Stelling

Antisemitisme is een onuitroeibaar menselijk defect

Stem

Agenda

Topstukken in perspectief
p donderdag 21 maart opent journalist en presentator Jort Kelder de tentoonstelling ‘Topstukken in perspectief – Van Plakkaat van Verlatinge tot Abdicatie’ in het Nationaal Archief in Den Haag. Aanleiding voor deze expositie is de verkiezing van het Plakkaat tot het Pronkstuk van Nederland.
Cold Case Hammarskjöld
Begin april komt de film ‘Cold Case Hammarskjöld’ in de bioscopen. De Deense regisseur Mads Brügger en de Zweedse privédetective Göran Björkdahl onderzoeken de mysterieuze dood in 1961 van VN-secretaris Dag Hammarskjöld. De Zweed streed voor Congo’s onafhankelijkheid en maakte zich daarmee gehaat in het Westen.

Oorlogsgetuigen

18 december 2018

De Tachtigjarige Oorlog leeft vooral voort als de moedige opstand van de nietige Lage Landen tegen het oppermachtige en brute Spanje. De werkelijkheid was complexer. Sociale ongelijkheid, godsdiensttwisten, verstedelijking en verburgerlijking zijn maar een paar ingrediënten van het verhaal, dat ooit begon als een schreeuw om meer individuele vrijheid. 80 jaar oorlog in het Rijksmuseum in Amsterdam wil het hele verhaal vertellen.

Officieel startte de oorlog in 1568 met de Slag bij Heiligerlee en eindigde hij drie generaties later met de Vrede van Münster. Tijdens die lange jaren versleet Spanje drie koningen, sloegen honderdduizenden mensen op de vlucht, werden de Noordelijke en Zuidelijke gewesten uit elkaar gedreven, groeide in het noorden het protestantisme uit tot de dominante geloofsrichting en werden de Verenigde Nederlanden een wereldmacht – om maar iets te noemen.

Traktaat van de Vrede van Münster, 30 januari 1648 (Nederlandse versie). (Den Haag, Nationaal Archief)

De breed opgezette, maar toch sobere tentoonstelling is verdeeld in negen thema’s: ‘Orde’, ‘Chaos’, ‘Verdreven’, ‘Breuk’, ‘In oorlog’, ‘Identiteit’, ‘Grenzeloos’, ‘Oorlogsmoe’ en ‘Vrede’. Alle artefacten, variërend van kunst tot wapentuig, zijn daadwerkelijk gebruikt of vervaardigd in die tachtig jaar. Of juist vernietigd. Het kapotgeslagen beeld Judaskus dat in 1996 onder de vloer van de Sint-Maartenskerk te Doorn werden gevonden, is in zijn onbedoelde expressionistische vorm en fraaie kleuren een huiveringwekkende confrontatie met de Beeldenstorm, die vooraf ging aan het conflict.
Zo is er relatief veel oorlogsgeweld te zien in het Rijksmuseum. Intrigerend zijn bijvoorbeeld de musketten uit ca. 1600, vergezeld door een bandelier met kruitmaatjes, kruitfles en kogelzakjes. Destijds bijzonder high tech zijn ze door hun gave staat nog altijd indrukwekkend – net als de handgeschreven brieven van Willem Lodewijk aan Maurits over de nieuwe oorlogstechniek van de zogeheten contramars. Het geweld komt dichtbij in het bebloede hemd van de Friese stadhouder Hendrik Casimir. Het is dan 1640 en iedereen is bijna oorlogsmoe.

Ruiterharnas van Maurits, Noordelijke Nederlanden, ca. 1590-1595. (Kunsthistorisches Museum, Hofjagd- und Rüstkammer Wenen)

Die schreeuw om vrijheid resulteerde uiteindelijk in de vorming van het latere Nederland en België. Twee identiteiten, die al vroeg tegenover elkaar staan: protestants-burgerlijk versus katholiek en trouw aan Spanje. Het schilderij De zielenvisserij uit 1614 van Adriaen van de Venne (ca. 1589-1662) laat een tweespalt zien die tot de dag van vandaag bestaat.
In 80 jaar oorlog is Nederland eigenlijk in opbouw. Het is een gewelddadige opbouw, met voor de moderne mens soms confronterende momenten. Het aanwezigheid van stille getuigen transformeert een gecompliceerd tijdperk tot levendige, bijna alledaagse realiteiten en brengt zo de 16de- en 17de-eeuwse wereld even onder handbereik.
(Jaap Krol)

Openingsbeeld: Adriaen van de Venne, De zielenvisserij, 1614. (Rijksmuseum)

Rijksmuseum Amsterdam
Museumstraat 1
0031-20 6747 000
www.rijksmuseum.nl / www.ntr.nl/80-Jaar-Oorlog
80 Jaar Oorlog. De geboorte van Nederland
Tot en met 20 januari 2019, ma-zo 09-17

Lees nog veel meer interessante tips over historische tentoonstellingen in de nieuwe G-GESCHIEDENIS. Nu overal te koop voor slechts 5,50 euro!


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Rennersretoriek

Vlaanderen mag zich opmaken voor de organisatie van het honderdste wereldkampioenschap wielrennen, in 2021. Een meer dan terechte beslissing. Geen streek ter wereld heeft zovele wielerhelden én commentatoren voortgebracht die met kennis van zaken, vindingrijkheid, verbeeldingskracht én enthousiasme de dramatiek van de koers wisten te beschrijven.

Lees verder

Kroniek

Stoom en rook

Tweehonderd jaar geleden begon de eerste oceaanoversteek met aandrijving van een stoommachine. Nou ja, stoom… Het grootste deel moest worden gezeild. De ‘Savannah’ was de droom van Moses Rogers, die wel eens wat spannenders wilde dan steeds maar een kustvaarder besturen.

Lees verder

Heilige van de week

Quirinus van Neuss

30 maart († tussen 117 en 130) Quirinus is een Romeinse familienaam en betekent hij die de lans zwaait. Quirinus wordt tot het christendom bekeerd door paus Alexander I en onder keizer Hadrianus onthoofd. Zijn relieken worden door paus Leo IX aan zijn zuster Gepa van de benedictinessenabdij van Neuss (Rijnland) geschonken. Sindsdien wordt hij in het Duitse Rijnland als helper in nood aangeroepen en vereerd. Moderne namen, afgeleid van Quirinus: Corijn, Korijn, Krien, Krieno, Krine, Krijn, Kryn, Krijnardus, Krijno, Quirien, Quirijn, Grein, Krein, Krien, Krienes, Krina, Krine, Quirina, Quirien, Quirina, Quirijna

Lees verder