Stelling

Alle mondiale problemen hebben één oorzaak: er zijn teveel mensen

Stem

Agenda

Oorlogsgetuigen
De Tachtigjarige Oorlog leeft vooral voort als de moedige opstand van de nietige Lage Landen tegen het oppermachtige en brute Spanje. De werkelijkheid was complexer. Sociale ongelijkheid, godsdiensttwisten, verstedelijking en verburgerlijking zijn maar een paar ingrediënten van het verhaal, dat ooit begon als een schreeuw om meer individuele vrijheid. 80 jaar oorlog in het Rijksmuseum in Amsterdam wil het hele verhaal vertellen.
Anonieme Richter
Gerhard Richter, een grote Duitse kunstenaar, inspireerde filmmaker Florian Henckel von Donnersmarck (‘Das Leben der Anderen’) voor de film ‘Werk ohne Autor’, dat een beklemmend beeld schetst van Duitsland in en na de Tweede Wereldoorlog. Ook geeft de film een goed overzicht van de verschillende kunststromingen in de vorige eeuw.
Koloniaal museum Tervuren
Eind vorig jaar heropende het Afrikamuseum in Tervuren. Al ver voor daarvoor daverde het in de media over de manier waarop het museum, quasi-modern Africamuseum genaamd, het koloniale verleden zou presenteren. Zoals de stichter, Leopold II, bedoeld had? Of met uitleg over de zwarte kanten van het verleden, ongeacht het koninklijk tintje?

Kordaat hervormer

18 december 2018 Siebrand Krul

Over de grote staatsman Johan Rudolf Thorbecke zijn al veel biografieën verschenen. Waarom dan een nieuwe? Je zou het niet zeggen, maar een biografie is meestal maar beperkt houdbaar, zeker van grote staatslieden. Nieuw bronnenmateriaal, nieuwe inzichten en vooral een nieuwe tijd zijn vaak aanleiding bijzondere mensen opnieuw te portretteren.

Waarom dan nu deze biografie? De auteur, historicus Remieg Aerts, zegt erover dat de vakliteratuur de laatste jaren behoorlijk is toegenomen en het Thorbecke-archief in het Nationaal Archief aangevuld, zodat een moderne wetenschappelijke biografie gerechtvaardigd is (p. 9). Maar misschien is ook de tijd er wel rijp voor. Thorbecke was een hervormer, die zijn tijd goed aanvoelde en een hekel had aan gevestigde instituties. Hij zag dat zijn tijd vroeg om een moderne, goed georganiseerde staat, een modern staatsburgerschap, met onder meer rechtsgelijkheid en actieve betrokkenheid.

Prent van het standbeeld van Johan Rudolf Thorbecke op het Thorbeckeplein in Amsterdam. Prentmaker is Richard Brend’amour, het beeld is gemaakt door Ferdinand Leenhoff. Voor de Belgische afscheiding was Thorbecke professor aan de Gentse universiteit. (Rijksmuseum Amsterdam

Leven wij nu ook niet in zo’n tijd? Een tijd waarin de techniek ons een nieuwe levenswijze opdringt, waarin de verhouding tussen overheid en burgers verandert en waarin schaalvergroting en nationalistische gevoelens met elkaar wedijveren? Hoe ging een staatsman als Thorbecke daarmee om? En hoe reageerden de mensen om hem heen op hem?
Met die gedachten las ik het hoofdstuk over de grondwetsherziening van 1848. Dit feit wordt algemeen nog steeds als de grondslag van onze huidige parlementaire democratie gezien en als de vestiging van de ministeriële verantwoordelijkheid. Thorbecke’s uitleg hiervan verdient naar mijn idee nog steeds een tegeltje: ‘Men fingeert, dat het stelsel der ministers den vorstelijken wil uitdrukt; doch inderdaad is het de wil der ministers, die onder koninklijke handteekening regeert. Zoo de koning nog kapitein is op het vaartuig, het sturen, koers en bestemming hangen geheel van de stuurlieden af.’ Toch droeg Thorbecke zelf geen verantwoordelijkheid voor deze grondwetsherziening. Hij werd pas in 1849 minister van Binnenlandse Zaken.
Zijn geest bepaalde vooral de ideeënvorming in de jaren veertig van de 19de eeuw, waarvan de grondwetsherziening het gevolg was. Zelf kon hij in de daaropvolgende decennia als minister uitvoering geven aan die ideeën op het terrein van staatsinrichting, onderwijs, politiek, gezondheidsbeleid en infrastructuur.

De auteur slaagt er uitstekend in het werkzame leven van Thorbecke te vervlechten met het persoonlijke. Vooral daarin wordt zijn karakter duidelijk: een weinig plooibare workaholic, excentriek, met een enorme geldingsdrang en dwingende persoonlijkheid. Hij was de machtigste politicus van zijn tijd. Tegelijk koesterde hij een grote liefde voor zijn vrouw Adelheid en zijn gezin, voor zijn familie en vrienden. De talloze bewaard gebleven brieven zijn daarvan het vertederende bewijs.
Aerts’ boek is veel leesplezier, een naslagwerk en misschien wel een inspiratiebron voor onze tijd.
(Paul Brood)

Remieg Aerts, Thorbecke wil het. Biografie van een staatsman
Prometheus, Amsterdam 2018
888 blz., € 49,99. ISBN 978 90 351 4479 8

Lees nog veel meer recensies van historische boeken in de nieuwe G-GESCHIEDENIS. Nu overal te koop voor slechts € 5,50!


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Friet voor de vogels

Terwijl ik dit boek in de tuin lees, hoor ik een groene halsbandparkiet. Kleurrijk voorbeeld van een stadsexoot, die zich, komend uit tropische bosgebieden, perfect heeft aangepast aan het koelere Europese stadsleven (in De Brusselse Neckstraat slapen er ’s avonds 4.000).

Lees verder

Kroniek

Ivanhoe

Tweehonderd jaar geleden, in 1819, creëerde Walter Scott een geheel nieuw literair genre, de historische roman. Met in de hoofdrol de held Ivanhoe. Hierna verschenen 'De Leeuw van Vlaanderen' van Hendrik Conscience, 'De drie musketiers' en 'Robin Hood'. Walter Scott verzon een figuur in een historische werkelijkheid. Zeker in de 19de eeuw speelde nationalistische elementen een belangrijke rol. Bij Ivanhoe zijn de Saksen de goeden, de (Franse) Normandiërs de kwaaierikken.

Lees verder

Heilige van de week

Rachel

15 januari(† ca. 1600 voor Chr.) Deze naam betekent in het Hebreeuws schaap. Rachel wordt genoemd in het Oude Testament. Op een dag komt er een jongen, Jakob, naar het dorp waar Rachel woont. Hij is verliefd op haar en wil met haar trouwen. Haar vader Laban wil dat Jakob eerst zeven jaar zijn kudde schapen hoedt. Jakob stemt toe.

Lees verder