Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

De Nieuwe Zijderoute

16 juni 2020 Siebrand Krul

Eeuwen achtereen brachten kamelen zijde en jade van China naar Europa. Nu komen langs die oude route per trein telefoons, computers en andere elektronica. Sinds 2016 is er een directe treinverbinding tussen de Chinese miljoenenstad Chengdu en Rotterdam. Met andere spoorlijnen maakt deze deel uit van een van de meest ambitieuze infrastructurele projecten uit de 21ste eeuw: de Nieuwe Zijderoute.

In september 2013 lanceerde de Chinese president Xi Jinping dit project tijdens een staatsbezoek aan Kazachstan. In de Nazarbayev University verbaasde hij vriend en vijand met zijn One Belt, One Road (een gordel, een weg). Om de overbevolkte en door opstoppingen en vervuiling geplaagde metropolen aan de oostkust te ontlasten, werkt de Chinese overheid doelbewust aan de ontwikkeling en ontsluiting van het binnenland. In dat opzicht lijkt het op een herhaling van het proces dat de Amerikanen in de 19de eeuw doormaakten. Het ‘Go West, young man!’ is ook op het hedendaagse China van toepassing, al ging het in de VS om mensen en nu om goederen. Historisch bewust als de Chinezen zijn, wordt het plan ook aangeduid als ‘de Nieuwe Zijderoutes’. In de meervoudsvorm, want er wordt gelijktijdig ingezet op ontsluiting over land (via Centraal-Azië naar Europa) als over water (onder andere via Pakistan naar de Indische Oceaan). Met de brede waaier aan plannen liep de teller van betrokken landen snel op: in het najaar van 2016 waren dit al 65 (met 63 procent van de wereldbevolking). In 2017 waren ruim negenhonderd deelplannen in voorbereiding of uitvoering.

Het Huang Jue Wan knooppunt in Chongqing, gelegen aan de Jangtsekiang. (GettyImages)

Twaalf dagen onderweg

China heeft de stad Chongqing als het belangrijkste vertrekpunt voor de Nieuwe Zijderoute aangewezen. Deze aan de Jangtsekiang gelegen stad was van oudsher een centrum met zware industrie, geholpen door goedkope arbeid uit het omringende platteland. Chongqing ontwikkelde zich de voorbije decennia tot hét centrum van de elektronische maakindustrie in China. Nagenoeg alle Acer-laptops voor de West-Europese markt worden hier gemaakt en twee derde van alle HP-producten komt hier vandaan. Chongqing is een van de snelst groeiende metropolen ter wereld.

De drie hoofdtakken van de Nieuwe Zijderoute.

Volgens de traditionele route zouden de in Chongqing gemaakte producten eerst 2.000 kilometer vervoerd moeten worden voordat ze in de haven van Shanghai in zeecontainerschepen belanden. Via de snelste route kost dit minimaal een week. Als vervolgens de kortste route gevaren wordt (Chinese Zee-Straat van Malakka-Suezkanaal) duurt het gemiddeld bijna twee maanden voordat de dozen uit Chongqing Europa bereiken.
Een goederentrein die echter vanuit Chongqing westwaarts vertrekt is na twaalf dagen op zijn eindbestemming in Duisburg. Maar daar staan wel hogere kosten tegenover: per container zijn de kosten drie à vier keer zo hoog. Zeevracht blijft dus de goedkoopste optie. De grootste containerschepen kunnen zo’n 20.000 containers vervoeren. Afhankelijk van de grootte, kunnen maximaal 84 containers tegelijk over het spoor vervoerd worden en in een vrachtvliegtuig passen op zijn hoogst zestien containers. De verkorting van de reistijd is niet het enige argument om niet langer uitsluitend van zeetransport afhankelijk te willen zijn. De regelmatig oplopende spanningen met de buurlanden (Japan, Taiwan, de Filipijnen en niet te vergeten die met de Verenigde Staten met een onberekenbare president aan het roer) spelen ook een rol.

De Chinese leider Xi Jinping tijdens zijn opzienbarende toespraak in september 2013 in Kazachstan.

Duizend miljard euro

Het Belt and Road Initiative (zoals de onderneming inmiddels genoemd wordt) is een veelomvattend project. Er moet de komende decennia voor meer dan duizend miljard euro worden geïnvesteerd in de aanleg van bruggen, wegen, spoorlijnen, glasvezelkabels, havens en luchthavens om de handelsstromen sneller en soepeler te laten verlopen. Amerikaanse denktanks komen met berekeningen die vier keer zo hoog uitkomen.
China had voor het bevorderen van zijn economische groei en invloed overigens al veel eerder zijn troefkaarten op de spoorwegen ingezet, zeker waar het binnenlandse verbindingen betreft. Deze zijn onmisbaar voor het transport van grondstoffen, industriële eindproducten, arbeidskrachten en – niet onbelangrijk – soldaten. In de afgelopen tien jaar heeft China meer spoorwegen aangelegd dan alle andere Aziatische landen samen. Het netwerk van het land, met een totale lengte van 121.000 kilometer, is het op een na grootste van de wereld; het hogesnelheidsnet is al het grootste.

De haven van Duisburg is een belangrijke hub in het Europese deel van de nieuwe Zijderoute. Containeroverslag in de haven in juli 2018, waar wekelijks 25 goederentreinen uit China (Chongqing en Yiwu) aankomen. Van hieruit vertrekken ook goederen richting China. (GettyImages, foto Maja Hitij)

Stad met veel kamelenpoep

Dat de treinreis toch nog twaalf dagen duurt, heeft voor een deel te maken met omstandigheden waarop de Chinezen zelf geen invloed hebben. Onderweg moeten de containers namelijk twee keer overgeladen worden. De spoorlijnen in China en Europa hebben een spoorbreedte van 1,43 meter, terwijl die in Rusland en andere voormalige Sovjetrepublieken bijna negen centimeter breder is. Daarom is aan de grens van China en Kazachstan bij Khorgos een immens overslagstation gebouwd. Deze woestijnstad (vrij vertaald: ‘stad met veel kamelenpoep’) was tot het einde van de 15de eeuw een belangrijk knooppunt in de karavaanroutes. Sinds het begin van de directe scheepvaartverbinding tussen Europa en Oost-Azië was de bloeiperiode voorbij. Khorgos raakte verlaten en verdween onder het woestijnzand. Mede dankzij de gunstige ligging is Khorgos hard op weg om ‘het nieuwe Dubai’ te worden, letterlijk een knooppunt. In Khorgos komen de twee Chinese spoorlijnen naar het westen samen: de noordelijke lijn (uit Peking) en de zuidelijke lijn (waarop onder andere Guangzhou, Chongqing, Chengdu, Wuhan en Xian zijn aangesloten). Min of meer parallel aan de zuidelijke spoorlijn loopt ook nog een nieuwe geasfalteerde autosnelweg.

Een goederentrein onderweg van China naar Europa.

Toegang tot de Indische Oceaan

Vanuit Khorgos vertakken de routes zich weer: een lijn gaat via Kazachstan en Rusland door Oost-Europa, een andere via Iran en Turkije en een derde route gaat in zuidelijke richting naar de Pakistaanse diepzeehaven Gwadar. Uit de aanleg van dit zuidelijke deel van de Nieuwe Zijderoute blijkt dat bij de Chinezen geopolitieke motieven meespelen. Van oudsher zijn de relaties tussen China en India gespannen en die tussen Pakistan en India ronduit slecht. Indachtig de stelregel ‘de vijand van mijn vijand is mijn vriend’, knoopten China en Pakistan steeds nauwere banden aan. China was bereid diep in de buidel te tasten om Pakistan op infrastructureel gebied een grote sprong voorwaarts te laten maken. De keerzijde was dat China bij het beheer en de exploitatie van Gwadar tot 2059 volledig carte blanche heeft. Ook bij de aanleg van de spoorlijn houden de Chinezen de regie in handen: de buurlanden zijn verplicht om voor de aanleg Chinese bedrijven in te huren en gebruik te maken van goederen van Chinese makelij.

In september 2017 wordt in Duisburg de eerste Chinese trein uit Weihai feestelijk onthaald.

Als alles goed gaat, leidt dit ook tot welvaartsgroei in de betrokken landen. Dat dit geen garantie is, bleek uit een paar projecten die als onderdeel van het Belt and Road Initiative in Sri Lanka werden uitgevoerd. Verblind door gouden bergen verkocht president Mahinda Rajapaksa zijn ziel aan de duivel. Hij stond de Chinezen toe om in zijn geboortestreek een gloednieuw vliegveld aan te leggen (Mattala Rajapaksa International Airport; kosten 209 miljoen dollar) en een diepzeehaven te bouwen (Hambantota; kosten 1,5 miljard dollar). Hierbij was geen rekening gehouden met vraag en aanbod: Mattala Airport is ‘de leegste vluchthaven ter wereld’. En de zeeschepen voeren Hambantota voorbij. In 2015 kon de nieuwe president niet anders dan in ruil voor een schuldenvermindering van bijna een miljard euro de zeggenschap over de haven voor 99 jaar over te dragen aan het Chinese staatsbedrijf China Merchants Port Holdings. Onder de deal valt ook een groot stuk grond om de haven heen.
Cor van der Heijden

Openingsbeeld: Chinese arbeiders bij de aanleg van de Karakoram Highway, tussen China (Sinkiang) en Pakistan, de hoogste autoweg ter wereld, juli 2009. (GettyImages, foto Frank Bienewald)

Lees het complete verhaal, en nog veel meer geschiedenis van de Zijderoute, in de nieuwe G-GESCHIEDENIS. Nu overal te koop voor slechts € 5,50!


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder