Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Berooid eind van een beroemdheid

19 februari 2020 Siebrand Krul

Er zijn niet veel boektitels die even bekend zijn als de auteur ervan, maar de ‘Max Havelaar’ en Multatuli vormen een mooi koppel. Ter gelegenheid van de 200ste geboortedag van de schrijver onthulde koning Willem-Alexander een gedenksteen in de Amsterdamse Nieuwe Kerk. Hij hield een praatje waarin hij Multatuli verbond met de viering van 75 jaar vrijheid.

De schrijver, echte naam Eduard Douwes Dekker (1820-1887) mag dan beroemd zijn, hij kwam berooid aan zijn einde. In 1862 is hij terug uit Indië en woont in Den Haag, vrouw en kinderen in Italië. Uitgever Jacob van Lennep heeft inmiddels het manuscript van de ‘Max Havelaar’, maar qua verdiensten heeft de auteur daar voorlopig nog niets aan. Hij moet van alles verzinnen om een karig bestaan bijeen te sprokkelen.
De Leeuwarder Courant beschrijft hoe Douwes Dekker hulp uit Friesland kreeg. Een verkoper van Bijbels bespreekt met boekhandelaar Bokma uit Sneek de Max Havelaar. Het is immers een omstreden boek, zeker in kerkelijke kringen. Van het een komt het ander en zo ontstaat een ‘reddingsplan’, in hotel De Wijnberg in Sneek. Daar organiseren drie rijke heren een bijeenkomst om een hulpactie op touw te zetten: Toussaint Bokma, gemeentesecretaris Hendrik Fennema junior en wijnhandelaar Jan Houwink. Het is zaterdag 17 oktober 1868, acht uur in de avond.

Multatuli’s huis in Betoeng.

De bijeenkomst trekt dertig belangstellenden voor de veelbesproken schrijver. ‘Men besloot Multatuli voor te stellen in Sneek en elders voordrachten te komen houden, en toen deze dit aannam, noodigde de familie H hem te logeeren.’ H. is drankenhandelaar Houwink. Op 6 december 1868 spreekt Multatuli in Sneek, in Amicitia, en draagt voor uit zijn manuscript ‘Vorstenschool’. Het Wijnberg-trio doneert voor een gouden horloge voor Multatuli, waard tussen zestig en tachtig gulden. De schrijver stelt het geschenk ‘op hoogen prijs […], want hij bezat geen horloge’ . Hij blijft acht dagen in Sneek, waar de bewoners erg tegen hem opkijken en hem liever horen dan dominee Ferdinand Domela Nieuwenhuis uit Harlingen. Douwes Dekker is ‘een onweerstaanbaar man, een geestig verteller, een causeur met schitterend vernuft. Hij verrukte en veroverde stormenderhand de harten’.

De bekendste foto van de schrijver Multatuli door César Mitkiewicz, 1864.

Niet iedereen is ondersteboven van de kriticaster. De Sneker menniste dominee ontsteekt in woede als rederijkerskamer Sljucht en Rjocht Multatuli het erelidmaatschap aanbiedt. Naast de lezingen die Douwes Dekker houdt, tegen een stevige entree van een gulden per persoon, wordt een hulpfonds opgericht, ‘Tandem’.
Maar Multatuli heeft geen boekhouderstalent. Zo snel hij geld krijgt, minstens zo snel is hij het weer kwijt. Hij gaat met brieven bedelen om meer geld, met almaar genanter inhoud. In het jaarboek van het Koninklijk Fries Genootschap, De Vrije Fries, publiceert H.J. Busé er enkele uit de jaren 1868/69: ‘Intusschen is de toestand waarin ik thans verkeer ondragelijk. Morgen moet ik om mijn gezin eten te geven mijn horologie verpanden, en als ik niet geholpen word om aan ’t werk te komen, zal ik weldra tafels en stoelen moeten verkoopen en op straat staan’.

Het komt zelfs zo ver dat Multatuli de Snekers een lening vraagt van vierduizend gulden met een voorschot van duizend gulden. Hij wil daarmee zijn gezin uit Milaan laten overkomen.
Daar is men in Sneek niet van gediend. Maar uit anonieme bron krijgt hij vervolgens wel 250 gulden. Dan vraagt hij om 500 gulden, wordt geweigerd. Als hij zijn zin niet krijgt, kapt Douwes Dekker de banden met Sneek af. Hij komt nog wel voor lezingen naar Friesland, maar het Wijnberg-trio ontwijkt hij, sterker; hij beschuldigt hen.
Het is wrang: in zijn moeilijkste periode is Multatuli er doorheen gesleept door onbaatzuchtige aanhangers, maar uiteindelijk verkwanselt de beroemde schrijver zowel het gegeven geld aan de sympathie van zijn fans. Na zijn dood moet zijn weduwe elk snippertje schrijfsel verkopen om het hoofd boven water te houden.

Openingsbeeld: Multatuli door Felix Valloton, 1896.


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder