Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Kasteeltheater van Chimay

17 maart 2020 Siebrand Krul

De woning van de prinsen de Riquet de Caraman-Chimay, het kasteel van Chimay, bevat een klein maar schattig theatertje, een operazaal in miniformaat. Nu alle theatervoorstellingen vanwege de corona-pandemie zijn afgelast en ook de Wereldtheaterdag op 27 maart is komen te vervallen, een kijkje achter de schermen als pleister op de culturele wonde.

Het Ardense stadje Chimay is bij het grote publiek vooral bekend voor het trappistenbier dat gebrouwen wordt in de nabijgelegen abdij van Notre-Dame de Scourmont, maar dit pittoreske plaatsje – een prinsdom – heeft nog andere troeven. Boven de arduinen en bakstenen huizen torent al eeuwen het kasteel van de prinsen van Chimay. Dit imposante kasteel is de hoofdzetel van het hoogadellijk geslacht van de Seigneurs de Chimay, aanvankelijk met een grafelijke titel, door keizer Maximiliaan van Oostenrijk later gepromoveerd tot prinsen van de opeenvolgende geslachten van Croÿ, Arenberg en Hénin-Liétard d’Alsace.

Het kasteel van Chimay (voorgevel). (CC)

Sinds 1804 behoort de titel van prinsen van Chimay toe aan de familie de Riquet de Caraman-Chimay. Marie Elizabeth, een telg uit dit geslacht, stond model voor het personage van Duchesse de Guermantes uit À la recherche du temps perdu van Marcel Proust. Om maar te zeggen: een familie met culturele uitstraling.
Het prinselijke kasteel gaat terug tot de vroege 12de eeuw. Omstreeks 1450 was het tijdelijk de bewaarplaats van de beroemde Lijkwade van Turijn, het vermeende doodskleed van Christus. Het complex werd meermaals uitgebreid en vernieuwd. Na een brand in 1935 volgde een grondige restauratie in renaissancestijl.

Prins Philippe de Riquet de Caraman-Chimay en zijn kersverse bruid, prinses Françoise, met hun getuige prins Laurent (september 2012). (CC)

Vandaag is het nog altijd de residentie van Philippe, 22ste prins, en zijn gade prinses Françoise, een erfgename van de Inbev-groep. Zij trouwden in 2012, een mooi huwelijk tussen oude adel en jonge rijkdom. Prins Laurent, een vriend van de familie, was getuige.
Oogt het kasteel aan de buitenkant nogal somber en grijs, het interieur daarentegen is luxueus ingericht met antiek meubilair en weelderig versierd met beeldhouwwerk, schilderijen en wandtapijten. Het rode marmer uit de groeven van Rance, vlakbij Chimay, komt veelvuldig voor. Deze marmersoort, bekend als Rouge de Flandres, werd ook gebruikt bij de bouw van het paleis van Versailles.

De zijgevel van het kasteel. (CC)

Het oude theater
Dé trekpleister van het prinselijk verblijf is het privétheater dat zich middenin het kasteel bevindt. Het is niet het eerste theater van het kasteel. Kort na 1806 laat prins François Joseph de Riquet de Caraman voor zijn echtgenote Thérésa Cabarrus de binnenkoer ombouwen tot een klein theater. Prinses Thérésa, ook gekend als Madame Tallien, is een grote muziekliefhebster en lokt heel wat beroemde musici naar Chimay. De Italiaanse componist Luigi Cherubini verblijft er geruime tijd en componeert er zijn Messe de Chimay.
Voor de voorstellingen in het theater doet het prinselijk paar een beroep op de beste Franse decorateurs, die ze uit Parijs laten overkomen. Een Franse muzikant schrijft lovend over het theatertje: ‘Wat men in Chimay te zien krijgt, is geen salon met een kamerscherm, maar een heus theater met machinerieën, kostuums en accessoires, zoals men ze – alle verhoudingen in acht genomen – ook aantreft in de Opera van Parijs.’

Overzichten van het kasteelinterieur.

Operazaaltje
In 1859 beslist de toenmalige prins Joseph Philippe om het oude theatertje op de binnenkoer af te breken. De Franse architect Charles-Antoine Cambon start de werken voor het nieuwe theater. Cambon is onder meer werkzaam in de Opera van Parijs en heeft veel ervaring. Hij is ook vernieuwend en werkt als één der eersten in de theaterwereld met elektrische verlichting. Na enige tijd wordt hij opgevolgd door zijn landgenoot Hector-Martin Lefuel, die het theater in het kasteel van Fontainebleau had ontworpen en in opdracht van Napoleon III het Louvre had verbouwd.

Theater van Chimay: zicht op het podium. (CC)

Cambon en Lefuel leveren een prachtig theater af. Canvas Curiosa bezocht al heel wat knappe locaties, maar dit theatertje spant écht wel de kroon. De ronde schouwburg ziet eruit als een operazaal in zakformaat met een prinselijke loge, twee rondom lopende tribunes en overvloedig stucwerk in wit en goud, mooi contrasterend met het rode fluweel van de gordijnen, muurbekleding en zetels. Het originele theaterdoek dat een antieke tuin voorstelt, is geschilderd door de architect en decorateur Cambon.

Theater van Fontainebleau, een werk van dezelfde architect Lefuel. (CC)

Bij de inhuldiging op 25 februari 1863 treedt de prins zelf op als uitvoerder van een vioolconcerto van Felix Mendelssohn. Het is trouwens niet zo ongewoon dat leden van de prinselijke familie op het podium verschijnen, als muzikant of als acteur of actrice in een opera. Er is een vaste kapelmeester en muziekleraar verbonden aan het kasteel van Chimay, die de muziekvoorstellingen in het theater superviseert én muziekonderricht geeft aan de jonge prinsen en prinsessen.

Theater van Chimay: toneeldoek van decorateur Canbon. (CC)

De prins is goed bevriend met tal van beroemde musici zoals de componisten Franz Liszt en Charles Gounod, dirigent en cellist Franz Servais, en vioolvirtuoos Eugène Isaÿe. Ook latere telgen van de prinselijke familie zullen als melomanen en mecenassen actief blijven. Ghislaine de Caraman-Chimay wordt een goede vriendin van koningin Elisabeth van België, met wie ze de passie voor muziek deelt. De banden tussen Chimay en het Belgische koninklijk hof blijven niet beperkt tot deze vriendschap. Ook koningin Fabiola zal op bezoek komen, evenals Albert en Paola. Prins Laurent is een vriend des huizes.

Theater van Chimay: zicht op de zaal en de prinselijke loge. (CC)

Het theatertje, dat gelukkig de kasteelbrand van 1935 overleefde, werd in de loop der jaren grondig gerenoveerd. Het is de locatie van concerten, festivals en muziekwedstrijden.
In 1972 kwam de Russische pianist Valery Afanasjev, laureaat van de Koningin Elisabethwedstrijd, optreden in Chimay. Een memorabel concert, maar niet zozeer om muzikale redenen. De pianist, die vergezeld werd door een ruime delegatie van de Russische ambassade, inclusief de onvermijdelijke KGB-agenten, verdween na afloop van zijn optreden via de ondergrondse galerijen van het kasteel en koos voor de vrijheid. De KGB’ers bleven beteuterd achter. Afanasjev zou later politiek asiel aanvragen in België.

Theater van Chimay: de prinselijke loge. (CC)

In 1987 fungeerde het theatertje als filmset voor de muziekfilm Le maître de musique met José van Dam in de hoofdrol. Deze film kreeg een Oscarnominatie.
De huidige prinselijke familie vroeg in 2015 aan de beroemde architecte Zaha Hadid om een ontwerp te maken voor een buitenluifel aan de achterzijde van het kasteel. Zaha Hadid overleed onverwacht in 2016 en haar project werd tot op heden niet uitgevoerd.
Louk Voncken – Kasteelgids Catherine Depasse.
Canvas curiosa/Koen De Vos

Openingsbeeld: Het kasteel van Chimay anno 1598 (voorstelling op perkament). (CC)

Ontwerp van Zaha Hadid voor een luifel aan de achterzijde van het kasteel van Chimay (2015, nooit uitgevoerd). (CC)

Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder