Stelling

Alle mondiale problemen hebben één oorzaak: er zijn teveel mensen

Stem

Agenda

Oorlogsgetuigen
De Tachtigjarige Oorlog leeft vooral voort als de moedige opstand van de nietige Lage Landen tegen het oppermachtige en brute Spanje. De werkelijkheid was complexer. Sociale ongelijkheid, godsdiensttwisten, verstedelijking en verburgerlijking zijn maar een paar ingrediënten van het verhaal, dat ooit begon als een schreeuw om meer individuele vrijheid. 80 jaar oorlog in het Rijksmuseum in Amsterdam wil het hele verhaal vertellen.
Anonieme Richter
Gerhard Richter, een grote Duitse kunstenaar, inspireerde filmmaker Florian Henckel von Donnersmarck (‘Das Leben der Anderen’) voor de film ‘Werk ohne Autor’, dat een beklemmend beeld schetst van Duitsland in en na de Tweede Wereldoorlog. Ook geeft de film een goed overzicht van de verschillende kunststromingen in de vorige eeuw.
Koloniaal museum Tervuren
Eind vorig jaar heropende het Afrikamuseum in Tervuren. Al ver voor daarvoor daverde het in de media over de manier waarop het museum, quasi-modern Africamuseum genaamd, het koloniale verleden zou presenteren. Zoals de stichter, Leopold II, bedoeld had? Of met uitleg over de zwarte kanten van het verleden, ongeacht het koninklijk tintje?

Oorlogsgetuigen

18 december 2018 Siebrand Krul

De Tachtigjarige Oorlog leeft vooral voort als de moedige opstand van de nietige Lage Landen tegen het oppermachtige en brute Spanje. De werkelijkheid was complexer. Sociale ongelijkheid, godsdiensttwisten, verstedelijking en verburgerlijking zijn maar een paar ingrediënten van het verhaal, dat ooit begon als een schreeuw om meer individuele vrijheid. 80 jaar oorlog in het Rijksmuseum in Amsterdam wil het hele verhaal vertellen.

Officieel startte de oorlog in 1568 met de Slag bij Heiligerlee en eindigde hij drie generaties later met de Vrede van Münster. Tijdens die lange jaren versleet Spanje drie koningen, sloegen honderdduizenden mensen op de vlucht, werden de Noordelijke en Zuidelijke gewesten uit elkaar gedreven, groeide in het noorden het protestantisme uit tot de dominante geloofsrichting en werden de Verenigde Nederlanden een wereldmacht – om maar iets te noemen.

Traktaat van de Vrede van Münster, 30 januari 1648 (Nederlandse versie). (Den Haag, Nationaal Archief)

De breed opgezette, maar toch sobere tentoonstelling is verdeeld in negen thema’s: ‘Orde’, ‘Chaos’, ‘Verdreven’, ‘Breuk’, ‘In oorlog’, ‘Identiteit’, ‘Grenzeloos’, ‘Oorlogsmoe’ en ‘Vrede’. Alle artefacten, variërend van kunst tot wapentuig, zijn daadwerkelijk gebruikt of vervaardigd in die tachtig jaar. Of juist vernietigd. Het kapotgeslagen beeld Judaskus dat in 1996 onder de vloer van de Sint-Maartenskerk te Doorn werden gevonden, is in zijn onbedoelde expressionistische vorm en fraaie kleuren een huiveringwekkende confrontatie met de Beeldenstorm, die vooraf ging aan het conflict.
Zo is er relatief veel oorlogsgeweld te zien in het Rijksmuseum. Intrigerend zijn bijvoorbeeld de musketten uit ca. 1600, vergezeld door een bandelier met kruitmaatjes, kruitfles en kogelzakjes. Destijds bijzonder high tech zijn ze door hun gave staat nog altijd indrukwekkend – net als de handgeschreven brieven van Willem Lodewijk aan Maurits over de nieuwe oorlogstechniek van de zogeheten contramars. Het geweld komt dichtbij in het bebloede hemd van de Friese stadhouder Hendrik Casimir. Het is dan 1640 en iedereen is bijna oorlogsmoe.

Ruiterharnas van Maurits, Noordelijke Nederlanden, ca. 1590-1595. (Kunsthistorisches Museum, Hofjagd- und Rüstkammer Wenen)

Die schreeuw om vrijheid resulteerde uiteindelijk in de vorming van het latere Nederland en België. Twee identiteiten, die al vroeg tegenover elkaar staan: protestants-burgerlijk versus katholiek en trouw aan Spanje. Het schilderij De zielenvisserij uit 1614 van Adriaen van de Venne (ca. 1589-1662) laat een tweespalt zien die tot de dag van vandaag bestaat.
In 80 jaar oorlog is Nederland eigenlijk in opbouw. Het is een gewelddadige opbouw, met voor de moderne mens soms confronterende momenten. Het aanwezigheid van stille getuigen transformeert een gecompliceerd tijdperk tot levendige, bijna alledaagse realiteiten en brengt zo de 16de- en 17de-eeuwse wereld even onder handbereik.
(Jaap Krol)

Openingsbeeld: Adriaen van de Venne, De zielenvisserij, 1614. (Rijksmuseum)

Rijksmuseum Amsterdam
Museumstraat 1
0031-20 6747 000
www.rijksmuseum.nl / www.ntr.nl/80-Jaar-Oorlog
80 Jaar Oorlog. De geboorte van Nederland
Tot en met 20 januari 2019, ma-zo 09-17

Lees nog veel meer interessante tips over historische tentoonstellingen in de nieuwe G-GESCHIEDENIS. Nu overal te koop voor slechts 5,50 euro!


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Friet voor de vogels

Terwijl ik dit boek in de tuin lees, hoor ik een groene halsbandparkiet. Kleurrijk voorbeeld van een stadsexoot, die zich, komend uit tropische bosgebieden, perfect heeft aangepast aan het koelere Europese stadsleven (in De Brusselse Neckstraat slapen er ’s avonds 4.000).

Lees verder

Kroniek

Ivanhoe

Tweehonderd jaar geleden, in 1819, creëerde Walter Scott een geheel nieuw literair genre, de historische roman. Met in de hoofdrol de held Ivanhoe. Hierna verschenen 'De Leeuw van Vlaanderen' van Hendrik Conscience, 'De drie musketiers' en 'Robin Hood'. Walter Scott verzon een figuur in een historische werkelijkheid. Zeker in de 19de eeuw speelde nationalistische elementen een belangrijke rol. Bij Ivanhoe zijn de Saksen de goeden, de (Franse) Normandiërs de kwaaierikken.

Lees verder

Heilige van de week

Rachel

15 januari(† ca. 1600 voor Chr.) Deze naam betekent in het Hebreeuws schaap. Rachel wordt genoemd in het Oude Testament. Op een dag komt er een jongen, Jakob, naar het dorp waar Rachel woont. Hij is verliefd op haar en wil met haar trouwen. Haar vader Laban wil dat Jakob eerst zeven jaar zijn kudde schapen hoedt. Jakob stemt toe.

Lees verder