Stelling

De wonderen zijn wel degelijk de wereld uit

Stem

Agenda

Bruegeljaar
Naar aanleiding van het herdenkingsjaar rond Pieter Bruegel de Oude, staat het voorjaar van BOZAR, het voormalige Paleis voor Schone Kunsten in Brussel, in het teken van de artistieke productie tijdens de bruisende 16de eeuw. Met de double-bill Bruegel en zijn tijd, presenteert het museum twee grote tentoonstellingen rond de Renaissance in de Lage Landen: Bernard van Orley en Prenten in de eeuw van Bruegel.
Hadj in Amsterdam
Voor een kwart van de wereldbevolking is Mekka dé plek waar je een keer in je leven geweest moet zijn. Jaarlijks nemen miljoenen moslims deel aan de hadj, de belangrijkste islamitische bedevaart naar Mekka, waaronder duizenden Nederlanders en Belgen. Wat trekt de pelgrims? Welk verlangen drijft hen? Welke indrukken en ervaringen doen zij op, onderweg, ter plekke en na terugkomst?
Meesterschapsnacht
Geschiedenis- en cultuurliefhebbers noteren dinsdagavond 19 maart in hun agenda: dan vinden er in heel Vlaanderen en Brussel geschiedenisactiviteiten rond ‘meesterschap’ plaats. Op veel plaatsen staan Vlaamse Meesters uit de schilderkunst in de schijnwerpers, maar ook andere vormen van meesterschap komen aan bod tijdens de 17de Nacht van de Geschiedenis.

Dossier Willem IV

29 januari 2019 Siebrand Krul

Hij is uit de dynastie ongetwijfeld de Oranjetelg met de meest merkwaardige, zo niet meest dramatische, levensloop: Willem IV. Geboren enkele weken na de dood van zijn vader; door een ongelukkige val in zijn kleuterjaren opgezadeld met een ernstige vergroeiing van het bovenlichaam, sindsdien voortdurend worstelend met een slechte gezondheid; decennialang geplaagd door erfeniskwesties, politiek gedwarsboomd en, eenmaal de top bereikt, na enkele jaren al bezweken.

Met het kinderloos overlijden van Willem III in 1702 kwam er formeel een einde aan het Huis Oranje-Nassau. Als erfgenaam had de koning-stadhouder zijn neef Johan Willem Friso aangewezen uit het huis Nassau-Dietz dat hof hield in Leeuwarden. Na diens verdrinkingsdood werd de kleine boreling de hoop van de Oranjegezinden. Ze vonden tegenover zich de staatsgezinde regenten die de ‘ware vrijheid’ koesterden en de Oranjes verdachten van monarchale ambities. Niet alleen door de regenten werd de opgroeiende Willem IV gekoeioneerd. Er aasden ook verschillende aangetrouwde vorstenhuizen op de Oranje-erfenis. Zo eiste de koning van Pruisen ook de titel ‘Prins van Oranje’ en bezittingen in de Nederlanden en Duitsland op.

Schotel, beschilderd met portret van stadhouder Willem IV. Delft, 1758. Opschrift: ‘Dees Prins die al de/ zon ons voor maals plagt te/ ligten is nu al door de dood gerukt/ uyt ons gesigten/ den 1 mey’. (Rijksmuseum Amsterdam)

Met eindeloos geduld wist Willem IV zijn positie stap voor stap verder af te bakenen tegenover regenten en familiale aasgieren. Ook het politiek gemotiveerde huwelijk met de Engelse prinses Anna slaagde wonderwel. Hij kreeg er helaas ook een horkerige schoonvader bij – koning George II – die weinig op had met deze ‘kobolt’ als schoonzoon. Anna was niet sterk, na meerdere ongelukkige zwangerschappen beviel zij toch nog van een gezonde dochter (Carolina, 1743) en zoon (Willem, 1748).
De geboorte van Willem viel in de rumoerige episode van de Oranje-revolutie die zijn vader het erfelijk stadhouderschap van alle zeven provinciën opleverde. Een beroerd verlopende oorlog had weer de roep om de reddende hand van Oranje uitgelokt. Noodzakelijke ingrepen in het inefficiënte bestuurssysteem van de Republiek bleven echter beperkt. Willem werd ook de tijd niet gegund. Hij overleed vroegtijdig, net veertig jaar oud, in Huis ten Bosch waarvan de spectaculaire verfraaiing de bekroning had moeten worden van zijn nieuwverworven positie.

Een van de 41 platen van de begrafenisstoet van Stadhouder Willem IV te Delft op 4 februari 1752. Te zien zijn de grote standaard en het banier van de stadhouder. Tekening Jan Punt, 1753. (Atlas van Stolk/Rijksmuseum Amsterdam)

Jagtenbergs boek omvat liefst een dikke achthonderd pagina’s tekst en een indrukwekkende lijst van literatuur, bronnen en registers, te samen bijna duizend bladzijden. De auteur maakt de indruk de relatieve onbekendheid van dit korte leven en nauw ontloken stadhouderschap te willen wreken op de geschiedschrijving. De bijna beklemmende worstelingen van Willem IV om zijn geërfde status waar te maken worden uitvoerig beschreven en met talloze citaten gestaafd. De persoon zelf gaat weleens schuil achter de vele, gecompliceerde ontwikkelingen. Vervolgens doet het korte nawoord van slechts twee bladzijden denken aan de berg die een muis baart. Misschien is daarmee het gewicht van Willems beperkte aanwezigheid in de politiek gekwantificeerd, maar niet de waarde van deze diepgaande studie.
Jan van der Meer

Fred Jagtenberg, Willem IV Stadhouder in roerige tijden 1711-1751. Vantilt, Nijmegen 2018. 968 blz. € 39,95 ISBN 978 94 600 4365 9

Ontdek nog talrijke andere interessante geschiedenisboeken die in G-GESCHIEDENIS worden besproken. Koop de nieuwste aflevering voor slechts 5,50 euro!


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Plagen aan Europa’s rafelrand

Centraal in het boek Tussen drie plagen staat de overlevingsdrang van een onderdrukt volk in een klein land aan de rafelrand van Europa. Lijfland (het gebied van het hedendaagse Estland en Letland samen) was eeuwenlang een speelbal van elkaar beconcurrerende grootmachten

Lees verder

Kroniek

Bruidsstoet door wolven overvallen

De Weensche Zeit bevat een zeer sensationeel verhaal van een bruiloftsstoet, die in Russisch Azië door wolven overvallen werd. De bruiloftsstoet, 130 personen, reed in een dertigtal sleden van het dorp Obstipoff naar Tashkent op ongeveer dertig wersten vandaar. Haast was men in de stad aangekomen, toen de paarden plotseling teekenen van schrik gaven, die spoedig ook op de deelnemers van den stoet oversloeg. Troepen van honderden hongerige wolven kwamen van alle kanten opzetten en omringden de sleden.'

Lees verder

Heilige van de week

Walburga van Eichstätt

25 februari († 775 of 779) Deze naam betekent beschermster van het slagveld. Walburga is de dochter van de koning van Engeland. Als ze tien jaar is, sterft haar vader. Walburgis wordt in een klooster opgevoed. Als ze volwassen is gaat ze als missionaris naar Duitsland. Daar geneest ze zieken en redt een kind van de hongersdood. Na de dood van haar broer wordt ze abdis van het klooster in Heidenheim (Frankenland). Daar sterft ze. Later worden haar relieken naar Eichstätt overgebracht. Nu nog loopt er geneeskrachtige olie uit de rots waarop Walburga’s relieken zijn geplaatst.

Lees verder