Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Armenboek terug

27 januari 2020 Siebrand Krul

Op 21 augustus 2019 heeft het Oudheidkundig Genootschap van Namen het ‘armenboek’ van de Sint-Brixiusparochie (Doornik) terugbezorgd aan het Rijksarchief te Doornik. Het boek had eigenlijk nooit mogen terechtkomen in de collecties van het erudiete genootschap.

Door die anomalie – bijna te vergelijken met heling – recht te zetten, kreeg de oproep om overheidsarchief dat nog in privéhanden is terug te geven zodat het kan worden gevrijwaard en bestudeerd, extra bijklank.
Het verhaal begint 168 jaar geleden. Adolphe Sibret is een inwoner van Namen die boven alle verdenking staat. Hij is geleerd, een schrijver met vele gaven en een publieke figuur, maar hij zal te goeder trouw een daad stellen met onverwachte gevolgen. Op 7 januari 1851 geeft hij aan de piepjonge ‘Société archéologique de Namur’ (SAN), waar hij lid van is, een aantal oude manuscripten, waaronder een zeer zeldzaam ‘armenboek’ uit het archief van de Sint-Brixiusparochie te Doornik. Niemand weet hoe hij in het bezit gekomen was van de documenten. Waarschijnlijk had hij ze gekocht van een handelaar of een andere geleerde die ze zelf in had gekregen toen de kerkelijke goederen verspreid raakten tijdens de Franse Revolutie.

Feit is dat op basis van de huidige wetgeving alle archief van overheidsorganismen eigendom blijft van de Staat en dus niet in bezit kan zijn van privépersonen of -organisaties.
Eenvoudig gesteld kan men zeggen dat een ‘armenboek’ een document was waarin de ‘armentafel’ – in de 13de eeuw zowat de voorloper van de huidige OCMW’s – de inkomsten van haar vastgoed registreerde. Het ging dus over een middeleeuwse instelling die in principe in elke parochie aanwezig was en waarvan het archief vandaag wordt beschouwd als overheidsarchief. Het behoort dus van rechtswege toe aan de Staat en het bezit ervan bij een ander staat technisch gesproken gelijk aan heling. Dat is waarop Emmanuel Bodart, diensthoofd van het Rijksarchief te Namen en lid van de SAN, heeft gewezen toen men hem vertelde dat het manuscript van het ‘armenboek’ was teruggevonden in de afdeling ‘kostbare stukken’ van het genootschap.

Door verhuisoperaties van het archeologisch genootschap en naarmate de collecties ervan aangroeiden, was men het spoor van het manuscript bijster geraakt en het werd pas enkele jaren geleden terug ontdekt door een onderzoeker van de nationale bibliotheek van Luxemburg die toen in Namen verbleef. De verantwoordelijken van de SAN aarzelden geen moment om voor te stellen het document terug te geven aan het Rijksarchief, waarbij voorzitter Cédric Visart de Bocarmé met kennis van zaken ‘onschuldig pleitte’. Het document was bovendien bijzonder waardevol geworden toen het archief van de Sint-Brixiusparochie tijdens WO II verloren ging. Het Oudheidkundig Genootschap van Namen dat onder meer tot taak heeft – vaak geavanceerd – wetenschappelijk onderzoek te verrichten naar het rijke erfgoed is goed op de hoogte van de waarde die een dergelijk document heeft voor geschied- en oudheidkundigen.

Bernard Desmaele, afdelingshoofd bij het Rijksarchief, bevestigt: ‘Voor mij als historicus is dit document uiterst interessant vanuit drie oogpunten, namelijk de genealogie, de stedenbouw en de topografie, ook al werd intussen per toeval een tweede exemplaar van het document ontdekt’. Door het manuscript te overhandigen aan de verantwoordelijken van het Rijksarchief heeft Cédric Visart een statement willen maken: ‘Met dit gebaar willen we de aandacht van het publiek erop vestigen dat het van essentieel belang is dat de regels over archiefbewaring worden nageleefd. Zonder deze elementaire voorzorgsmaatregel zullen onvervangbare getuigen van onze geschiedenis onherroepelijk verloren gaan’.


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder