Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Wortels vóór 1600

16 maart 2019 Siebrand Krul

Het Belgische Rijksarchief krijgt allerlei vragen waarvan het antwoord soms voor veel mensen nuttig kan zijn. Zo’n ‘Vraag van de maand’ luidde ‘Ik ben opgeklommen in mijn stamboom tot ca. 1600, en dus tot de oudste parochieregisters. Is het mogelijk om oudere gegevens te vinden, en zo ja: hoe?’ Het archief weet raad.

Het is namelijk goed mogelijk om ook voorouders van voor 1600 te vinden, maar er is wel een portie geluk mee gemoeid. Logischerwijze heb je een grotere kans om zaken terug te vinden wanneer die voorouders niet onbemiddeld waren. Zo kan je gegoede burgerij uit centrumsteden mogelijk traceren tot de 13de-14de eeuw. Voor de adel zijn in sommige gevallen nog vroegere gegevens beschikbaar.
Heel weinig bronnen van voor 1600 geven een systematische lijst van inwoners. Toch kan je sporadisch nog een status animarum of een lijst van parochianen aantreffen in een kerkarchief, of algemene volkstellingen in lokaal overheidsarchief.
Die lokale overheidsarchieven (voornamelijk schepenbanken, maar ook leen- en laathoven) zijn een goed startpunt om op zoek te gaan naar persoonsgegevens, en dit voor het volledige ancien régime, dus tot 1795. Documenten m.b.t. weesbeheer (waaronder ‘staten van goed’ of ‘boedelbeschrijvingen’) en schepenakten – waarin allerhande transacties en overeenkomsten over gronden, goederen en financiën werden geregistreerd – zijn de meest voor de hand liggende bronnen. Vergeet in datzelfde kader ook oude notariaatsarchieven niet.
Maar ook documenten in verband met grondeigendom en fiscaliteit (leggers van onroerende goederen, leengronden, renten, cijnzen, belastingkohieren en -rekeningen, penningkohieren), eveneens te vinden in lokale overheidsarchieven, bevatten persoonsgegevens. In dit type archief kan je soms ook namenlijsten vinden van een deel van de bevolking, die met een bepaald doel zijn opgesteld. Denk maar aan lijsten van weerbare mannen, veebezit, graantellingen, etc. In grote steden kan je lijsten aantreffen van poorters en/of buitenpoorters, soms ook van ambachtslieden, die tot de middeleeuwen teruggaan. Het lokale niveau was overigens ook verantwoordelijk voor rechtspraak, dus vergeet de gerechtelijke bronnen niet voor het geval je voorouders ooit iets mispeuterd hebben, of net onrecht zijn aangedaan.
In kerkarchieven tref je eveneens gegevens over goederen en gelden (denk ook aan de inning van tienden), o.m. in kerkrekeningen. Ook bronnen zoals testamenten, misstichtingen en schenkingen, archief van broederschappen en andere religieuze verenigingen kunnen je een bijkomende invalshoek bezorgen. Met een beetje geluk kan je armlastige personen dan weer opsporen in het archief van de armendis die aan de kerk was verbonden.
Minder evident is het raadplegen van archieven van abdijen en kloosters. Deze instellingen waren in de Middeleeuwen en Vroegmoderne tijd echter heel belangrijke grootgrondbezitters. Vaak hadden ze in hun gebieden ook overheidsrechten, wat betekent dat zij (of hun afgevaardigden) instonden voor lokaal bestuur en rechtspraak. Via een zelfde redenering kan je ook terechtkomen in bewaarde familiearchieven van belangrijke grootgrondbezitters of functionarissen uit de regio. Of, wanneer je geluk hebt, maakten je voorouders zelf deel uit van een invloedrijke familie en zijn hun eigen archieven bewaard gebleven, inclusief zakelijke bronnen, persoonlijke documenten en soms zelfs stambomen! Wanneer je er zeker van bent dat één van je voorouders een bepaalde functie heeft uitgevoerd, bij een wereldlijke of religieuze overheid, dan raadpleeg je uiteraard best ook het archief van die instelling.
Tot slot: vergeet naast lokale bronnen ook het hogerliggende bestuurlijke en/of gerechtelijke niveau niet. Kasselrijen, ambachten, kwartieren en meierijen, graafschappen en hertogdommen, justitieraden, bisdommen, etc.: elk hiërarchisch niveau had zijn eigen administratie, bevoegdheden en bijgevolg ook archief.
Kortom: het antwoord, en dus de mogelijke bronnen, hangt af van verschillende factoren, zoals de sociale en professionele status van je voorouders, hun regio en hun bezittingen. Zet je schrap voor een lange, maar ongemeen boeiende zoektocht (heel wat archief is immers niet tot op detail- of dus naamniveau beschreven), informeer je goed en ga kritisch om met gevonden gegevens, zeker wanneer die uit publicaties komen.
Meer tips, literatuur- en bronverwijzingen kan je o.m. vinden via de zoekrobot van het Rijksarchief, de startpagina voor genealogen op deze website, via de websites van Familiekunde Vlaanderen en Familiegeschiedenis of via ROELSTRAETE Johan, Je stamboom, je familiegeschiedenis stap voor stap, Leuven, 2006.
Overweeg een lidmaatschap van een genealogische en/of heemkundige vereniging, daaraan verbonden internetfora, en hou ook het tijdschrift Vlaamse Stam in de gaten. (Rijksarchief België)


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder