Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Momentum voor de gruwel

04 december 2018 Siebrand Krul

De notulen van de Wannseeconferentie vormen een uniek document. Letterlijk omdat van de dertig gemaakte kopieën er maar één exemplaar bewaard is dat na de Tweede Wereldoorlog is opgedoken. Figuurlijk omdat in geen enkel ander document van nazi-Duitsland de ideeën over de massamoord op de Joden zo samenhangend, duidelijk én cynisch zijn geformuleerd.

Het document van vijftien bladzijden biedt geen letterlijke transcriptie van wat er gezegd is tijdens een vergadering van hooguit anderhalf uur, op 20 januari 1942 in een villa aan de rand van Berlijn. Veeleer gaat het om een status quaestionis om heel Europa te ‘zuiveren’ van elf miljoen Joden. Hitler had dat voornemen al in 1939 aangekondigd als het tot een ‘wereldoorlog’ zou komen.

 

Reinhard Heydrich slaagde er tijdens de conferentie in om uiteenlopende opvattingen onder de nazi-top ter bestrijding van het jodendom te verenigen: uitroeiing.

 

Aanwezig waren vijftien mannen, hooggeplaatste ambtenaren en militairen, op uitnodiging van Reinhard Heydrich. Die had in juli 1941 de opdracht gekregen een totaalplan voor het vraagstuk van de Joden op te stellen, maar werd door de feiten ingehaald. In oktober 1941 waren de eerste deportaties naar vernietigingskampen in het district Lublin, Riga, Minsk en Lódz begonnen. Dat gebeurde op initiatief van SS-leider Himmler die zijn moordcommando’s tegelijk liet experimenteren met grootschalige vernietigingsmethoden. De Wannseeconferentie heeft vooral het momentum gecreëerd om het Joodse volk tot het laatste individu uit te roeien.

 

De Villa Marlier aan de Großer Wannsee nabij Berlijn waar tot de Endlösung werd besloten.

 

Het beste bewijs is dat voor het eerst het beladen begrip Endlösung gebruikt wordt. Die stelling werkt de Britse hoogleraar Peter Longerich in dit boek schitterend uit. De intentie om het Joodse volk uit te roeien was onderdeel van Hitlers succes terwijl het nazi-apparaat voldoende ruimte liet voor persoonlijke initiatieven à la Himmler. Stap voor stap werd zodoende een moordprogramma concreet waarbij niemand zich nog vragen stelde. Middelmatige, op orde en discipline gestelde functionarissen, zoals deze vijftien, werden handlangers in de grootste misdaad uit de geschiedenis. Een standaardwerk door de bronnenkritiek, de woordkeuze, de argumentatie en de contextualisering. De notulen zijn ook integraal opgenomen, vertaald en geannoteerd.
(Luc Minten)

Peter Longerich, De Wannseeconferentie. De weg naar de Endlösung
Het Spectrum, Utrecht 2018. 213 blz., € 22,50 ISBN 978 90 003 5885 4
(vert. Fred Reurs)

Lees nog veel meer besprekingen van bijzondere nieuwe geschiedenisboeken in de nieuwe G-GESCHIEDENIS. Nu overal te koop voor slechts € 5,50!


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder