en schoonheid werd als gezond beschouwd.

Vrouw in tweedelig gymnastiekpak, 1927. (Almberg & Preinitz Fotografiateljé, Stiftelsen Nordiska-muzeet)
Mode-advertentie met meisje in gymnastiekpak, 1960-1965. (Carl A. Nordin, Stiftelsen Nordiska-muzeet)
Kantoorbedienden op een gezonde vakantie, jaren vijftig/zestig. (K.W. Gullers, Stiftelsen Nordiska-muzeet)

Bodybuildingwedstrijden werden al in 1901 georganiseerd: het jaar van de ‘Great Competition’ in de Royal Albert Hall in Londen. De show, waarin Sir Arthur Conan Doyle (auteur van Sherlock Holmes) als jurylid zat, was een enorme hit, met een uitverkochte zaal en teleurgestelde, afgewezen bezoekers als gevolg. Het aantal bodybuilders en wedstrijden nam de decennia gestaag toe, maar explodeerde in de jaren vijftig en zestig. Bodybuilding-tijdschriften begonnen te verschijnen, federaties en gespecialiseerde organisaties werden opgericht en voedingssupplementen die hielpen om die perfecte vorm te bereiken, werden op de markt geïntroduceerd.

Lindinger en Maurice Deriaz presenteren hun fysieke spieren, c. 1906. (Wellcome Collection)
Deelnemers aan een borstvergrotende wedstrijd in Londen, 1929. (Wellcome collectie)

Voor de minder fanatieken kwamen fitnessapparaten in bedrijven beschikbaar, maar je kon ook kiezen voor sportieve vakanties, met veel wandelen, fietsen, kajakken: de keuze werd groter en groter naarmate uiterlijkheid belangrijker werd.

Inschrijfformulier voor de Charles Atlas correspondentiecursus bodybuilding, jaren dertig. (Wellcome collectie)
Een bodybuilderswedstrijd in het stadstheater van Middelburg, c. 1990. (J. Wolterbeek, Zeeuwse Bibliotheek)
Jacob’s beschuitfabriekwerknemers in de sportschool, 1950-1965. (Dublin City Library and Archive)

Een nieuwe boost in de wellness-industrie vond plaats in het laatste kwartaal van de 20ste eeuw, toen de babyboomgeneratie zich op de fitness- en wellnessmarkt stortte: een jeugdige uitstraling werd voor velen een obsessie,met extreme uitschieters zoals een florerende cosmetica-industrie, niet alleen met smeersels, maar ook met chirurgische ingrepen in minder welgevallige lichaamskenmerken. Hierdoor ontstond een continue vraag naar nieuwe producten en diensten: van personal trainers tot superfoods en van zelfmassageapparaten tot infrarood saunacabines.
Europeana XX – a century of change/Sofie Taes voor KU Leuven – Photoconsortium

Openingsbeeld: Gymnastiek maakt deel uit van het regime in het Ronneby Brunn-resort, begin 20e eeuw. (Blekinge-museum)


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder