Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Levensader?

04 mei 2020 Siebrand Krul

Theaters, bibliotheken, universiteiten, zelfs de kappers en tandartsen moesten dit voorjaar de deur op slot doen. Alleen de supermarkten bleven open. Daar halen we immers het meeste van ons eten en andere cruciale levensbenodigdheden, zoals wc-papier. Hebt u bij uw laatste bezoek aan de supermarkt opgemerkt wie er werkte en wat zij deden?

Er zat vast iemand bij de kassa, een ouderwetse, of eentje die gescande artikelen controleert. Er waren vast ook vakkenvullers, en medewerkers die alles weten van een specifiek deel van de winkel: groente, vis, brood of vlees. Het zijn bijna allemaal mensen met een minimumloon die ineens een halve heldenstatus kregen.

Supermarkt Sant Ponç, Narcís Sans Prats, Ajuntament de Girona, Spanje.

Er was een keer dat klanten tijdens het boodschappen doen de winkeliers vroegen om elk item uit de schappen te halen. Veel producten werden gemeten en gewogen naar de wensen van de klant, omdat goederen niet afgemeten waren verpakt. Dit maakte het winkelen langzamer en, omdat er meer personeel bij betrokken was, duurder.

Supermarkt Elena, Palafrugell, Narcís Sans Prats, Ajuntament de Girona, Spanje.

Sinds de jaren vijftig bestaan er in Europa supermarkten. In de vroege helft van de 20ste eeuw begonnen in de Verenigde Staten verschillende zelfbedieningswinkelmodellen op te duiken, die op hun beurt naar Europa verhuisden. Tesco in het Verenigd Koninkrijk, Delhaize in België, Carrefour in Frankrijk en Spar uit Nederland behoren tot de vroege voorbeelden.

Frändefors, de oude winkel in het Vänersborgs museum.

Bestaande organisaties wijzigden daarnaast hun winkelmodellen in zelfbedieningssupermarkten. Ze moesten wel, om het hoofd boven water te houden. Die leuke kleine winkel op de hoek, daar kwam bijna niemand meer. Terwijl de winkelier en zijn vrouw vaak hele lange dagen maakte, tegen weinig verdiensten.

C.E. Hedströms Specerijen- en delicatessenzaak. Helsingborgs museum.

Naarmate consumeergedrag en het autobezit in de jaren vijftig en zestig groeiden, namen supermarkten een steeds grotere plek in het winkelgebeuren in – in toenemende mate in de vorm van zelfbedieningen, universele superwinkels aan de rand van steden.

Hongaarse supermarkt in de jaren vijftig. National Széchényi Library Budapest.

Meer en meer gingen mensen ook niet “boodschappen doen”, maar “shoppen”: voor de lol rondhangen in zulke winkels. Dat gevoel herkennen we als we op vakantie (dát waren nog eens tijden) in Frankrijk zo’n mega-Carrefour bezochten.

Groenewoud’s supermarkt ‘De Kijkgrijp’, de eerste volledig zelfbedienende supermarkt in Nederland. G.J. Gerritsen, Historisch Museum Ede.

Tegenwoordig zijn supermarkten misschien wel de belangrijkste plek waar we onze boodschappen doen, al neemt het online-winkelen ook hier hand over hand toe. Supermarkten gaven ons meer vrijheid, waardoor klanten producten konden kiezen en deze over het algemeen privé konden houden zonder dat de hele winkel onze keuzes hoorde, als we de bestelling aan de toonbank uitspraken. Roemrucht de cabaret-sketch over een bedeesde klant die condooms moet bestellen, waarop de pesterige kassière hem achtereenvolgens vraagt welke kleur, welke maat, welke smaak, welke hoeveelheid.

Kopparhallen, ICA supermarkt in Kopparberg, Örebro läns museum.

Winkels bieden steeds vaker diensten aan buiten de dagelijkse boodschappen: bijvoorbeeld bankzaken, postkantoren, alcoholverkoop, kleding. Supermarktmerken zijn multinationale merken geworden die in veel landen actief zijn. Is Albert Heijn/Delhaize in Nederland en België marktleider, de grote omzetten worden in de VS behaald.

Turkse supermarkt in Nederland, waarvan er inmiddels honderden zijn.

De schaalvergroting heeft geleid tot kritiek op supermarkten als businessmodel. Hun afknijpen van leveranciers, de dwang tot meer en meer verpakkingsafval en verplichte volumes met voedselverspilling als gevolg zijn in toenemende mate aan kritiek onderhevig.
Adrian Murphy, Europeana Foundation

Openingsbeeld: Beringen Markt Grand’Place. (Albert Rutten/Winderix, HIP Limburg)


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder