Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Slagveldtriage

08 april 2020 Siebrand Krul

Sinds het begin van de corona-crisis waarschuwen artsen voor het moment dat patiënten gescreend moeten worden. Zo'n 'triage' bezorgt ons koude rillingen, maar werd vroeger als een grote vooruitgang beschouwd. Een blik op het medische systeem in de Amerikaanse Burgeroorlog laat zien waarom.

‘Ik heb deze strijd verloren’, erkende de Geconfedereerde generaal Robert E. Lee na de Slag om Gettysburg, die de Amerikaanse Burgeroorlog kantelde ten gunste van de Noordelijke Staten. Deze strijd betekende ook een keerpunt op het gebied van medische zorg. De arts en majoor Jonathan Letterman, die aan het begin van de burgeroorlog verantwoordelijk was voor de medische en medische zorg van het Potomac-leger van de Unie, was hier grotendeels verantwoordelijk voor.

Arts-majoor Jonathan Letterman bracht tijdens de Amerikaanse Burgeroorlog een revolutie teweeg bij het verzorgen vangewonden. (U.S. Army Medical Museum)

Gewonden liggen te lang op het slagveld

De eerste grote veldslag, de zevendaagse strijd in juni 1862, had ernstige tekortkomingen bij het redden van de soldaten vertoond. Veel te veel gewonden lagen dagenlang onverzorgd in het open veld. Hulp kwam eigenlijk alleen van leden van het muziekkorps of anderen die nauwelijks waren opgeleid in de initiële behandeling. In de medische tenten was het een kwestie van geluk of men overleefde. Er was een schreeuwend tekort aan artsen.
Om de chaos te controleren, zette Letterman een systeem van eerstehulpposten op bij de Slag om Antietam in september 1862. Daar werden de principes van ‘triage’ toegepast. ‘Triage’ betekent feitelijk het rangschikken van gewonden naar noodzaak van medische zorg. Dat principe was al gebruikt in campagnes van Napoleon. Ernstig gewonde mensen kwamen zo sneller bij de chirurg, terwijl lichtgewonden alleen tijdelijke zorg kregen. De splitsing vond direct in het veld plaats, zodat het transport naar de achterste veldhospitaals overzichtelijk kon verlopen.

De ‘minié ballen’ versplinterden botten en organen. Een enkele kogel kon meer soldaten doorboren. (National Institutes of Health, Mike Cumpston)

Minié ballen

Tegelijkertijd werd het US Ambulance Corps geïntroduceerd, dat tot taak had de gewonden snel te redden. Het systeem van Letterman bewees zichzelf in de slag bij Fredericksburg in december 1862. Vervolgens werd het overgenomen door andere legers van de Unie. Het concept van Letterman is succesvol: aanzienlijk meer gewonden dan voorheen kunnen overleven
De grootste test voor het nieuwe systeem begon op de ochtend van 1 juli 1863. In de daaropvolgende drie dagen zouden talloze zogenoemde ‘minié-ballen’ botten en organen in Gettysburg uit elkaar slaan en onuitsprekelijk lijden veroorzaken. De Minié-kogel was een loden kogel met een gewicht van ongeveer dertig gram. Samen met vier gram zwart poeder werd het met een laadstok in een geweerloop in de geweerloop geperst. De Minié-kogel was gemakkelijker en sneller te laden dan oudere kogels, en het effectieve bereik nam met 200 meter toe. De loden balletjes sloegen met zoveel kracht in een lichaam, dat daar vreselijke schade werd toegebracht. Afhankelijk van de afstand kan een kogel zelfs meer soldaten achter elkaar neerschieten. Amputaties waren de enige bekende methode om bij dergelijke verwondingen het leven van soldaten te redden. Er zijn talloze verhalen overgeleverd waarin gewonde mannen de artsen smeekten hun arm of been niet af te snijden. Dit is ook de reden waarom de artsen in de ziekenhuizen de liefdeloze bijnaam slagers – slager kregen.

Een door de nieuwe kogels versplinterd bot, opgegraven op het slagveld van Gettysburg.

In de Conventies van Genève werden in augustus 1864 regels aangenomen voor de bescherming van mensen in gewapende conflicten, maar die kwamen te laat voor de Amerikaanse Burgeroorlog en Gettysburg. Met ether en chloroform werd gewoontegetrouw de ergste pijn bij amputaties onderdrukt.
Ondanks alle gruwelen toonde de Battle of Gettysburg aan dat het concept van Letterman werkte. Terwijl 33 procent van de gewonden het jaar ervoor stierf, daalde dit percentage tot een onwaarschijnlijke twee procent. Op 3 oktober 1863 schreef Letterman in zijn beroemde rapport aan het Huis van Afgevaardigden ‘dat geen enkele gewonde man in de vroege ochtend van 4 juli in onze gelederen op het veld was achtergelaten.’

Het lazaret van in Gettysburg, 1863. (Library of Congress)

‘Battlefield medicine’

In het enorme ziekenhuis dat tijdens de slag bij Gettysburg werd gebouwd, werden niet alleen de fysieke wonden behandeld, maar ook de psychologische. Zowel Union-soldaten als de Geconfedereerden werden behandeld in het ‘Camp Letterman’. Gemeenschappelijke spelletjes en een picknick tussen de voormalige vijanden bracht de gemoederen tot kalmeren. De strijd bij Gettysburg was ondanks al het lijden een belangrijke stap in de richting van een alomvattende militaire geneeskunde.
Letterman zelf kon niet privé of professioneel van zijn werk profiteren. Na de vroege dood van zijn vrouw Mary werd hij depressief en eenzaam. De ‘vader van het slagveldmedicijn’ stierf in 1872 in San Francisco, slechts 47 jaar oud. Zijn systeem van berging en verzorging van gewonden was toe al in vele legers gemeensgoed.
(G/Geschichte – Jochen Oppermann)

Openingsbeeld: Eenheden van het US Ambulance Corps van de Noordelijken bergen gewonde soldaten van het slagveld. (Library of congress/William Frank Browne)


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder