Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Over dodenrollen

17 december 2019 Siebrand Krul

De Gentse Sint-Baafsabdij bewaart een liefst dertig meter lange dodenrol die zo zeldzaam is dat ze vorige maand de bescherming als ‘Vlaams topstuk’ kreeg. Een soortgelijke rol uit 1508 bevindt zich in het Rijksarchief in Gent, eveneens uit de archieven van het bisdom. Uit de tweede grote abdij in deze stad, de Sint-Pieters, kwam de derde dodenrol, stammend uit 1399.

Een dodenrol moet als document gesitueerd worden in de middeleeuwse monastieke traditie, waarbij gebedsketens werden gemaakt om de overleden religieuzen en weldoeners van een klooster of abdij te herdenken. Heel concreet gebeurde dit door gegevens over de overledene te noteren en deze documenten te laten circuleren binnen andere religieuze instellingen, zowel regulier (bv. kloosters en abdijen) als seculier (bv. kapittels). De dodenrollen reisden dus rond en brachten verwante communauteiten niet alleen op de hoogte van overlijdens, maar hadden ook tot doel de doden te herdenken in gebed. Lijsten konden bovendien verder worden aangevuld met ‘eigen’ overledenen. Dit voortdurend aanvullen verklaart de lengte van de rollen, en de vorm. De miniatuur stelt de ‘Gentse’ heiligen Bavo, Lieven, Landoald en Macharius voor, het wapenschild van de Sint-Baafsabdij, abt Joris vander Sickelen en op de grond een overleden monnik.

Het Rijksarchief te Gent bewaart een gelijkaardige rol – die eveneens deel uitmaakt van het archiefbestand van het bisdom – maar van recentere datum. In 1508 werd op initiatief van abt Raphaël de Mercatel – die datzelfde jaar zelf zou overlijden – een nieuwe dodenrol vervaardigd. Deze bevat een kopie van de miniatuur van 1406, zij het in aangepaste vorm: het wapen van de abdij is in deze versie vervangen door het persoonlijke exemplaar van de abt (die een bastaardzoon van de Bourgondische hertog Filips de Goede was). Jacobus van Caestre werd aangeduid als de roldrager en moest dus rondreizen met het document, waarin de aangesloten gebedsgemeenschappen werden verzocht om te bidden voor de personen overleden tijdens de abbatiaten van de voorgangers van de Mercatel, namelijk Wilhelmus van Bossuit, Jacobus van Brusele en Johannes van Sycleer. Net zoals in het document uit 1406, werden ook hier alle overledenen met naam genoemd.
De waarde van dodenrollen situeert zich vooral in de (laat)middeleeuwse religieuze en culturele geschiedenis: dergelijke documenten zijn bijzonder waardevol voor onderzoek naar religieuze netwerken, vroomheids- en herdenkingspraktijken en dodencultus.

Ook van die andere grote Gentse abdij, Sint-Pieters, bewaart het Rijksarchief te Gent een dodenrol. Dit exemplaar dateert uit 1399 en werd vervaardigd op aansturen van abt Gerardus Leeuwarde. Het bevat een versierde initiaal met de voorstelling van de heilige Benedictus. Deze rol is tot maart 2020 te bekijken in het STAM in het tentoonstellingsonderdeel ‘het verhaal van Gent’.

STAM – Stadsmuseum Gent
Bijlokesite, Godshuizenlaan 2, B-9000 Gent
https://stamgent.be/


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder