Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Aktion Reinhard

08 mei 2019 Siebrand Krul

De Holocaust is Auschwitz en Auschwitz is de Holocaust. Het zijn, zo is het gangbare beeld, uitwisselbare begrippen. In elk zichzelf respecterend schoolboek voor geschiedenis staat wel een afbeelding van het hekwerk (Arbeit macht Frei), de eindeloze stapel koffers met namen of het enorme barakkenterrein. Minder bekend is de dodelijker Aktion Reinhard

Auschwitz-Birkenau is maar een deel van het verhaal: minder dan twintig procent van tijdens de Tweede Wereldoorlog vermoorde Joden stierf in Auschwitz. Maar omdat zich onder de slachtoffers veel West-Europese Joden bevonden, er relatief veel overlevenden waren die na de oorlog van de verschrikkingen konden getuigen én er in situ nog zo veel van overbleef, groeide Auschwitz uit tot hét icoon van de genocide.

Hierdoor is onderbelicht gebleven dat de andere Duitse vernietigingskampen in Polen (het begrip ‘Poolse vernietigingskampen’ is bij Poolse wet verboden) eigenlijk veel effectievere vernietigingskampen waren. Tot deze conclusie komt Lewi Stone, als ‘mathematisch bioloog’ verbonden aan de Universiteit van Tel Aviv, in het januarinummer van Science Advances. In maart 1942 ging Aktion Reinhard van start, een operatie die tot doel had alle Poolse Joden te liquideren die in 393 getto’s bijeengedreven waren. Hiertoe werden op enkele plaatsen – waarvan Treblinka, Sobibor en Belzec de beruchtste zijn – vernietigingsfabrieken uit de grond gestampt. Op afgelegen locaties werd op een betrekkelijk klein oppervlak een kamp ingericht. Bij de locatiekeuze werd vooral gekeken naar de ligging van de spoorlijnen: vanuit zo veel mogelijk plaatsen met een getto moesten deze plekken bereikbaar zijn. Omdat de aangevoerde groepen slachtoffers direct na aankomst vergast en verbrand werden, waren verblijfsbarakken onnodig.

Stone toont nu aan dat Aktion Reinhard veel sneller en effectiever werd uitgevoerd dan tot nu toe werd aangenomen. Hoewel er voor deze operatie eigenlijk anderhalf jaar was uitgetrokken, was de klus na een half jaar al grotendeels geklaard. Na het begin van de ontruiming van het getto van Warschau begonnen de honderd dodelijkste dagen van de Holocaust: tussen 27 juli en 4 november 1942 werden 1,47 miljoen Joden vermoord.
Bijna niemand van de op transport gestelde Poolse Joden overleefde de Shoah (zoals de Hebreeuwse naam voor deze massamoord luidt). In Belzec, in het uiterste zuidoosten van Polen, vlakbij de huidige grens met Oekraïne, werden 515.000 Joden vermoord. Slechts zes mensen wisten er te ontsnappen. Dit komt vooral doordat de tijd zo kort was tussen aankomst en de gang naar de gaskamers. Lewi Stone: ‘Het bloedbad was voorbij voordat er tijd en gelegenheid was om een collectieve actie te ondernemen.’
Cor van der Heijden

In Belzec weet men zich niet goed raad met het beladen verleden. Voor de gebouwen van Aktion Reinhard en de bielzen van het laatste stuk van het rangeerterrein is nog geen passende bestemming gevonden. (Foto’s Gerard Steenhagen)

Benieuwd naar het complete artikel? En nog veel meer historische verhalen? Koop de nieuwe G-GESCHIEDENIS. Nu in de winkel voor slechts € 5,50!


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder