Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Ligt Berlijn in Rusland?

17 december 2019 Siebrand Krul

In de zomer van 1946 bezoekt een Nederlandse delegatie, in opdracht van de regering, het verwoeste Berlijn. In het Nationaal Archief in Den Haag ligt het verslag van die reis, getiteld Indrukken van de Duitsche reis naar de Britsche Zône en Berlijn van 26 Juni 1946-11 Juli 1946, geschreven door H.D. Salinger. Hier enkele citaten.

‘Deze reis werd gemaakt in opdracht van de Nederlandsche Regering. De deelnemers waren: Ir. Damen (tijdens de bezetting bij de “Intelligence” in Duitsland), Alfred Mozer, Dr. H.D. Salinger, Dr. W. Verkade, Mej. Mr. Raming, secretaresse. [Mozer, Salinger, Verkade en Raming waren leden van het voormalige verzet. -red.]

De vooroorlogse Dragonerstraße in de voormalige Joodse wijk. (Nationaal Archief)

Iedere deelnemer had een afzonderlijke opgave tot het uitbrengen van een verslag. De heer Salinger rapporteerde over de algemene politieke en economische toestand en –aangezien hij eerst begin april 1937 het “Derde Rijk” had verlaten- was hij goed op de hoogte van de politieke gezindheid van vele mensen gedurende de Hitler-tijd. – Hij bracht contacten tot stand met mensen die geen nazi waren geweest of tot de “Märzgefallenen” behoord hadden.
(…) De deelnemers aan de reis droegen uniform en waren in bezit van een “military permit” voor oorlogscorrespondenten. – De heren Mozer en Salinger waren in burger gekleed.’

Terras aan de Kurfürstendamm. (NA)

‘Men nadert Berlijn en wij komen de eerste Berlijnsche auto’s tegen. Hun spatborden zijn geel geverfd, maar hun nummerborden dragen uitsluitend Russische letters. Ligt Berlijn in Rusland? De richtingaanwijzers op straat vertoonen groote Russische letters, terwijl daaronder kleine bordjes in de Duitsche taal zijn aangebracht. Later heeft men ook deze laatste bordjes weggelaten.

Op de hoek van de Tauentzienstraße en de Passauerstraße. (NA)

Vervolgens rijdt men de hoofdstad van het voormalige Derde Rijk binnen. Het aantal inwoners van deze stad is met ¼ ingekrompen, n.l. van 4,6 millioen tot 3,1 millioen. Het aantal bewoonbare huizen is beklemmend. De huizen van de binnenstad zijn, voor zoover geen ruines, nog slechts façades. Wat daarachter is geweest is uitgebrand. De oude stadswijk Tiergarten lijkt op Keulen. De Potsdamer Platz is nauwelijks te herkennen. De bekende Tiergarten zelf is finaal weg. Het is nu een open vlakte, waarop volkomen onnoozel de monumenten van de voormalige Siegesallee staan. Ook de “Siegesäule”, het even bekende als smakelooze monument ter herinnering aan den oorlog 1870/71, staat er nog ongedeerd. De vergulde zegegodin houdt nu echter een stok in de hand, waaraan de Fransche driekleur wappert. Maar er staat ook iets nieuws op de kale Tiergartenvlakte. Met het beschadigde Rijksdaggebouw op den achtergrond, verheft zich een geweldig overwinningsmonument, dat de Russen in Berlijn hebben laten oprichten. Ligt Berlijn in Rusland?

De Hardenbergstraße. (NA/Willem van de Poll)

De groote winkelstraten in het centrum en in het westen van Berlijn zijn volkomen uitgebrand. Alleen hier en daar ziet men een noodwinkeltje. De “Brandenburger Tor” staat er nog, zij het ook zwaar beschadigd. Hetzelfde geldt voor de gebouwen aan weerskanten van de “Unter den Linden”.

De Wittenbergplatz met het KaDeWe (Kaufhaus des Westens). (NA/Willem van de Poll)

En toch bemerkt men plotseling, dat Berlijn een ander politiek klimaat heeft dan de Britse zône, zooals trouwens in alle zônes dit klimaat sterk verschilt. De Berlijnsche sfeer schijnt ondanks de zee van ruines gebleven te zijn. De polsslag van het leven klopt hier harder dan in andere Duitsche steden. Het uiterlijk van Berlijn is ten gevolge van de vier bezettingssectoren veel internationaler. En wat speciaal opvalt, is dat de straten schoon zijn; het puin is verwijderd. Gedurende enkele maanden zijn jong en oud hetzij gedwongen, hetzij ongedwongen, bezig geweest, zoo goed mogelijk schoon schip te maken.
In Berlijn ziet men echter meer en gevarieerdere kranten dan in andere steden. Het theaterleven bloeit. Zelfs een politiek cabaret doet van zich spreken.’

Een Amerikaans pantservoertuig rijdt door de verwoeste straten van Berlijn. Op het bord een uitspraak van Stalin over de gelijkheid van mensenrassen. (NA/Spaarnestad)

‘Wie in Berlijn komt of wie in Berlijn woont mag zich vrij in alle vier bezettingssectoren bewegen. Desondanks valt er een verschil in het leven in de respectievelijke bezettingssectoren te bespeuren. In den Britschen sector is het als overal in de Britsche zône. In den Amerikaanschen sector valt direct op, dat men langzaam moet rijden, wil men geen last met de Amerikaansche M.P. krijgen. In den Franschen sector is geen soldaat te bekennen. In den Russischen sector mag men geen kranten uit andere sectoren meebrengen. De grootste gebouwen die voor de bombardementen gespaard zijn gebleven zijn daar door kranten of bureaux van de communistische partij, of, zooals deze nu heet, van de socialistische eenheidspartij, in beslag genomen.
Nationaal Archief, Archief van H.S. Salinger (toegangsnummer 2.21.199) inventarisnummer 53

Openingsbeeld: De Rijksdag op 1 juni 1946, ten tijde dat de Nederlandse delegatie door de stad reisde. Bewoners hebben het park voor het parlement omgetoverd tot moestuintjes. (Nationaal Archief/collectie Spaarnestad)

Lees het volledige artikel, en nog veel meer over Berlijn, in de nieuwe G-GESCHIEDENIS. Nu overal te koop voor slechts € 5,50!


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder