Stelling

Alle scholieren moeten een gratis museumpas krijgen

Stem

Agenda

‘Hoe maakt u het?’
Zondag 28 april is de Vlaamse Erfgoeddag, met 950 gratis activiteiten rondom ambachten en vakmanschap. ‘Handenwerk’ spreekt steeds meer mensen aan, net als de bijhorende verhalen over het doorgeven van vaardigheden, kennis en inzicht. Het erfgoed dus. Het rijke programma van deze editie is vanaf nu online raadpleegbaar op www.erfgoeddag.be
Onse huysen verciert
Werd Nederland tijdens de Tachtigjarige Oorlog geboren, het was de Synode van Dordrecht (1618-1619) die onze taal en (protestantse) cultuur heeft gevormd. De stad herdenkt deze destijds internationale gebeurtenis met drie tentoonstellingen en tal van activiteiten, zoals in het Dordts Patriciërshuis, waar de expositie ‘Kerkelijke en politieke strijd in prenten’ veel zegt over de gevarendriehoek remonstranten, contraremonstranten en katholieken.

Dossier Willem IV

29 januari 2019

Hij is uit de dynastie ongetwijfeld de Oranjetelg met de meest merkwaardige, zo niet meest dramatische, levensloop: Willem IV. Geboren enkele weken na de dood van zijn vader; door een ongelukkige val in zijn kleuterjaren opgezadeld met een ernstige vergroeiing van het bovenlichaam, sindsdien voortdurend worstelend met een slechte gezondheid; decennialang geplaagd door erfeniskwesties, politiek gedwarsboomd en, eenmaal de top bereikt, na enkele jaren al bezweken.

Met het kinderloos overlijden van Willem III in 1702 kwam er formeel een einde aan het Huis Oranje-Nassau. Als erfgenaam had de koning-stadhouder zijn neef Johan Willem Friso aangewezen uit het huis Nassau-Dietz dat hof hield in Leeuwarden. Na diens verdrinkingsdood werd de kleine boreling de hoop van de Oranjegezinden. Ze vonden tegenover zich de staatsgezinde regenten die de ‘ware vrijheid’ koesterden en de Oranjes verdachten van monarchale ambities. Niet alleen door de regenten werd de opgroeiende Willem IV gekoeioneerd. Er aasden ook verschillende aangetrouwde vorstenhuizen op de Oranje-erfenis. Zo eiste de koning van Pruisen ook de titel ‘Prins van Oranje’ en bezittingen in de Nederlanden en Duitsland op.

Schotel, beschilderd met portret van stadhouder Willem IV. Delft, 1758. Opschrift: ‘Dees Prins die al de/ zon ons voor maals plagt te/ ligten is nu al door de dood gerukt/ uyt ons gesigten/ den 1 mey’. (Rijksmuseum Amsterdam)

Met eindeloos geduld wist Willem IV zijn positie stap voor stap verder af te bakenen tegenover regenten en familiale aasgieren. Ook het politiek gemotiveerde huwelijk met de Engelse prinses Anna slaagde wonderwel. Hij kreeg er helaas ook een horkerige schoonvader bij – koning George II – die weinig op had met deze ‘kobolt’ als schoonzoon. Anna was niet sterk, na meerdere ongelukkige zwangerschappen beviel zij toch nog van een gezonde dochter (Carolina, 1743) en zoon (Willem, 1748).
De geboorte van Willem viel in de rumoerige episode van de Oranje-revolutie die zijn vader het erfelijk stadhouderschap van alle zeven provinciën opleverde. Een beroerd verlopende oorlog had weer de roep om de reddende hand van Oranje uitgelokt. Noodzakelijke ingrepen in het inefficiënte bestuurssysteem van de Republiek bleven echter beperkt. Willem werd ook de tijd niet gegund. Hij overleed vroegtijdig, net veertig jaar oud, in Huis ten Bosch waarvan de spectaculaire verfraaiing de bekroning had moeten worden van zijn nieuwverworven positie.

Een van de 41 platen van de begrafenisstoet van Stadhouder Willem IV te Delft op 4 februari 1752. Te zien zijn de grote standaard en het banier van de stadhouder. Tekening Jan Punt, 1753. (Atlas van Stolk/Rijksmuseum Amsterdam)

Jagtenbergs boek omvat liefst een dikke achthonderd pagina’s tekst en een indrukwekkende lijst van literatuur, bronnen en registers, te samen bijna duizend bladzijden. De auteur maakt de indruk de relatieve onbekendheid van dit korte leven en nauw ontloken stadhouderschap te willen wreken op de geschiedschrijving. De bijna beklemmende worstelingen van Willem IV om zijn geërfde status waar te maken worden uitvoerig beschreven en met talloze citaten gestaafd. De persoon zelf gaat weleens schuil achter de vele, gecompliceerde ontwikkelingen. Vervolgens doet het korte nawoord van slechts twee bladzijden denken aan de berg die een muis baart. Misschien is daarmee het gewicht van Willems beperkte aanwezigheid in de politiek gekwantificeerd, maar niet de waarde van deze diepgaande studie.
Jan van der Meer

Fred Jagtenberg, Willem IV Stadhouder in roerige tijden 1711-1751. Vantilt, Nijmegen 2018. 968 blz. € 39,95 ISBN 978 94 600 4365 9

Ontdek nog talrijke andere interessante geschiedenisboeken die in G-GESCHIEDENIS worden besproken. Koop de nieuwste aflevering voor slechts 5,50 euro!


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Haat-liefde

Werden in het verleden handboeken over de geschiedenis van de Katholieke Kerk vooral vanuit de Nijmeegse universiteit geschreven, nu namen Tilburgse collega’s het stokje over. Schelkens, Van Geest en Van Gennip hebben hun colleges over twee millennia christendom uitgewerkt tot een compact handboek. In een heldere stijl zijn de auteurs er goed in geslaagd om, weliswaar laverend, een gulden middenweg te bewandelen tussen enerzijds een institutionele geschiedschrijving en anderzijds een ideeën- en mentaliteitsgeschiedenis.

Lees verder

Kroniek

Robinson Crusoe verschijnt

Op 25 april 1719, 300 jaar geleden, wordt Daniel Defoes ‘Robinson Crusoe’ gepubliceerd. Doordat de auteursnaam in de eerste editie ontbrak, namen de lezers aan dat Crusoe werkelijk bestond en dit een autobiografische vertelling van diens wonderlijke avonturen was.

Lees verder

Heilige van de week

Joris 23 april († 303)

Joris is afgeleidt van het Griekse georgius. Dit betekent landbouwer.

Lees verder