Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Ortelius’ Utopia

08 april 2020 Siebrand Krul

De Antwerpse cartograaf Abraham Ortelius maakte de Utopia-kaart in 1595/96 op basis van het boek ‘Utopia’ van de humanist Thomas More. Ze werd in twaalf exemplaren gedrukt in Antwerpen, waarvan slechts één exemplaar bewaard bleef. Die werd aangekocht door de Koning Boudewijnstichting en berust in het Museum Plantin-Moretus in Antwerpen.

Abraham Ortelius (1527-1598) begon zijn loopbaan als inkleurder maar ontwikkelde zich daarna tot cartograaf en humanist en werd een van de grote auteurs verbonden aan de drukkerij Plantin-Moretus. Ortelius baseerde zich voor het ontwerp van zijn kaart op de aanwijzingen in het beroemde boek Utopia van de Engelse advocaat en staatsman Thomas More (1477-1535). More schreef het boek voor een groot deel in Antwerpen, toen hij daar in 1515 op diplomatieke missie verbleef. In deze bijtende satire op het Engeland en Europa van zijn tijd beschrijft de humanist het ideale, denkbeeldige eiland Utopia, dat uitsluitend geregeerd wordt door de rede. Egoïsme is er gebannen. Wanneer More zijn boek over de ideale maatschappij in 1516 uitbrengt, betekent dat een kentering in de visie waarop een maatschappij moet worden georganiseerd. Het is daarom een invloedrijk boek en luidde de start van het modernisme in.

Ortelius door Peter Paul Rubens.

Door haar unieke karakter verwierf de Utopia-kaart een iconische status. De kaart is niet alleen een sterke visuele getuige van de vroegmoderne gedachte, maar is ook bedoeld als intellectuele Spielerei, een zoekplaatje voor humanisten, met grappige plaatsnamen.
De Koning Boudewijnstichting kon de kaart van een Nederlandse verzamelaar kopen dankzij de middelen van het Fonds Charles Vreeken. Dat fonds heeft als doelstelling de collecties van Belgische musea te verrijken met topstukken uit ons Belgische erfgoed. De kaart was voorheen sporadisch te bezichtigen, maar is nu dus voor iedereen toegankelijk in het Museum Plantin-Moretus in Antwerpen, de stad waar ze zoveel eeuwen geleden werd gedrukt.

Museum Plantin-Moretus aan de Vrijdagmarkt in Antwerpen.

Topstukkenlijst
Het Topstukkendecreet zorgt voor de bescherming van roerend cultureel erfgoed dat voor de Vlaamse Gemeenschap in Vlaanderen bewaard moet blijven. Het gaat om objecten met een bijzondere archeologische, historische, cultuurhistorische, artistieke of wetenschappelijke betekenis, en daar past Ortelius’ Utopia zeker in.
Op basis van het decreet wordt een Topstukkenlijst van zeldzame en onmisbare voorwerpen en verzamelingen opgesteld. Voor die beschermde voorwerpen gelden speciale beschermingsmaatregelen en uitvoerbeperkingen. Omdat aan het behoud van dit erfgoed groot belang wordt gehecht, is het ook mogelijk er restauratiesubsidies voor aan te vragen.
(Kaart: Collectie Stad Antwerpen – foto Michel Wuyts en Bart Huysmans)


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder