Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

De Belgische ijskoningin

18 juni 2019 Siebrand Krul

Schandalen in het kunstschaatsen zijn van alle tijden. I, Tonya, de film over het complot rond de Amerikaanse kunstschaatsster Tonya Harding om haar concurrente Nancy Kerrigan uit te schakelen, trok wereldwijd volle zalen. Ook in het leven van Charles en Yvonne De Ligne, een Belgisch schaatskoppel uit het Interbellum, schuilt een veelbelovend filmscript.

14 november 1944. Tweeënhalve maand na de bevrijding krabbelen de Brusselaars langzaam op. Na een drukke werkdag doet Charles De Ligne de deur van Magasin Natura op slot. Samen met zijn vrouw Yvonne fietst hij uit de Brusselse Baljuwstraat naar hun buitenverblijf in Sint-Genesius-Rode, aan de rand van het uitgestrekte Zoniënwoud. Terwijl Yvonne zich opfrist, wandelt Charles naar de zetel bij het haardvuur, waar hij na een kleine wandeling in de tuin wat wil uitrusten. Hij heeft niet in de gaten dat er achter hem een man staat, het pistool op hem gericht. Een eerste maal haalt de man de trekker over. In een reflex springt Charles op en roept: ‘Stop, dit is een vergissing!’ Het mag niet baten. Nog drie schoten weerklinken. Charles zijgt in elkaar en overlijdt ter plekke. Yvonne, die alles van nabij heeft gehoord, vlucht huilend naar de buren.

Een kleurrijke prentbriefkaart kondigde de Olympische Winterspelen in het Duitse Garmisch-Partenkirchen in 1936 aan. Voor het eerst stond het alpineskiën op het programma.

De wereld rond

Wanneer Charles De Ligne (1895) en Yvonne Geurts (1902) elkaar ontmoeten, hebben ze allebei al grote delen van de wereld gezien. Als karabinier-wielrijder van de Belgische elite-eenheid Autos-Canons-Mitrailleuses (ACM) voert Charles De Ligne in de Groote Oorlog verkennende opdrachten uit. Hoe modern de omgebouwde auto’s van de Belgische fabrikant Minerva met hun stalen bepantsering en machinegeweren ook zijn, in de onder water gelopen IJzervlakte rijden ze zich keer op keer vast. De vraag van tsaar Nicolaas II van Rusland aan de Belgische koning Albert I om de pantserwagens van de ACM aan het oostfront in te zetten, komt dan ook als geroepen. Vanaf half oktober 1915 wordt de eenheid ingezet in Galicië.

De eerste Olympische Winterspelen vonden plaats in Chamonix, in 1924, toen genoemd Semaine internationale des sports d’hiver. (Daily Mail)

Maar ook ver van huis moeten de leden van de ACM meer wachten dan vechten. In oktober 1917 vermoorden de bolsjewieken de tsaar en sluiten ze vrede met Duitsland. De als tsaar-gezind geziene ACM mag niet meer via het westen naar België terugkeren. Via de Trans-Siberische spoorlijn trekt Charles naar Vladivostok om van daaruit de boot naar San Francisco te nemen. Tot verbazing van het korps wordt de ACM in de Verenigde Staten als helden ontvangen. Sinds de Duitse inval en de daarbij horende gruwelijkheden staan de Belgen wereldwijd immers bekend als een dapper volk. Op 24 juni 1918 zet de eenheid voet aan wal in Bordeaux. Het korps wordt ontbonden, Charles kan eindelijk naar huis.

Ivar Ballangrud, de snelste schaatser in 1936.

Geen toppers

Terug in Brussel ontmoet Charles zijn toekomstige vrouw Yvonne Geurts. Ondanks haar jonge leeftijd heeft ze ook al veel gereisd. Eugène, haar vader, heeft een groot reisagentschap met vestigingen in Brussel en op het Amsterdamse Singel. De kleine Yvonne wordt op kunstschaatsles gestuurd en blijkt al snel aanleg te hebben voor de sport, maar de oorlog, en de nasleep ervan zetten een rem op haar schaatscarrière. Is dat de reden waarom ze zich consequent vijf jaar jonger voorstelt dan de datum op haar geboorteakte? Vanaf eind jaren twintig treedt Yvonne vaak op in ijsschaatsspektakels in de chique Brusselse Saint-Sauveurzaal, waar het wemelt van de beau monde. In 1929, op haar 27ste, neemt ze als eerste Belgische schaatsster ooit deel aan de Wereldkampioenschappen in Boedapest. Ze eindigt als laatste, maar liefst 72 punten na de ongenaakbare Sonja Henie, de tien jaar jongere Noorse tegen wie ze het nog vaak zal moeten afleggen. Ondanks deze matige start maakt Yvonne gestaag vorderingen. Haar beste jaar is 1932, wanneer ze zesde eindigt op de Olympische Spelen in Lake Placid. In 1933 is ze de eerste buitenlandse vrouw die de monstrueuze Elfstedentocht uitrijdt.

Yvonne De Ligne, kunstschaatsster.

Charles is ondertussen niet bij de pakken blijven zitten. In de Baljuwstraat, vlakbij de statige Louizalaan, baat hij Magasin Natura uit. In de vegetarische winkel worden onder andere tarwekiemen, verschillende soorten honing, aardappels zonder chemische meststoffen en aardbeien met amandelcrème verkocht. Dat is in die jaren niet vanzelfsprekend. Het stel heeft overigens wel meer wat we vandaag ‘linkse hobby’s’ zouden noemen. Zowel Charles als Yvonne zijn aanhangers van heliotherapie en van naturisme.

Voor WO II was de Noorse Sonja Henie ongenaakbaar als kunstschaatsster. Ze deed al mee aan de eerste Winterspelen in 1924, toen ze elf jaar was. Daarna werd ze driemaal Olympisch kampioen, tienmaal wereldkampioen en zesmaal Europees kampioen. Na Garmisch werd ze professional en kon niet meer deelnemen aan de Winterspelen. Hitler feliciteert haar met haar zege.

Tegen de vlakte

In 1936 neemt niet enkel Yvonne deel aan de Winterspelen van Garmisch-Partenkirchen. De veertigjarige Charles maakt zijn opwachting in verschillende disciplines van het snelschaatsen. Kunstschaatsen is dan nog steeds een buitenbeentje op de Spelen: sport of kunst? De toeschouwers laten het niet aan hun hart komen, want het Olympia Eisstadion is dag na dag uitverkocht.
Hitler heeft een zwak voor kunstschaatsen, in het bijzonder voor kunstschaatssters. Met theaterkijkers bewondert hij samen met Goering, Goebbels en andere nazi-kopstukken het spektakel. Maar het uitverkochte stadion weet Yvonne niet te inspireren tot grootse prestaties. Haar kürs worden als vrij schools beoordeeld, zonder spontaniteit. Ze zal uiteindelijk achttiende op 23 deelnemers worden. Sonja Henie – wie anders – wordt voor de derde keer Olympisch kampioen. Gratie, elegantie, ritmiek, muzikaliteit, kracht: ze beheerst alle eigenschappen tot in de perfectie.

Het affiche van de Olympische Winterspelen in 1936, die nog in hetzelfde jaar als de Zomerspelen werden gehouden.

Het is erg koud in Garmisch-Partenkirchen wanneer Charles De Ligne op 11 februari zijn opwachting maakt op de prachtige Riessersee, voor de 500 meter snelschaatsen, uitgerekend tegen Ivar Ballangrud, de Noorse topfavoriet. Meteen na het startschot neemt Ballangrud afstand van de veertigjarige Belg. In de tweede bocht valt Charles plat op de buik, even later op zijn zitvlak. In de tweede rechte lijn gaat hij voor de derde keer tegen de vlakte, tot groot jolijt van het publiek. Ballangrud finisht in een knappe tijd van 43’40’. De Ligne doet meer dan een minuut langer over de afstand, goed voor een 35ste tijd van de 36 deelnemers.

Yvonne de Ligne.

De 1.500 meter wordt evenmin een succes. De Noor Haraldsen staat al even met zijn landgenoten te praten wanneer De Ligne zichtbaar vermoeid de aankomstlijn overschrijdt. De meegereisde Belgische journalist schept er plezier in. ‘Onze enige gedachte bij deze koers was: brave man, waarom ben je niet in Brussel gebleven! Want dit is geen nederlaag meer, dit is een gloeiende blamage.’ Op de 5.000 meter besluit de jury de tussentijden van Charles niet meer te meten, omdat hij zo traag schaatst. De Ligne wordt gediskwalificeerd. Op Valentijnsdag verschijnt Charles aan de start van de 10.000 meter. Deze keer wordt hij gelieerd aan Willy Sandtner, geen podiumkandidaat, maar wel de snelste Duitse schaatser. Omdat De Ligne de reputatie heeft opgebouwd om zijn tegenstanders in slaap te wiegen, wordt hij al voor de start uitgejouwd. Na één rondje maant de Nederlandse juryvoorzitter G. van Laer de Belg aan om te stoppen met schaatsen, zodat hij de Duitser niet langer ophoudt. De Ligne is ten onrechte uitgesloten, want hij heeft niets verkeerds gedaan, en zodoende mag hij opnieuw vertrekken. Enkel chronometreur A. Fritz is in het stadion gebleven om de eindtijd van de Belg vast te leggen. Voor de steeds leger wordende tribunes perst Charles alles uit zijn lijf. Hij eindigt in 23’32’, zes minuten en acht seconden na winnaar Ballangrud, die zijn derde gouden medaille behaalt. Ook zonder de Tweede Wereldoorlog waren dit wellicht de laatste Spelen voor Charles en Yvonne.

Het graf van Charles de Ligne in Laken (Brussel).

Affaire in Antwerpen

Terug naar 14 november 1944 in Sint-Genesius-Rode. De hysterisch krijsende Yvonne heeft haar buren bereikt, die de politie verwittigen. Die denkt in eerste instantie aan een moord uit politieke overwegingen – in de nasleep van de oorlog vonden er wel meer dergelijke afrekeningen plaats, maar al snel blijkt dat de vork anders aan de steel zit.
Wat is er gebeurd? In 1942 maakt Yvonne in een Antwerpse club kennis met de Nederlandse vertaler en schaatsleraar Jacob Hartog. De veertien jaar jongere Hartog geeft schaatslessen aan Yvonne, maar ook naast de piste hebben de twee een goed contact. Op een dag betrapt Charles De Ligne de tortelduifjes op heterdaad in het vakantiehuisje in Sint-Genesius-Rode.

Postzegel ter gelegenheid van de Winterspelen.

Hardhandig werkt hij Jacob Hartog naar buiten. Yvonne kan het niet verkroppen. Nog tijdens de bezetting vertelt ze aan een rexist (Belgische fascist) dat haar man een gevaarlijke communist en Anglofiel is. De man gelooft haar niet en vertelt aan Charles wat Yvonne hem heeft verteld. Na een fikse ruzie bedekt Charles het incident met de mantel der liefde, maar daarmee is de woede van Yvonne niet bekoeld. Ze gaat te rade bij een apotheker met de vraag of ze geen ‘onopspoorbaar vergif’ zou kunnen krijgen, maar de man weigert mee te werken. Vervolgens benadert ze leden van verschillende verzetsbewegingen. Ze vertelt hen dat Charles tijdens de oorlog voortdurend in contact stond met Duitse spionnen. De derde die ze spreekt, een apotheker uit Brussel, brengt haar in contact met een huurmoordenaar die de klus klaart voor de ronde som van 100.000 Belgische franken, zo’n € 2.500.
Ken Lambeets

Openingsbeeld: Kaartverkoop voor de Winterspelen in 1936. Noorwegen was het succesvolst, met zeven gouden, vijf zilveren en drie bronzen medailles. (Diz München GmbH)

Lees ook de andere helft van dit boeiende verhaal in de nieuwste G/GESCHIEDENIS. Nu overal te koop voor slechts € 5,50!


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder