Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Eeuwenoud Eigentijds

15 juli 2019 Siebrand Krul

Het bezoek is alweer een aantal jaren geleden. Grootjuffrouw Marcella van Hoecke scharrelt ondanks haar negentig jaar opgewekt door haar huisje op het Klein Begijnhof in Gent, een uitgebreid complex met een grote barokke kerk, kapellen, huizen en conventen. Hoe verliep het gesprek en hoe verging het haar huisje sindsdien?

De begijn draagt het habijt met de grote witte kap. Als we van thee zijn voorzien, wijst ze op haar driedelige schapraai (kast) met een bovenstuk vol religieuze spulletjes, een middenstuk dat naar beneden kan worden geklapt om te dienen als eettafel en een onderste gedeelte voor wat kleding en persoonlijke zaken. Met een glimlach wijst ze van boven naar beneden: ‘de hemel, de aarde en de hel’.

Aarschot.

Dan komt het fotoboek op tafel met afbeeldingen van het Begijnhof in goede tijden. Een kerk vol witte kappen, een processie langs de huisjes en begijnen die bezig zijn met hun werk. ‘Dat waren mooie tijden’, zucht de grootjuffrouw. ‘Een leven van werken en bidden. Hoewel er ook werd geroddeld en er jaloezie was’, voegt ze er met een ondeugend lachje aan toe. Ik bezoek haar in gezelschap van een kanunnik van de St. Baafs en architect Godfried Dervaux. We maken een rondwandeling. Er wonen nog enkele begijnen in propere huisjes met voortuintjes vol bloemen. Maar de meeste panden zijn leeg, sommige staan op instorten. Op straat liggen gebroken dakpannen.

Brugge.

Het is alweer vele jaren geleden dat het bezoek plaatsvond. Grootjuffrouw Van Hoecke is overleden, ze is bijna honderd jaar geworden. Het begijnhof ziet er inmiddels veel beter uit. Met grote zorg zijn overal huizen gerestaureerd en verkocht aan mensen die zochten naar een plek van stilte midden in de stad. Na de rampzalige jaren vijftig en zestig van de vorige eeuw, waarin veel begijnhoven in verval raakten, kon in 2018 worden herdacht, dat twintig jaar daarvoor 13 Vlaamse begijnhoven op de ‘Werelderfgoedlijst’ van Unesco waren opgenomen. Men had net op tijd ingezien dat begijnhoven unieke cultuurmonumenten zijn, vaak vele eeuwen oud.

Gent.

In de elfde eeuw zochten vrouwen, die een werkzaam en religieus leven wilden leiden zonder zich aan een klooster te binden, steun bij elkaar. De vrouwen legden geen gelofte af van armoede. Ze bleven hun bezit beheren en lieten, al naar gelang hun kapitaal het toeliet, een klein huisje bouwen of een grotere woning, of ze gingen bij elkaar wonen in een convent. Er kwam een kapel of kerk bij en het geheel werd omsloten door een muur met een poort.

Kortrijk.

De kerk en de stedelijke overheid volgden de ontwikkelingen met argusogen. De wat al te eigengereide vrouwen waren hen een doorn in het oog. Er werden regels opgesteld en er kwam kerkelijk toezicht met een pastoor als vertegenwoordiger van de bisschop. Voor alleenstaande vrouwen, jonge meisjes, weduwen en bejaarden waren begijnhoven een uitkomst. In sommige steden waren begijnhoven met honderden en een enkele keer, duizenden bewoners.

Leuven.

De begijnhoven doorstonden de beeldenstormen van de reformatie en de afbraak in de Franse tijd. In de 19de eeuw herstelden de begijnhoven zich en keerde iets terug van de oude glorie. Maar in de eerste helft van de 20ste eeuw begon de leegloop en het verval.
Tegenwoordig hebben de gerestaureerde begijnhoven een culturele of sociaal maatschappelijke bestemming. Er wonen studenten en professoren zoals in Leuven of de huizen zijn verkocht aan particulieren die veelal met een eenvoudige erfpacht verbonden blijven aan het begijnhof als geheel.

Lier.

Stefaan Kerkhof trok langs begijnhoven in België, Frankrijk en Nederland en maakte sfeervolle tekeningen in pen en aquarel. Mieke Felix schreef enkele hoofdstukken over de geschiedenis. Maria Lammerant, Alexander Kerkhof en Regina de Martelaere deden onderzoek en verzorgden interviews. Het resultaat is een mooi uitgevoerd boek met de titel: ‘Begijnhoven , Eeuwenoud Eigentijds’, uitgegeven door Uitgeverij Feathers on Wings.
Ruud Spruit

Sint-Truiden.

Er zijn nog tentoonstellingen van de werken te zien:
Breda: september 2019
Herentals: van van woensdag 2 tot maandag 28 oktober
Brugge: december 2019
Overijse: van vrijdag 3 januari tot zondag 2 februari 2020.

Dit artikel staat, samen met nog veel meer interessante geschiedenissen, in de nieuwste G/GESCHIEDENIS. Nu overal te koop voor slechts € 5,50!


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder