Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Vergeten ramp van Borgt

18 juni 2019 Siebrand Krul

‘Het gansche gehucht van Burght is door de kracht van het water weggespoeld.’ Zo lezen we in een krant na de overstromingsramp van Borgt, een gehucht van Grimbergen naast Vilvoorde. Door stortregens raakte een vallei overvol en toen in de nacht van 4 op 5 juni 1839 een dijk brak, overstroomde een vloedgolf het dorp met 74 slachtoffers tot gevolg.

Het was 4 juni 1839, een zwoele zomerse dag, 180 jaar geleden. In de namiddag was het zwaar beginnen onweren en stortregenen boven Brussel en omstreken, vele uren na elkaar. Daardoor was de Tangebeek in de regio van Vilvoorde gezwollen en buiten haar oevers getreden. Deze beek, die ook de naam Hellebeek draagt, liep vanuit Strombeek door het gehucht van Borgt naar de Zenne in Vilvoorde.
In vroegere eeuwen zou zware regenval geen probleem geweest zijn, want overtollig water liep gewoon naar de belendende weiden en beemden, maar zowat tien jaar eerder in de Hollandse tijd was er een nieuwe steenweg aangelegd tussen Grimbergen en Vilvoorde. Deze weg liep over een verhoogde berm, die ter hoogte van Borgt zelfs meer dan negen meter hoog was. Om de doorgang van het water van de Tangebeek te verzekeren was er doorheen die bermdijk een ‘duiker’ aangelegd, een tunnel waar de beek door stroomde.

Oude foto van het gehucht Borgt. (© rr )

Tijdens de nacht van 4 op 5 juni 1839 raakte deze smalle tunnel echter verstopt. Houtmijten die langs de oever van de beek lagen opgestapeld, waren door het zwellende water meegesleurd en hadden de tunnelingang compleet geblokkeerd. Een huiveringwekkende ramp voor Borgt was in aantocht. De vallei ten zuiden van de steenweg had zich stilaan gevuld met water van de Tangebeek en was eigenlijk omgevormd tot een heus stuwmeer.
Omstreeks middernacht brak de berm, die niet voorzien was op deze enorme waterdruk, door en een vloedgolf van water en modder overspoelde het slapende gehucht. Woningen, stallingen en schuren werden neergebeukt en vernield. De inwoners, verrast in hun slaap, en hun huisdieren, die rustig op stal stonden of in de wei lagen, werden meegesleurd in de loop van de Tangebeek en verder in de Zenne. 74 mensen verdronken. In die periode was dat ongeveer een kwart van de totale bevolking van de wijk. De leeftijd van de slachtoffers varieerde van 89 jaar tot amper enkele maanden oud. Er was zelfs een heel gezin bij: vader en moeder, grootouders en zeven kinderen. zestig dieren – koeien, paarden en ander vee – vonden ook de dood in het water.

Kaart uit 1831. De Tangebeek (blauw) loopt onder de verhoogde berm van de steenweg Grimbergen-Vilvoorde (rood) via Borgt naar de Zenne. © Cartesius)

De dag nadien werden reeds 36 lijken geborgen in de onmiddellijke omgeving van Borgt en Vilvoorde. Dagen later trof men nog lichamen aan in de Zenne; één werd aangetroffen in Scheplaken, een heel eind verderop. De slachtoffers werden niet in Borgt begraven omdat er op het kleine kerkhof rondom het parochiekerkje van Sint-Salvator niet voldoende plaats was. Daarom werden de kisten in twee grote kuilen aan de kerk van Grimbergen bijgezet op 8 juni. Met twee grote wagens waren ze naar de abdijkerk gevoerd onder begeleiding van gendarmes. De dag nadien werden nog meer slachtoffers begraven in Grimbergen. Enkele later gevonden drenkelingen kregen uiteindelijk toch een laatste rustplaats in Borgt zelf.

Het gehucht Borgt met het kleine Sint-Salvatorkerkje. (© rr)

Nieuws!
De ramp kreeg weerklank in de toenmalige pers: kranten en tijdschriften in binnen- en buitenland brachten verslag over de overstroming, al waren de cijfers over het aantal slachtoffers vaak foutief, soms overdreven, dan weer onderschat. Foto’s waren er nog niet, maar sensationele details werden breed uitgesmeerd. Zo berichtte een correspondent van L’Indépendance Belge over een moeder die dood werd teruggevonden met haar twee verdronken kinderen in de armen geklemd.
De Nederlandsche Staatscourant: ‘Te Vilvorden zijn een negental huizen door de aandrang van het water ingestort. Men spreekt er van dat daar 30 of 40 personen verdronken of door hun instortende woningen verpletterd zijn. Er is echter hoop dat deze opgave overdreven zal zijn.’ (Niet dus!)
L’Observateur: ‘C’est surtout dans la direction de Vilvorde que les pluies ont causé d’affreux ravages: au hameau nommé Burght… on compte jusqu’ici trente morts, parmi lesquels des familles entières composées de 7 et 8 personnes.’
Algemeen Handelsblad: ‘Het gansche gehucht van Burght nabij Vilvoorde is door de kracht van het water weggespoeld; een 30tal gebouwen en omtrent 150 menschen zijn in een oogenblik verdwenen; 60 der lijken zijn hier en daar aangespoeld.’ (Dat is dan weer overdreven)
Le Belge: ‘Vilvorde: Un événement effroyable est arrivé cette nuit au village nommé Au Bourg, près de cette ville. Vingt à vingt-cinq maisons ont été emportées par les eaux et environ 150 personnes ont peri.’
L’Emancipation: ‘Parmi les malheurs causés par l’ouragan de cette nuit on cite 21 maisons renversées et 19 personnes noyées dans la commune de Grimberghen près de Vilvorde. De grands ravages ont eu lieu dans la belle propriété du comte de Beaufort à Wemmelle.’ (Ocharme voor de graaf)
De gouverneur van Brabant zond direct afgevaardigden ter plekke om zich van de toestand te vergewissen en de hulpverlening op gang te brengen. Koning Leopold I was blijkbaar iets minder onder de indruk van de catastrofe, want hij vertrok twee dagen nadien voor een weekje naar zijn kasteel in Andenne om te gaan jagen, zijn favoriete tijdverdrijf.

Het Sint-Donatuskapelletje van Borgt ter herinnering aan de ramp van 1839. (© routeyou)

Herdenking
De vernielde woningen in Borgt werden niet heropgebouwd uit angst voor toekomstige overstromingen. In de naburige Leopold Luypaertstraat herinnert een kapelletje aan de ramp. De kapel, gelegen naast de Tangebeek, is gewijd aan Sint-Donatus, beschermheilige tegen onweer, storm en ontij. Een opschrift zegt: ‘Hier offert men tot laefenis der zielen van 74 menschen alhier verdronken in de Borght tusschen 4 en 5 Juny 1839 R.I.P.’
Merkwaardig genoeg brak tijdens de honderdjarige herdenking van deze ramp in 1939 opnieuw een zwaar onweer los boven Borgt, gelukkig deze keer zonder al te veel erg. Maar de angst greep toen weer even om zich heen bij de Borgeloenen, zoals de inwoners genoemd worden.
Naar verluidt hoeven ze zich geen zorgen meer te maken sinds de aanleg van een nieuwe ondergrondse collector, maar een schietgebedje ter attentie van Sint-Donatus kan natuurlijk nooit kwaad
Canvas Curiosa /Koen De Vos

Openingsbeeld: Foto van een gelijkaardige ramp in Zeeland. (Van de ramp in Borgt zijn geen foto’s bekend) (© rr)

Kijk voor nog veel meer interessante geschiedenissen op
https://www.canvas.be/canvas-curiosa


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder