Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Oorlogsgetuigen

18 december 2018 Siebrand Krul

De Tachtigjarige Oorlog leeft vooral voort als de moedige opstand van de nietige Lage Landen tegen het oppermachtige en brute Spanje. De werkelijkheid was complexer. Sociale ongelijkheid, godsdiensttwisten, verstedelijking en verburgerlijking zijn maar een paar ingrediënten van het verhaal, dat ooit begon als een schreeuw om meer individuele vrijheid. 80 jaar oorlog in het Rijksmuseum in Amsterdam wil het hele verhaal vertellen.

Officieel startte de oorlog in 1568 met de Slag bij Heiligerlee en eindigde hij drie generaties later met de Vrede van Münster. Tijdens die lange jaren versleet Spanje drie koningen, sloegen honderdduizenden mensen op de vlucht, werden de Noordelijke en Zuidelijke gewesten uit elkaar gedreven, groeide in het noorden het protestantisme uit tot de dominante geloofsrichting en werden de Verenigde Nederlanden een wereldmacht – om maar iets te noemen.

Traktaat van de Vrede van Münster, 30 januari 1648 (Nederlandse versie). (Den Haag, Nationaal Archief)

De breed opgezette, maar toch sobere tentoonstelling is verdeeld in negen thema’s: ‘Orde’, ‘Chaos’, ‘Verdreven’, ‘Breuk’, ‘In oorlog’, ‘Identiteit’, ‘Grenzeloos’, ‘Oorlogsmoe’ en ‘Vrede’. Alle artefacten, variërend van kunst tot wapentuig, zijn daadwerkelijk gebruikt of vervaardigd in die tachtig jaar. Of juist vernietigd. Het kapotgeslagen beeld Judaskus dat in 1996 onder de vloer van de Sint-Maartenskerk te Doorn werden gevonden, is in zijn onbedoelde expressionistische vorm en fraaie kleuren een huiveringwekkende confrontatie met de Beeldenstorm, die vooraf ging aan het conflict.
Zo is er relatief veel oorlogsgeweld te zien in het Rijksmuseum. Intrigerend zijn bijvoorbeeld de musketten uit ca. 1600, vergezeld door een bandelier met kruitmaatjes, kruitfles en kogelzakjes. Destijds bijzonder high tech zijn ze door hun gave staat nog altijd indrukwekkend – net als de handgeschreven brieven van Willem Lodewijk aan Maurits over de nieuwe oorlogstechniek van de zogeheten contramars. Het geweld komt dichtbij in het bebloede hemd van de Friese stadhouder Hendrik Casimir. Het is dan 1640 en iedereen is bijna oorlogsmoe.

Ruiterharnas van Maurits, Noordelijke Nederlanden, ca. 1590-1595. (Kunsthistorisches Museum, Hofjagd- und Rüstkammer Wenen)

Die schreeuw om vrijheid resulteerde uiteindelijk in de vorming van het latere Nederland en België. Twee identiteiten, die al vroeg tegenover elkaar staan: protestants-burgerlijk versus katholiek en trouw aan Spanje. Het schilderij De zielenvisserij uit 1614 van Adriaen van de Venne (ca. 1589-1662) laat een tweespalt zien die tot de dag van vandaag bestaat.
In 80 jaar oorlog is Nederland eigenlijk in opbouw. Het is een gewelddadige opbouw, met voor de moderne mens soms confronterende momenten. Het aanwezigheid van stille getuigen transformeert een gecompliceerd tijdperk tot levendige, bijna alledaagse realiteiten en brengt zo de 16de- en 17de-eeuwse wereld even onder handbereik.
(Jaap Krol)

Openingsbeeld: Adriaen van de Venne, De zielenvisserij, 1614. (Rijksmuseum)

Rijksmuseum Amsterdam
Museumstraat 1
0031-20 6747 000
www.rijksmuseum.nl / www.ntr.nl/80-Jaar-Oorlog
80 Jaar Oorlog. De geboorte van Nederland
Tot en met 20 januari 2019, ma-zo 09-17

Lees nog veel meer interessante tips over historische tentoonstellingen in de nieuwe G-GESCHIEDENIS. Nu overal te koop voor slechts 5,50 euro!


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder