Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

8 maart, Vrouwendag

19 februari 2020 Siebrand Krul

Gelijke rechten voor man en vrouw: het lijkt de evidentie zelve, maar de realiteit is anders. Op vrijdag 8 maart is het Internationale Vrouwendag, een actiedag die ondanks alles nog nodig blijkt. Hoe begon het? Waarom vieren de Belgen vrouwendag ook op 11 november? En wat heeft Simone de Beauvoir hiermee te maken?

Vrouwendag is ontstaan in de eerste decennia van de 20ste eeuw als een actie- en strijddag voor vrouwenrechten. Het was in socialistische milieus dat het idee groeide om naar analogie met de grote Internationales een aparte Internationale Socialistische Vrouwenconferentie te houden. Dat gebeurde een eerste maal in 1907 in Stuttgart op initiatief van de Duitse politica Clara Zetkin. In 1910 werd in Kopenhagen een tweede vrouwenconferentie gehouden.
Het is daar dat afgesproken werd om ieder jaar een vrouwendag te organiseren met als belangrijkste strijdpunt het algemeen vrouwenstemrecht. Het zou een dag worden van propaganda en demonstraties. De eerste vrouwendag vond plaats in 1911 en was meteen een internationale gebeurtenis met acties in Duitsland, Denemarken, Oostenrijk, Zwitserland en de Verenigde Staten.

Clara Zetkin (links) met haar collega Rosa Luxemburg in 1910. (CC)

Pacifisme

In 1912 volgde onder meer Nederland, een jaar later ook Rusland. In 1914 betoogden de Engelse suffragettes onder leiding van Sylvia Pankhurst op Trafalgar Square in Londen. Zij werd trouwens gearresteerd. De Eerste Wereldoorlog zorgde voor een cesuur. De internationale arbeidersbeweging viel uiteen, maar toch bleef men jaarlijks een vrouwendag houden, nu ook met pacifistische leuzen.

Sylvia Pankhurst (rechts) met haar zus en moeder in 1911, allen fervente suffragettes. (CC)

Waarom 8 maart?

Aanvankelijk was er geen vaste datum. Vrouwendag werd gevierd al naar gelang de omstandigheden: het ene jaar in maart, het andere jaar ergens in mei. Pas in 1921 werd 8 maart vastgelegd. De oorsprong van 8 maart als datum voor vrouwendag is dubieus. In westerse landen wordt meestal verwezen naar een staking van textielarbeidsters in New York op 8 maart 1908. Vrouwendag zou daarmee dus een Amerikaanse uitvinding zijn. Maar in Rusland legt men de origine bij een grote vrouwenstaking en demonstratie in Sint-Petersburg op 23 februari 1917 volgens de Juliaanse kalender, die toen nog gold in Rusland. Volgens de westerse Gregoriaanse kalender was dat 8 maart 1917. Vrouwendag zou dus een product zijn van de socialistische beweging in Rusland.

De grote vrouwendemonstratie van Sint-Petersburg op 8 maart 1917. (CC)

Rooie feministen

Overigens heeft de link met het socialisme en communisme de vrouwendag tijdens de Koude Oorlog parten gespeeld in de westerse landen. De publieke opinie zag vrouwendag niet echt zitten en beschouwde het als een linkse bedoening van rooie feministen.
Pas in de jaren zestig werd vrouwendag vanuit de tweede feministische golf weer volop gevierd. Het werd een open, meer pluralistisch gebeuren en vrouwen van alle gezindten namen eraan deel. In 1978 werd International Women’s Day erkend door de Verenigde Naties. In sommige landen is het een officiële feestdag, hoewel in China alleen vrouwen die dag vrij hebben.

Affiche voor vrouwendag op 11 november 2017. (CC)

Waarom 11 november in België?

In België wordt vrouwendag eigenlijk twee keer gevierd: op 8 maart, zoals de rest van de wereld, én op 11 november. Niet omdat de Belgen zo feministisch gezind zijn, maar wel omdat vrouwendag in hier land aanvankelijk op die tweede datum viel. Hoe kwam dat?
Toen in 1972 het pas opgerichte Vrouwen Overleg Komitee (VOK) samen met Franstalige verenigingen een vrouwendag wilde houden in België, had men in eerste instantie 8 maart op het oog, de datum van de internationale vrouwendag. Maar bij het organiseren bleek dat één van de geïnviteerde spreeksters, de Franse filosofe en schrijfster Simone de Beauvoir, niet vrij was. Het enige lege plekje in haar drukbezette agenda was 11 november. En dus besloot het VOK de Belgische vrouwendag dan maar te houden op 11 november 1972. Zo kon publiekstrekker Simone de Beauvoir toch aanwezig zijn en bovendien was het een vrije dag, wegens Wapenstilstand. Daardoor hoopte men op extra veel toeschouwers.

Simone de Beauvoir op 11 november 1972. (CC)

Geleuter

De eerste Belgische vrouwendag was alleszins een eclatant succes met duizenden bezoekers in de zalen van Passage 44 te Brussel. De politie telde zo’n 8.000 mensen in de zalen, en over de hele dag circa 15.000. De verslaggever van de katholieke krant Het Volk hield het op enkele ‘honderden’. Deze krant stelde ook dat er ‘banaal geleuterd – veel te veel geleuterd – werd over sexuele opvoeding, vrije liefde en abortus’. Duidelijk geen fan van vrouwendag.
Wegens het succes bleef men naderhand vasthouden aan die datum van 11 november. Belgische feministes schipperen dus een beetje tussen de internationale acties op 8 maart en de nationale vrouwendag op 11 november. Al jaren wordt gedacht de knoop door te hakken, maar voorlopig blijven beide data in gebruik. ‘n Typisch Belgisch compromis, zeker Vrouwendag.
(Canvas curiosa/Koen De Vos)

Openingsbeeld: Duits affiche voor Frauentag 1914, helemaal in de stijl van communistische posters. (CC)


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder