Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Balthasar Gerards’ beloning

18 juni 2019 Siebrand Krul

Op een veiling in Frankrijk heeft de Koninklijke Bibliotheek (KB) een bijzonder document uit de 16de eeuw verworven: de beloningsbrief aan Balthasar Gerards, de moordenaar van Willem van Oranje. Het handschrift werd in 1590 ondertekend door koning Filips II van Spanje en brengt het nationale verleden een stukje dichterbij.

Het handschrift, dat op perkament is geschreven, opent met de afbeelding van het nieuwe wapenschild van de familie Gerards: een zilverrode leeuw op een achtergrond van zilver en rood. De leeuw draagt in zijn rechterhand een bliksemschicht, symbolisch voor de goddelijke straf die Oranje in hun ogen had ondergaan.

Staatsvijand Willem van Oranje
In 1580 schreef de Spaanse overheid een ban uit tegen Willem van Oranje, ‘hoofdberoerder en bederver van het geheel Christenrijk’. Vanwege zijn rol als leider van de Nederlandse opstandelingen werd Van Oranje tot staatsvijand uitgeroepen. Diegene die hem van zijn leven zou beroven kon rekenen op een adelverheffing en een geldprijs van 25.000 gouden kronen – naar huidige maatstaven ruim drie miljoen euro.

Balthazar Gerards.

Keerpunt Tachtigjarige Oorlog
Elk Nederlands schoolkind kan het je vertellen: het was de Franse katholiek Balthasar Gerards die op 10 juli 1584 Willem van Oranje neerschoot op de trappen van het Prinsenhof in Delft. De moord was een keerpunt in de Tachtigjarige Oorlog. De opstandige gewesten moesten opeens zonder leider verder. Uiteindelijk bleek Maurits, de tweede zoon van Willem van Oranje, een waardige opvolger. Onder zijn leiderschap konden de noordelijke provincies doorzetten en kwam Nederland tot stand, zoals het Rijksmuseum vorig jaar nog herdacht.

Loon naar werken
Balthasar Gerards werd direct na de moord opgepakt en enkele dagen later geëxecuteerd door hem letterlijk aan flarden te rijten. Zijn familie probeerde vervolgens de beloning voor de moord los te weken bij de Spaanse koning, Filips II. Door het vele oorlogvoeren was de Spaanse kroon echter zo goed als bankroet, en de geldprijs van 25.000 kronen was moeilijk te regelen.

Het trappenhuis van het Prinsenhof te Delft, waar Oranje werd doodgeschoten.

In de beloningsbrief kunnen we lezen dat Filips II Balthasar Gerards erkent voor de moord op Willem van Oranje, en dat hij zijn familie beloont met drie heerlijkheden in Franche-Comté die eerder het bezit van Willem van Oranje waren geweest. Dat was het loon voor de moord op Willem van Oranje, ‘pour délivrer le monde d’une telle peste’ (om de wereld van een dergelijke plaag te ontdoen).

Geert Janssen, hoogleraar Vroegmoderne Geschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam: ‘Balthasar Gerards is de bekendste “zelfmoordterrorist” uit de Nederlandse geschiedenis. Dit spectaculaire document laat zien dat de moordenaar van Willem van Oranje destijds ook bewonderaars had die hem als held en martelaar vereerden. De originele beloningsbrief werd pas recent, na meer dan 400 jaar, ontdekt en de aankoop ervan vormt een belangrijke aanwinst voor Nederland en de KB.’

Lang heeft de familie Gerards echter niet van haar landerijen kunnen genieten. In 1595 eiste de katholiek gebleven eerste zoon van Willem van Oranje zijn vaders bezittingen weer op. Hij weigerde daarbij uitdrukkelijk de familie Gerards uit te kopen. De reputatie van huurmoordenaars heeft de familie Gerards nog lang achtervolgd.


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder