Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

V1 en V2 in de Lage Landen

27 mei 2020 Siebrand Krul

Veel Vlamingen hielden tussen oktober 1944 en maart 1945 de adem in wanneer ze het typisch brommende motorgeluid van een V1 vliegende bom hoorden aankomen. Nederlanders keken angstig naar transportcolonnes met V2-raketten. Dat kon immers betekenen dat binnen afzienbare tijd een Engelse luchtaanval te verwachten was of dat door een mislukte lancering een bom dichtbij kon neervallen.

Geheime wapens waren een obsessie van Hitler. In november 1939 waren de Britten via hun ambassade in Oslo verwittigd door de Duitse wiskundige Hans Mayer dat de nazi’s aan geheime wapenprojecten werkten in Peenemünde. Het Oslo Report werd door inlichtingendienst MI6 als een afleidingsmanoeuvre afgedaan. Pas in maart 1943 werd het duidelijk dat het geen fabeltje was toen afgeluisterde krijgsgevangen Duitse generaals het over vertragingen bij de productie van raketten hadden die Londen moesten treffen. Bij analyse van foto’s van verkenningsvluchten werd in juni 1943 het bewijs gevonden dat de nazi’s in Peenemünde proeven deden met raketten. In augustus 1943 was duidelijk dat een onbemand vliegtuig tegen Engeland ingezet zou worden.

Lanceerinstallatie van Duitse V1-raketten bij Almelo (Paradijsbos), 20 april 1945. Goede camouflage maakte herkenning uit de lucht moeilijk vanuit de lucht. (Nationaal Archief/CCO Anefo)

London redden

Churchill nam de bedreiging ernstig op. Eind 1943 kreeg de luchtmacht met Operatie Crossbow opdracht om lanceerinstallaties te zoeken en zwaar te bombarderen. Vanuit Normandië en Noord-Frankrijk was Londen immers gemakkelijk voor vliegende bommen te bereiken. Op 13 juni 1944 viel de eerste V1 op London. Nabij Saint-Omer bouwde Organisation Todt een enorme ondergrondse V2-lanceerinstallatie, bekend als La Coupole. In juli 1944 werden de werken gestaakt. Elders kwamen eenvoudiger, gecamoufleerde V1-lanceerinstallaties. In West-Vlaanderen werd er in augustus 1944 aan achttien platformen gewerkt. Nabij Poperinge en Westvleteren waren er op 1 september vier gebruiksklaar. De snelle geallieerde opmars maakte dat de eenheid naar Nederland vertrok zonder een V1 af te vuren.

Restgetuigen: op 1 april 1981 werden negen V-1’s in het Gelderse dorp Harfsen geruimd. (Nationaal Archief/CCO Anefo)

Doelwit Antwerpen

De bevrijding van Noord-Frankrijk en de Vlaamse kust dreef de Duitse lanceringsplatformen naar Holland: boven de Moerdijk werden minstens 42 lanceerbanen voor V1 vliegende bommen aangelegd. Na de bevrijding van Antwerpen liet Hitler de haven als tweede hoofddoel met V-wapens aanvallen. Tijdens het Ardennenoffensief werd ook de streek rond Luik zwaar bestookt, zowel overdag als ’s nachts.
In totaal werden er tussen 7 oktober 1944 en 30 maart 1945 op de Antwerpse regio meer dan achtduizend V1 vliegende bommen en een duizendtal V2-raketten afgevuurd. Bij inslagen sneuvelden 731 geallieerde soldaten. De grootste ramp was de V2 inslag op de Cinema Rex op 16 december 1944 toen 296 soldaten en 271 burgers dood uit het puin werden gehaald. In de Antwerpse agglomeratie vielen bij de burgerbevolking 3.515 doden, bijna de helft van de 7.330 Belgische burgerdoden die bij V1- en V2-inslagen vielen.

Duitse propaganda uit 1944 voor het inzetten van V1-bommen tegen Engeland als vergelding voor het bombarderen van Europese steden. (Rijksmuseum Amsterdam)

De laatste V2-raketinslagen werden op 27 maart 1945 geregistreerd. In Mortsel waren bij de laatste inslag op een schuilkelder drieëntwintig burgerslachtoffers te betreuren. De laatste V1 bestemd voor Antwerpen viel op 30 maart neer bij Ranst.
De verdediging van Antwerpen was in handen van de Amerikanen, die met Antwerp X, een speciaal commando luchtdoelartillerie, de onbemande vliegtuigen uit de lucht probeerden te schieten. Sommige vielen nabij de artilleriestellingen op woningen. De impact op de haven en de bevoorrading van de geallieerde legers was verwaarloosbaar geweest.

Britse militairen controleren restanten van een V2-raket. (Coll. Koen Palinckx)

Voor de verdediging van Londen werd gewerkt met versperringsballons, luchtdoelartillerie en jachtvliegtuigen. RAF-jagers beschoten de V1’s of probeerden met een tik tegen een vleugel de koers te wijzigen. Met respectievelijk 44 en 19 geregistreerde hits behoorden de Belg Remi Van Lierde van 164 squadron en de (gesneuvelde) Nederlander R.F. Burgwal van 322 squadron tot de betere V1-jagers. Tegen V2-raketten bestond geen verdediging. Die werden afgevuurd van mobiele lanceerplaatsen geconcentreerd in de ruime omgeving van Den Haag, het Friese Gaasterland en uit de bosrijke streken van Gelderland en Overijssel. Enkel door de raketeenheden zelf aan te vallen, kon het afvuren verhinderd worden. Luchtverkenning en informatie verzameld door verzetsgroepen werd gebundeld om lanceerplatformen te vinden. De eerste V2 viel op 8 september 1944 in Londen, afgevuurd uit de oostelijke buitenwijken van Den Haag.

Foto uit dezelfde reeks als die hierboven.

Operatie Big Ben

Voor de RAF was een V2 een Big Ben en met de gelijknamige operatienaam werd het zoeken en het vernielen van lanceerinstallaties in Nederland aangeduid. Het Haagse Bos werd een geliefd jachtgebied voor RAF-vliegtuigen. Op 3 maart 1945 werd er een V2-raketsite gebombardeerd. De aanval verliep om verschillende redenen verkeerd. De gedropte 67 tons bommen op de residentiële wijk Bezuidenhout kostten meer dan 520 burgers het leven, zonder schade aan de lanceerinstallaties aan te richten. Die lagen meer dan een kilometer verderop.
Harry van Royen

Openingsbeeld: Een neergeschoten V1 nabij Hoevenen wordt bekeken door Amerikaanse soldaten en dorpsbewoners. (Coll. Gil Geerings)

Lees het volledige artikel, en nog veel meer, in de nieuwe G-GESCHIEDENIS. Nu overal te koop voor slechts € 5,50!


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder