Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Wat is pestpoeder?

04 mei 2020 Siebrand Krul

Pestpoeder is slijpsel uit zandstenen muren en pilaren van voornamelijk kerken en kapellen. In 1894 ontdekte de arts Alexandre Yersin de nadien naar hem vernoemde pestbacterie, de yerisinia pestis en eerst toen pas werd duidelijk dat deze bacterie kon worden overgedragen door de beet van een besmet insect, veelal een vlo.

Tot op dat moment had men geen idee wat de oorzaak was van de verwoestende pestepidemieën die sinds de 14de eeuw Europa hadden geteisterd, laat staan hoe deze te voorkomen en hoe pestlijders adequaat te behandelen. Er bestonden wel allerlei traktaten waarin ‘geleerde’ doctores medicinae beweerden heilzame mengsels tegen de pest te hebben gevonden, maar veel bestanddelen ervan waren uiterst kostbaar en moeilijk te verkrijgen.

‘Pestgleuven’ in de Sint Amelbergakerk van het Limburgse Susteren.

Voor de gewone man bleef er tijdens een epidemie dus weinig over dan zich te wenden tot God of beschermheiligen tegen de pest. Vandaar het gebruik om pestpoeder met water te vermengen tot een drankje of er met olie en kruiden een zalf van te maken en daarmee een pestbuil in te smeren. De gedachte daarachter was dat de almacht van God en de wonderbare krachten van heiligen uitgestraald en opgevangen konden worden door de directe omgeving. Door wat stof van een kerkmuur, een pilaar of zelfs de grafsteen van een heilige af te schrapen kon men in bezit komen van iets van deze heilige en magische kracht. Zie hier de verklaring voor de opmerkelijke gleuven en inkepingen in muren en zuilen in de kerken van bijvoorbeeld Maastricht (de Sint-Servaas), Susteren, Thorn, Denekamp, Ootmarsum en Enschede.
Een van de eerste artsen die zich tegen het gebruik van pestpoeder keerde, was de Brusselse geleerde Jan Baptista van Helmont (1579-1644). In zijn postuum uitgegeven Dageraed oft nieuwe opkomst der geneeskonst (1659) sprak hij van een ergerlijke vorm van bijgeloof en was het daarom eens met de protestanten die niets van heiligen en wonderen wilden weten.
Ben Speet

Openingsbeeld: In 1889 werd op de Nieuwe Graanmarkt in Brussel ter ere van J.B. van Helmont dit door G. Vander Linden ontworpen beeldhouwwerk onthuld.

Lees het volledige artikel, en nog veel meer, in de nieuwe G-GESCHIEDENIS. Nu overal te koop voor slechts € 5,50!


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder