Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Schatkamer vol kostbaarheden

19 februari 2020 Siebrand Krul

Is Brugge het Venetië van het Noorden? Of is Venetië het Brugge van het Zuiden, zoals in een recente televisiedocumentaire uitdagend beweerd wordt? Dat het hoe dan ook één van de mooiste historische steden van Europa is, dankt Brugge aan zijn middeleeuwse bloei. En dat weten de toeristen te vinden, in eindeloze stromen, dag-in, dag-uit.

Het nieuwe verhaal daarvan, Brugge, een middeleeuwse metropool, 850-1550, is het gezamenlijke werk van vierentwintig specialisten, die onder leiding van de Bruggeling Jan Dumolyn en de Engelsman Andrew Brown een opmerkelijke synthese schreven. Het onderzoek van de laatste dertig jaar is er samengevat in elf kloeke hoofdstukken. Aan niets interessants is voorbijgegaan; zelfs de bordelen zijn goed voor twee bijdragen. Er is ruim plaats gemaakt voor de nieuwe inzichten van de archeologie en de ecologie. De volgehouden eenheid van taal en stijl over het hele boek verraadt de handen van de beide ‘meesters’.
Naast de goed bekende geschiedenis van Brugge als de marktplaats van Noordwest-Europa, biedt het boek een grondige analyse van de bestuurlijk-politieke, sociaaleconomische, religieuze, culturele en ecologische ontwikkelingen in de Middeleeuwen en de 16de eeuw. Het koninginnenstuk vormt de periode vanaf de ‘gouden’ 14de eeuw, toen in het sterk verstedelijkte Vlaanderen het grote Brugge met zijn 40.000 inwoners een sleutelrol speelde.

De kaart van Brugge uit 1562 door Marcus Gerards blinkt uit door ongelooflijke gedetailleerdheid.

Een afzonderlijk hoofdstuk is gewijd aan de teloorgang van de stad in de 16de eeuw. Nog was er alom veel luister. Maar het is waar: ondernemers en bijvoorbeeld de schilder Frans Pourbus trokken naar Antwerpen, anderen naar Londen en Duitse steden. Brugge, met nog 27.000 inwoners, kwam in de periferie te liggen. En dat bleef zo in de volgende eeuwen, waardoor Oud Brugge tot vandaag zijn ‘middeleeuws’ karakter wist te behouden. Het toerisme vaart er wel bij.
De beide redacteurs, en met hen de co-auteurs, ontbreekt het niet aan visie. Opmerkelijk is vooreerst hun ruime aandacht voor het concept ‘ruimte’, waarbij urbanisme, geografie en gebouwde omgeving als maatgevend worden beschouwd voor de ontwikkeling, niet alleen van handel en industrie, maar ook van andere stadsfuncties. Er is verder hun nadruk op het dynamisch karakter en de veranderende wensen van de stedelijke samenleving, waarbij de invloed van Henri Pirenne en het sociologisch model van Max Weber niet ver weg zijn. En eindelijk situeren ze de stad in het internationale stedennetwerk, met de bedoeling inzicht te bieden in wat Brugge specifiek tot metropool maakte. Het is de ambitie van de auteurs met hun Brugs verhaal het niveau van sommige Italiaanse stadsgeschiedenissen te evenaren. Zij zetten de toon voor een interdisciplinaire en comparatieve aanpak van een nieuwe historiografie van de Middeleeuwen in andere Noord-Europese steden.

Silhouet van de stad met haar vele torens in 1727.

Zijn er onderwerpen die vollediger hadden gekund? Hoewel vergelijking met andere belangrijke Europese steden niet ontbreekt, zouden een paar concreet uitgewerkte voorbeelden, met niet enkel oppervlakte en inwonersaantal, de lezer sterker overtuigd hebben. Daaruit had bijvoorbeeld kunnen blijken waarom het virulent corporatisme, de almacht van de ambachtsgilden in Brugge, elders vaak ongeëvenaard was. Verder zou het mooi zijn geweest een aantal buitenlandse kooplui, over wie doorgaans veel bekend is, levendiger voor het voetlicht te zien treden. Voor de 16de eeuw zijn de bloei van het humanisme en de herbronning van het godsdienstig leven door de opkomst van de Reformatie twee aspecten die in verhouding tot hun betekenis al te summier behandeld zijn. Bij zoveel disparate informatie in het lijvige boek is het ontbreken van indices een groot gemis. Ze staan wél in de originele Engelse editie Medieval Bruges (Cambridge, 2018), die ook voorzien is van voetnoten.

In deze ‘stadsbiografie’ tonen de auteurs aan hoe complex de middeleeuwse samenleving wel was. Dat gebeurt met veel acribie en in een stijl hun academische ambitie waardig. Een ‘te lokale benadering’, een ‘voorliefde voor heemkundige of patriottische geschiedenis’ waren voor Jan Dumolyn en Andrew Brown taboe (pag. 411-412). Voor de argeloze lezer, die genoten heeft van de bevlogen verhaalstijl in andere historische werken – zoals recent De Bourgondiërs van Bart Van Loo -, zal het boek niet steeds verpozende lectuur blijken te zijn.
Johan Decavele

Openingsbeeld: Detail uit het stadsplan van Marcus Gerards (1562) met rechtsonder de Grote Markt met onder meer de Waterhalle en het belfort met stadshallen.

Jan Dumolyn en Andrew Brown (red.), Brugge, een middeleeuwse metropool, 850-1550
Uitgeverij Sterck en De Vreese, Gorredijk 2019. 440 blz., € 49,99 ISBN 978 90 561 5509 4

Lees nog veel meer historisch nieuws, en vele boekbesprekingen, in de nieuwe G-GESCHIEDENIS. Nu overal te koop voor slechts 5,50 euro!


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder