Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Vader van het Avondland

27 mei 2020 Siebrand Krul

Hij keerde zich af van de wereld om in navolging van Christus te leven. Daarmee veranderde hij die wereld zoals maar weinig anderen. De kloosterorden, die zijn regel overnamen, werden bepalend voor het spirituele aanzien van Europa, ze gaven de klassieke kennis door, brachten regelmaat, orde en bovenal: nederigheid. Ora et labora, de regel van Benedictus van Nursia.

Het Rome van omstreeks 500 was nog slechts een schim van haar vroegere zelf. De stad was verschillende keren door Germanen geplunderd en door het keizerlijk hof verlaten. Toch ging het er nog zeer levendig aan toe, vooral dankzij de studenten uit de provincie. Die combineerden hun studie van het Romeinse recht met een uitbundige levensstijl en genoten hun vrijheid met volle teugen.
Iets daarvan zou de jonge Benedictus, uit het Umbrische stadje Nursia (het tegenwoordige Norcia bij Spoleto), goed doen, dachten zijn grootgrondbezittende ouders. Zo kon hij zich op een juristencarrière in overheidsdienst voorbereiden en de geloofskwesties uit z’n hoofd zetten waar hij met zijn tweelingzus Scholastica zo heftig over discussieerde.

Schilderij Glorie van de hl. Benedictus door Johann Georg Schamo, Limburg,1762, in het hoogaltaar van de parochiekerk St. Petrus en Paulus en Villmar. Het toont scenes uit het leven van de heilige, naar het tweede boek, Dialogi, van paus Gregorius de Grote.

Maar het vertier in een wereldstad, die net als het wereldrijk in verval was, bewerkstelligde het tegendeel. Benedictus walgde ervan en beet zich des te meer vast in de kernvraag van het christelijke geloof: hoe kan ik in navolging van Jezus leven, een navolging waarover in het Johannes-evangelie te lezen staat: ‘Wie mij volgt loopt nooit meer in de duisternis, maar heeft licht dat leven geeft.’
Een genoeglijk leventje in het decadente Rome kon daarmee niet bedoeld zijn. Op zoek naar alternatieven stuitte Benedictus op een christelijke commune in de omgeving van Rome, waar mannen, vrouwen en kinderen samen een God welgevallig leven probeerden te leiden. Maar in het evangelie van Mattheus vraagt Jezus nog meer: ‘Een ieder die broers of zusters, vader, moeder of kinderen, akkers of huizen heeft achtergelaten omwille van mijn naam, zal het honderdvoudige ontvangen en deel krijgen aan het eeuwige leven.’ Benedictus trok daar dezelfde conclusie uit als zo vele gelovigen voor hem: hij zou een leven van gebed en contemplatie in verregaande afzondering gaan leiden.

Van een onbekende miniaturist. Bohemen, omstreeks 1420.

Diep in het ruige Apennijnen-bergdal van Subiaco vond hij een grot waar hij drie jaar lang als kluizenaar verbleef. Daarbij werd hij voortdurend gekweld door het verlangen naar menselijk gezelschap en wereldlijke genoegens. Op een dag kwam hij langs een woekering van brandnetels en doornstruiken. Toen rukte hij zich de kleren van het lijf en wentelde zich door de doorns en de netels, tot alle vleselijke lust hem vergaan was.
Maar het zat hem niet mee: telkens weer werd hij in zijn eenzaamheid gestoord, als mensen zich aan de asceet kwamen vergapen of hem om raad vroegen. Uit die tijd dateren de eerste legenden over Benedictus. Op een dag maakten enkele monniken uit het nabijgelegen klooster van Vicovaro hun opwachting in de grot en vroegen Benedictus de plaats van hun overleden abt in te nemen. Na een aanvankelijke weigering gaf hij aan hun verzoek toe. In Vicovaro trof hij een diep verdeelde en ongedisciplineerde gemeenschap. Hij stuitte dan ook op veel weerstand toen hij het kloosterleven aan strenge regels probeerde te onderwerpen. Uiteindelijk pleegde iemand een gifmoord op de nieuwe abt, waaraan deze alleen door een wonder zou hebben weten te ontsnappen.

Benedictus door de schilder Fra Angelico.

Benedictus keerde naar Subiaco terug, om zijn leven geheel in het teken te stellen van de hervorming van het populaire, maar ordeloze monnikenwezen. Met zijn voorstellen voor structuur en zelftucht benaderde hij verschillende kloosters in de omgeving. Omstreeks 520 schijnt hij met wel twintig kloosters als adviseur en reorganisator in contact gestaan te hebben. Met het resultaat was hij evenwel niet tevreden – de bestaande structuren waren tegelijk te divers én te star.
Hij besefte dat hij zelf een klooster moest stichten, wilde hij dat geheel en al naar zijn eigen voorstellingen kunnen inrichten. Zijn keus viel op het bergplateau van Monte Cassino, niet ver van de weg van Rome naar Napels: afgelegen, maar niet afgesneden van contact met de wereld. Het plateau was ook groot genoeg om het klooster van bijgebouwen en landbouwgrond te kunnen voorzien. Symbolisch was de keuze ook, omdat een verlaten Apollotempel ervoor moest wijken.
Franz Metzger

Openingsbeeld: Plafondfresco in het benedictijnerklooster Melk aan de Donau in Oostenrijk, door Johann Michael Rottmayr (1722): Via Triumphalis des hl. Benedikt

Lees de andere helft van dit boeiende artikel, en nog veel meer over de benedictijnen, in de nieuwe G-GESCHIEDENIS. Nu overal te koop voor slechts € 5,50!


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder