Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Diva Dietrich

17 december 2019 Siebrand Krul

Het definitieve afscheid van Berlijn stemde weemoedig. Al in 1931 bekende Marlene Dietrich dat ze deze stad ‘nooit uit mijn bloed zal weten te krijgen’. En toch heeft deze door en door Pruisische soldatendochter na haar vertrek haar oude Berlijn nooit meer teruggezien. Ze houdt van haar geboortestad Berlijn, maar laat zich niet door de nazi’s inpalmen.

Haar al vroeg weduwe geworden moeder had ervoor gezorgd dat ze kenmerkende deugden als discipline, stiptheid en gehoorzaamheid van kindsbeen af verinnerlijkte. De opvoeding was streng, de algemene ont-wikkeling breed: naast school kreeg ze ook vioolles en conversatie Frans en Engels. Dat na de ineenstorting van het keizerrijk niets meer was zoals vroeger, zag het jonge meisje zeker ook als kans. Marlene ging van school en realiseerde heel gedisciplineerd de heimelijk gekoesterde droom actrice te worden. Al gauw kreeg ze kleinere rollen in de schouwburg, danste in tingeltangels en trad op in stomme films.


Dat bracht haar er niet toe haar burgerlijke levenswijze af te schudden. In 1923 trouwde ze met producent Rudolf Sieber en een jaar later bracht ze dochter Maria ter wereld, haar enig kind. Het huwelijk hield stand tot Siebers dood in 1976, ook al leefden ze al vroeg apart en met andere partners. Ze bleven elkaar vriendschappelijk toegenegen.

Dietrichs leven veranderde op slag toen Josef von Sternberg haar acteertalent opmerkte. De UFA had de sterregisseur uit Hollywood losgeweekt en naar Babelsberg gehaald om Heinrich Manns roman Professor Unrat te verfilmen. Sternberg gaf Marlene de rol van de kekke serveerster Lola Lola in de Blaue Engel en zag meteen dat ze het potentieel had om een Hollywood-ster te worden. In 1930 volgde ze zonder lang na-denken haar mentor – die inmiddels ook haar geliefde was – naar het zonnige Californië. Een jaar later keer-de ze alleen nog naar Berlijn terug om haar dochter Maria op te halen.


In Hollywood creëerde Sternberg dan de mythische Marlene, de raadselachtige, mondaine vamp met de omfloerste blik. Na zes films in vijf jaar scheidden hun wegen, zowel op professioneel vak als privé. Was nu het moment gekomen om terug te keren naar Duitsland, waar propagandaminister Goebbels er alles aan gedaan had om Marlene weer voor de UFA te winnen? Nee. De ‘rechtgeaarde Pruisische’ verachtte het naziregime met zijn primitieve antisemitisme uit de grond van haar hart. In plaats daarvan ontfermde ze zich over de vele kunstenaars die Hitler uit Duitsland verdreven had.

Ook al bleef ze in haar hart Berlijnse en kon ze in Californië niet aarden, haar toekomst als actrice lag in de Verenigde Staten. Om haar haperende carrière weer op gang te krijgen vroeg ze het Amerikaanse staatsburgerschap aan, dat haar in 1939 verleend werd.
Toen de VS zich in 1941 in de Tweede Wereldoorlog mengden, zong Marlene Dietrich in Amerikaans uniform voor ‘the boys’ en begeleidde hen zelfs met gevaar voor eigen leven tot aan het front. In 1943 vroeg de Amerikaanse geheime dienst OSS haar medewerking aan een radioprogramma dat zich vanuit Londen op de Duitse ether richtte. Marlene stemde direct toe – het was het steentje dat zij bij kon dragen aan de val het nazi-regime. Vol overgave zong ze het lied dat soldaten van alle partijen het hunne zouden noemen, ‘Lili Marleen’, een Duitse meezinger uit de Eerste Wereldoorlog, die Goebbels na de nederlaag van Stalingrad als ‘ondermijning van de weerbaarheid’ aangemerkt had. Voor haar juist de reden om het lied telkens weer te zingen.
Karin Feuerstein-Prasser

Openingsbeeld: Marlene Dietrich in Der blaue Engel.

Lees het volledige artikel, en nog veel meer over Berlijn, in de nieuwe G-GESCHIEDENIS. Nu overal te koop voor slechts € 5,50!


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder