Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Berlin Geisterbahn

27 november 2019 Siebrand Krul

Dertig jaar geleden viel de Berlijnse Muur. Als herinnering aan deze historische gebeurtenis toont Rijksmuseum Twenthe de fotoserie 'Berlin Geisterbahn' van Fons Brasser, bestaande uit 118 foto’s van vervallen en in onbruik geraakte S-Bahnstations in toenmalig West-Berlijn. De schoonheid van verval en verlatenheid spreekt veel mensen aan. Vanwege de vergankelijkheid van alles?

Fotograaf en beeldhouwer Fons Brasser (Haarlem, 1944) maakte de serie in de periode 1983-1986. Hij legde met zijn camera alle 59 S-Bahnstations in voormalig West-Berlijn vast, waarbij hij steeds dezelfde formule hanteerde: één foto van de stationsingang en één foto van het verlaten perron. De serie van in totaal 118 foto’s verscheen in een oplage van vijf, waarvan hij er één aan Rijksmuseum Twenthe schonk, in 2009. Met de tentoonstelling ‘Fons Brasser. Berlin Geisterbahn’ wordt de serie voor de eerste keer in RMT getoond.
Berlin Geisterbahn is Brassers eerste grote fotoproject. De aanleiding voor de serie was een bezoek aan de omgeving van het Reichssportfeld in West-Berlijn waar in 1936 de Olympische Spelen plaatsvonden. Ooit vervoerde de Straßen-Bahn dagelijks twee miljoen mensen, veertig treinen per uur, maar tijdens Brassers bezoek was het traject uitgestorven. De ‘duistere ingang naar de perrons’ en de ‘eenzame, verwaarloosde spoorlijnen’ prikkelden hem zozeer dat hij zich ging verdiepen in de geschiedenis van de S-Bahn.

Fons Brasser, Berlin Geisterbahn – Kremmener Bahn-Schulzendorf (perron), 1984.

Document van de Koude Oorlog
Met de bouw van de Muur in 1961 werd ook het S-Bahnnet gescheiden. Oost- en West-Berlijn kwamen overeen dat de DDR de exploitatie van het gehele net op zich zou nemen. In 1980 brak er een loonstaking uit bij het West-Duitse S-Bahnpersoneel, waarop de Oost-Duitse autoriteiten een groot aantal van de in het westen gelegen stations sloten. Zo ontstonden de spooklijnen. Na jaren onderhandelen besloten Oost- en West-Berlijn in 1984 dat West-Berlijn de op haar gebied liggende trajecten en stations zou overnemen. Veel stations zijn toen dichtgetimmerd met de bedoeling ze later te restaureren.
Brasser fotografeerde de stations in de periode nadat ze waren gesloten door de Oost-Duitse autoriteiten en voordat ze werden gerestaureerd door de West-Duitsers. Aanvankelijk was het doel documentair. Hij maakte van een ieder station een opname van de ingang en een van de verlaten perrons. De ‘dubbelportretten’ waren onderdeel van een grotere verzameling: Brasser verzamelde ook talloze kaarten, plattegronden en andere documenten die met de geschiedenis van de S-Bahn te maken hebben. Nu zijn de foto’s ook artistieke documenten van de Koude Oorlog, sporen van de Duitse geschiedenis. Ze tonen verlatenheid, verval en neergang, zonder sentimentaliteit.

Openingsbeeld: Fons Brasser, Berlin Geisterbahn – Wannseebahn: Botanischer Garten (voorzijde en perron), 1983.

Rijksmuseum Twenthe
Lasondersingel 129-131, 7514 BP Enschede
053 201 2000 www.rijksmuseumtwenthe.nl


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder