Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Kordaat hervormer

18 december 2018 Siebrand Krul

Over de grote staatsman Johan Rudolf Thorbecke zijn al veel biografieën verschenen. Waarom dan een nieuwe? Je zou het niet zeggen, maar een biografie is meestal maar beperkt houdbaar, zeker van grote staatslieden. Nieuw bronnenmateriaal, nieuwe inzichten en vooral een nieuwe tijd zijn vaak aanleiding bijzondere mensen opnieuw te portretteren.

Waarom dan nu deze biografie? De auteur, historicus Remieg Aerts, zegt erover dat de vakliteratuur de laatste jaren behoorlijk is toegenomen en het Thorbecke-archief in het Nationaal Archief aangevuld, zodat een moderne wetenschappelijke biografie gerechtvaardigd is (p. 9). Maar misschien is ook de tijd er wel rijp voor. Thorbecke was een hervormer, die zijn tijd goed aanvoelde en een hekel had aan gevestigde instituties. Hij zag dat zijn tijd vroeg om een moderne, goed georganiseerde staat, een modern staatsburgerschap, met onder meer rechtsgelijkheid en actieve betrokkenheid.

Prent van het standbeeld van Johan Rudolf Thorbecke op het Thorbeckeplein in Amsterdam. Prentmaker is Richard Brend’amour, het beeld is gemaakt door Ferdinand Leenhoff. Voor de Belgische afscheiding was Thorbecke professor aan de Gentse universiteit. (Rijksmuseum Amsterdam

Leven wij nu ook niet in zo’n tijd? Een tijd waarin de techniek ons een nieuwe levenswijze opdringt, waarin de verhouding tussen overheid en burgers verandert en waarin schaalvergroting en nationalistische gevoelens met elkaar wedijveren? Hoe ging een staatsman als Thorbecke daarmee om? En hoe reageerden de mensen om hem heen op hem?
Met die gedachten las ik het hoofdstuk over de grondwetsherziening van 1848. Dit feit wordt algemeen nog steeds als de grondslag van onze huidige parlementaire democratie gezien en als de vestiging van de ministeriële verantwoordelijkheid. Thorbecke’s uitleg hiervan verdient naar mijn idee nog steeds een tegeltje: ‘Men fingeert, dat het stelsel der ministers den vorstelijken wil uitdrukt; doch inderdaad is het de wil der ministers, die onder koninklijke handteekening regeert. Zoo de koning nog kapitein is op het vaartuig, het sturen, koers en bestemming hangen geheel van de stuurlieden af.’ Toch droeg Thorbecke zelf geen verantwoordelijkheid voor deze grondwetsherziening. Hij werd pas in 1849 minister van Binnenlandse Zaken.
Zijn geest bepaalde vooral de ideeënvorming in de jaren veertig van de 19de eeuw, waarvan de grondwetsherziening het gevolg was. Zelf kon hij in de daaropvolgende decennia als minister uitvoering geven aan die ideeën op het terrein van staatsinrichting, onderwijs, politiek, gezondheidsbeleid en infrastructuur.

De auteur slaagt er uitstekend in het werkzame leven van Thorbecke te vervlechten met het persoonlijke. Vooral daarin wordt zijn karakter duidelijk: een weinig plooibare workaholic, excentriek, met een enorme geldingsdrang en dwingende persoonlijkheid. Hij was de machtigste politicus van zijn tijd. Tegelijk koesterde hij een grote liefde voor zijn vrouw Adelheid en zijn gezin, voor zijn familie en vrienden. De talloze bewaard gebleven brieven zijn daarvan het vertederende bewijs.
Aerts’ boek is veel leesplezier, een naslagwerk en misschien wel een inspiratiebron voor onze tijd.
(Paul Brood)

Remieg Aerts, Thorbecke wil het. Biografie van een staatsman
Prometheus, Amsterdam 2018
888 blz., € 49,99. ISBN 978 90 351 4479 8

Lees nog veel meer recensies van historische boeken in de nieuwe G-GESCHIEDENIS. Nu overal te koop voor slechts € 5,50!


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder