Stelling

Antisemitisme is een onuitroeibaar menselijk defect

Stem

Agenda

Topstukken in perspectief
p donderdag 21 maart opent journalist en presentator Jort Kelder de tentoonstelling ‘Topstukken in perspectief – Van Plakkaat van Verlatinge tot Abdicatie’ in het Nationaal Archief in Den Haag. Aanleiding voor deze expositie is de verkiezing van het Plakkaat tot het Pronkstuk van Nederland.
Cold Case Hammarskjöld
Begin april komt de film ‘Cold Case Hammarskjöld’ in de bioscopen. De Deense regisseur Mads Brügger en de Zweedse privédetective Göran Björkdahl onderzoeken de mysterieuze dood in 1961 van VN-secretaris Dag Hammarskjöld. De Zweed streed voor Congo’s onafhankelijkheid en maakte zich daarmee gehaat in het Westen.

Kordaat hervormer

18 december 2018

Over de grote staatsman Johan Rudolf Thorbecke zijn al veel biografieën verschenen. Waarom dan een nieuwe? Je zou het niet zeggen, maar een biografie is meestal maar beperkt houdbaar, zeker van grote staatslieden. Nieuw bronnenmateriaal, nieuwe inzichten en vooral een nieuwe tijd zijn vaak aanleiding bijzondere mensen opnieuw te portretteren.

Waarom dan nu deze biografie? De auteur, historicus Remieg Aerts, zegt erover dat de vakliteratuur de laatste jaren behoorlijk is toegenomen en het Thorbecke-archief in het Nationaal Archief aangevuld, zodat een moderne wetenschappelijke biografie gerechtvaardigd is (p. 9). Maar misschien is ook de tijd er wel rijp voor. Thorbecke was een hervormer, die zijn tijd goed aanvoelde en een hekel had aan gevestigde instituties. Hij zag dat zijn tijd vroeg om een moderne, goed georganiseerde staat, een modern staatsburgerschap, met onder meer rechtsgelijkheid en actieve betrokkenheid.

Prent van het standbeeld van Johan Rudolf Thorbecke op het Thorbeckeplein in Amsterdam. Prentmaker is Richard Brend’amour, het beeld is gemaakt door Ferdinand Leenhoff. Voor de Belgische afscheiding was Thorbecke professor aan de Gentse universiteit. (Rijksmuseum Amsterdam

Leven wij nu ook niet in zo’n tijd? Een tijd waarin de techniek ons een nieuwe levenswijze opdringt, waarin de verhouding tussen overheid en burgers verandert en waarin schaalvergroting en nationalistische gevoelens met elkaar wedijveren? Hoe ging een staatsman als Thorbecke daarmee om? En hoe reageerden de mensen om hem heen op hem?
Met die gedachten las ik het hoofdstuk over de grondwetsherziening van 1848. Dit feit wordt algemeen nog steeds als de grondslag van onze huidige parlementaire democratie gezien en als de vestiging van de ministeriële verantwoordelijkheid. Thorbecke’s uitleg hiervan verdient naar mijn idee nog steeds een tegeltje: ‘Men fingeert, dat het stelsel der ministers den vorstelijken wil uitdrukt; doch inderdaad is het de wil der ministers, die onder koninklijke handteekening regeert. Zoo de koning nog kapitein is op het vaartuig, het sturen, koers en bestemming hangen geheel van de stuurlieden af.’ Toch droeg Thorbecke zelf geen verantwoordelijkheid voor deze grondwetsherziening. Hij werd pas in 1849 minister van Binnenlandse Zaken.
Zijn geest bepaalde vooral de ideeënvorming in de jaren veertig van de 19de eeuw, waarvan de grondwetsherziening het gevolg was. Zelf kon hij in de daaropvolgende decennia als minister uitvoering geven aan die ideeën op het terrein van staatsinrichting, onderwijs, politiek, gezondheidsbeleid en infrastructuur.

De auteur slaagt er uitstekend in het werkzame leven van Thorbecke te vervlechten met het persoonlijke. Vooral daarin wordt zijn karakter duidelijk: een weinig plooibare workaholic, excentriek, met een enorme geldingsdrang en dwingende persoonlijkheid. Hij was de machtigste politicus van zijn tijd. Tegelijk koesterde hij een grote liefde voor zijn vrouw Adelheid en zijn gezin, voor zijn familie en vrienden. De talloze bewaard gebleven brieven zijn daarvan het vertederende bewijs.
Aerts’ boek is veel leesplezier, een naslagwerk en misschien wel een inspiratiebron voor onze tijd.
(Paul Brood)

Remieg Aerts, Thorbecke wil het. Biografie van een staatsman
Prometheus, Amsterdam 2018
888 blz., € 49,99. ISBN 978 90 351 4479 8

Lees nog veel meer recensies van historische boeken in de nieuwe G-GESCHIEDENIS. Nu overal te koop voor slechts € 5,50!


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Rennersretoriek

Vlaanderen mag zich opmaken voor de organisatie van het honderdste wereldkampioenschap wielrennen, in 2021. Een meer dan terechte beslissing. Geen streek ter wereld heeft zovele wielerhelden én commentatoren voortgebracht die met kennis van zaken, vindingrijkheid, verbeeldingskracht én enthousiasme de dramatiek van de koers wisten te beschrijven.

Lees verder

Kroniek

Stoom en rook

Tweehonderd jaar geleden begon de eerste oceaanoversteek met aandrijving van een stoommachine. Nou ja, stoom… Het grootste deel moest worden gezeild. De ‘Savannah’ was de droom van Moses Rogers, die wel eens wat spannenders wilde dan steeds maar een kustvaarder besturen.

Lees verder

Heilige van de week

Quirinus van Neuss

30 maart († tussen 117 en 130) Quirinus is een Romeinse familienaam en betekent hij die de lans zwaait. Quirinus wordt tot het christendom bekeerd door paus Alexander I en onder keizer Hadrianus onthoofd. Zijn relieken worden door paus Leo IX aan zijn zuster Gepa van de benedictinessenabdij van Neuss (Rijnland) geschonken. Sindsdien wordt hij in het Duitse Rijnland als helper in nood aangeroepen en vereerd. Moderne namen, afgeleid van Quirinus: Corijn, Korijn, Krien, Krieno, Krine, Krijn, Kryn, Krijnardus, Krijno, Quirien, Quirijn, Grein, Krein, Krien, Krienes, Krina, Krine, Quirina, Quirien, Quirina, Quirijna

Lees verder