Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Troebele Schelde

12 september 2019 Siebrand Krul

Sinds 2008 is de Schelde plotseling stukken troebeler geworden. Onderzoekers van de Universiteit Antwerpen en het Nederlands Instituut voor Zee-onderzoek (NIOZ) hebben dat vastgesteld, maar tasten in het duister naar de oorzaken. Er zijn wel enkele ‘verdachten’ aan te wijzen voor deze bedreigende vertroebeling; voor de hand ligt te kijken naar verdiepingswerken.

Estuaria zoals de Schelde zijn van nature troebel: door de getijdenbeweging wordt slib van de bodem telkens opgewerveld. De troebelheid is niet overal even groot: door een ingewikkeld samenspel van verscheidene mechanismen zijn er in elk estuarium een of meerdere zones waarin de troebelheid maximaal is. In de periode tussen 1995 en 2008 was het Scheldewater het meest troebel in het gebied juist stroomopwaarts van de samenvloeiing met de Rupel, met weinig verschil tussen zomer en winter. Maar in 2008 is dit plots veranderd.
‘Sinds 2008 stellen we vast dat in de winter het Scheldewater het troebelste is in de Beneden-Zeeschelde’, legt onderzoeker Tom Cox (UAntwerpen) uit. ‘Tussen de Belgisch-Nederlandse grens en Kruibeke nam de troebelheid met zo’n zestig procent toe. In de zomer is nog altijd de Boven-Zeeschelde het troebelste, maar de concentraties zijn in sommige jaren veel hoger dan voorheen.’

Meerdere factoren
De oorzaak van deze plotse verandering is moeilijk precies aan te duiden. Veel factoren spelen een rol, en de afgelopen twintig jaar is er veel veranderd in de Schelde. Cox: ‘Van estuaria in het buitenland is bekend dat ze troebeler zijn geworden na verdiepingswerken. Dit zou hier ook het geval kunnen zijn: de laatste Scheldeverdieping vond immers plaats in de periode 2008-2010, en sinds 2009 wordt er ook veel meer zand en slib uit de Boven-Zeeschelde gehaald. Precies in die periode zien we de toename van de troebelheid.’
‘Tegelijkertijd vonden er nog twee andere belangrijke veranderingen plaats. Ook die hebben mogelijk een rol gespeeld. De totale hoeveelheid slib die gebaggerd en weer teruggestort wordt, is de afgelopen twintig jaar stelselmatig gestegen. Daarbij zou ook de verbetering van de waterkwaliteit een rol kunnen spelen.’

Uitspoeling van het slib
Van nature zijn er zones waar er slib afgezet wordt, ook in de vaargeul. Om de gewenste waterdiepte voor de scheepvaart te behouden, wordt er continu gebaggerd. Die baggerhoeveelheden zijn gradueel toegenomen over de afgelopen twintig jaar. In de periode 2010-2015 werd er gemiddeld bijna vijf keer zo veel fijn slib gebaggerd en teruggestort dan in de periode 1995-2000. Cox: ‘De hoeveelheid slib die met baggerschepen wordt verplaatst is vele malen groter dan de hoeveelheid slib die vanuit het stroomgebied de Schelde binnenkomt. Het gaat om enorme hoeveelheden. Het gebaggerd slib wordt telkens dieper de Schelde ingebracht en dat werkt de uitspoeling van slib richting de Noordzee tegen. Doordat het om zulke grote hoeveelheden gaat, is het niet ondenkbaar dat er een kritische drempel is overschreden die ervoor zorgt dat het slib nu in de winter niet meer helemaal uitspoelt. Dat is een tweede mogelijke verklaring voor het optreden van verhoogde concentraties in de winter in de Beneden-Zeeschelde.’
De onderzoekers ontdekten ook een opmerkelijke parallel tussen de verbetering van de waterkwaliteit in de afgelopen decennia en de troebelheid in de Rupel en de Boven-Zeeschelde. Cox: ‘De relatie is subtiel. En het is ook niet duidelijk of er een oorzakelijk verband is. Maar uit onze analyse volgt dat periodes van toenemende zuurstofconcentraties in het water samengaan met een verhoogde mobiliteit van het slib.’

Minder algen, minder voedsel
De hoeveelheid licht die in het water kan doordringen is van cruciaal belang voor de microscopische algen die in het water groeien. Deze algen zijn de voedselbron van de kleinste diertjes die in de Schelde leven, en die zijn op hun beurt de voedselbron van grotere dieren. Een toename van de troebelheid zorgt ervoor dat er minder voedsel beschikbaar is. Cox: ‘De impact daarvan op het ecosysteem is moeilijk precies te bepalen. Er is er nu veel meer leven in de Schelde dan twintig jaar geleden. Dat is een rechtstreeks gevolg van de verbetering van de waterkwaliteit en het herstel van natuur langs de Schelde. Deze positieve evolutie overschaduwde tot nog toe de impact van de vertroebeling. Maar wat vermeden moet worden, is een verdere vertroebeling, want dit kan het herstel deels teniet doen. En dat wil niemand. Voorzichtigheid is dus geboden.’


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder