Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Bruegeljaar

20 februari 2019 Siebrand Krul

Naar aanleiding van het herdenkingsjaar rond Pieter Bruegel de Oude, staat het voorjaar van BOZAR, het voormalige Paleis voor Schone Kunsten in Brussel, in het teken van de artistieke productie tijdens de bruisende 16de eeuw. Met de double-bill Bruegel en zijn tijd, presenteert het museum twee grote tentoonstellingen rond de Renaissance in de Lage Landen: Bernard van Orley en Prenten in de eeuw van Bruegel.

Met ‘Prenten in de eeuw van Bruegel’ zoomt het museum, in samenwerking met de Koninklijke Bibliotheek, in op prentdrukkunst, het revolutionaire nieuwe medium dat in de 16de eeuw de wereld veroverde. Vandaag kennen we Pieter Bruegel vooral als schilder, maar hij maakte in zijn tijd naam en faam dankzij gravures van zijn tekeningen. Bruegel was een ware pionier van de grafische kunsten, maar hij was lang niet de eerste of de enige: zijn grafische oeuvre is maar het topje van de ijsberg. In de schaduw van deze reus zijn nog vele andere pareltjes op papier te ontdekken, zoals van Lucas van Leyden, Albrecht Dürer, Pieter Coecke van Aalst, Michiel Coxcie.

Pieter Van der Borcht, Allegorie op de moeilijkheid van het besturen, ets, uitgegeven bij Philips Galle, Antwerpen ca. 1578, (Koninklijke Bibliotheek van België, Prentenkabinet)

De bloeiende handelsstad Antwerpen groeide in de 16de eeuw uit tot het onbetwiste centrum van de prentdrukkunst. Pieter Bruegel de Oude daar actief vanaf 1554 tot aan zijn verhuizing naar Brussel in 1563. Hij maakte er diverse ontwerpen voor gravures in opdracht van zijn mecenas Hieronymus Cock van het gerenommeerde uitgevershuis In de Vier Winden. Dankzij de verspreiding en voortdurende herdrukken van die prenten werd Bruegels werk bekend en populair in heel Europa – zijn schilderijen werden slechts door een handvol mensen in levende lijve gezien.

Pieter Van der Heyden naar een navolger van Hieronymus Bosch, De blauwe schuit, gravure, uitgegeven bij Hieronymus Cock, Antwerpen, 1559. (Koninklijke Bibliotheek van België, Prentenkabinet)

Prenten in de eeuw van Bruegel is chronologisch en thematisch opgebouwd en bevat zo’n 150 prenten uit de 16de eeuw, allen afkomstig uit de uitgebreide collectie van de Koninklijke Bibliotheek van België. De verschillende technieken van hoog- en diepdruk komen aan bod en er is ruim aandacht voor de enorme variëteit aan onderwerpen. Er rolde immers niet enkel kunst van de persen, maar ook nieuwsprenten, religieuze taferelen, politieke propaganda, ornamentprenten. Interessant zijn ook de genretaferelen, scènes uit het dagelijkse leven met moraliserende of satirische ondertoon. De opkomst en bloei van de prentkunst in de 16de eeuw is niet uitsluitend een artistiek succesverhaal. Briljant vakmanschap en gedurfd ondernemerschap speelden ook een grote rol. Grafiek was een bijzonder veelzijdig commercieel product.

Jan en Lucas van Doetecum, naar Hieronymus Bosch, De overwinning van de olifant, 1555-1560.

De tentoonstelling bevat vele zeldzame en zelden getoonde stukken. Tot de hoogtepunten behoren meesterlijke bladen van Dürer en Lucas van Leyden. De Neushoorn van Dürer werd een iconisch beeld en werd tot in de 17de eeuw gedrukt. Andere prenten maken indruk door hun ongewone formaat. De rijk geïllustreerde Stamboom van Karel V van Robert Peril is maar liefst zeven meter lang en is een van de weinige intact bewaard gebleven exemplaren. De houtsnedereeks Zeden en gebruiken van de Turken van Pieter Coecke van Aelst is niet alleen indrukwekkend omwille van het voor die tijd exotische thema maar ook door zijn haast monumentale afmetingen. Het werk leest als een 16de-eeuws stripverhaal. Grote kopergravures zoals de School van Athene naar Rafael of de Oprichting van de koperen slang naar Frans Floris zijn in artistiek en technische opzicht echte bravourestukken die het talent van hun ontwerpers en vervaardigers hielpen uitdragen. Van een heel andere aard zijn de bizarre en vaak groteske composities in de stijl van Jeroen Bosch, zoals de De Mosselschuyte of De belegering van de olifant. Opvallend is de grote variëteit aan onderwerpen die vanaf het midden van de eeuw in beeld worden gebracht. In de tentoonstelling komen zijn ook enkele ontwerptekeningen te zien van de hand van Maarten van Heemskerck, Hans Bol en Maarten de Vos die de vaardigheid en fantasie van deze meesters in het uitbeelden van de meest uiteenlopende onderwerpen illustreren. En niet alle prenten zijn in zwart wit. Kunstenaars en drukkers experimenteerden met kleur zoals is te zien in prenten van Frans Floris en Crispijn van den Broeck. En ook de klant kon zijn grafiek naar smaak en budget laten afwerken in kleur, of zelfs laten beleggen met bladgoud. Dat is bijvoorbeeld te zien in een Passiereeks naar ontwerpen van Johannes Stradanus.

Openingsbeeld: De mosselschelp. Pieter Van der Heyden naar Hieronymus Bosch, 1562. (Koninklijke Bibliotheek van België)

Combiticket ‘Bruegel en zijn tijd’: € 22 voor beide expos
Bernard van Orley. Brussel en de renaissance : € 16
20.02 – 26.05.2019
Prenten in de eeuw van Bruegel: € 14
27.02 – 23.06.2019

BOZAR Paleis voor Schone Kunsten, Ravensteinstraat 23, 1000 Brussel
Open: van dinsdag tot zondag, 10-18u (donderdag: 10-21u)
Gesloten: maandag
Info & tickets
+32 (0)2 507 82 00 – info@bozar.be – www.bozar.be


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder