Stelling

Alle mondiale problemen hebben één oorzaak: er zijn teveel mensen

Stem

Agenda

Oorlogsgetuigen
De Tachtigjarige Oorlog leeft vooral voort als de moedige opstand van de nietige Lage Landen tegen het oppermachtige en brute Spanje. De werkelijkheid was complexer. Sociale ongelijkheid, godsdiensttwisten, verstedelijking en verburgerlijking zijn maar een paar ingrediënten van het verhaal, dat ooit begon als een schreeuw om meer individuele vrijheid. 80 jaar oorlog in het Rijksmuseum in Amsterdam wil het hele verhaal vertellen.
Anonieme Richter
Gerhard Richter, een grote Duitse kunstenaar, inspireerde filmmaker Florian Henckel von Donnersmarck (‘Das Leben der Anderen’) voor de film ‘Werk ohne Autor’, dat een beklemmend beeld schetst van Duitsland in en na de Tweede Wereldoorlog. Ook geeft de film een goed overzicht van de verschillende kunststromingen in de vorige eeuw.
Koloniaal museum Tervuren
Eind vorig jaar heropende het Afrikamuseum in Tervuren. Al ver voor daarvoor daverde het in de media over de manier waarop het museum, quasi-modern Africamuseum genaamd, het koloniale verleden zou presenteren. Zoals de stichter, Leopold II, bedoeld had? Of met uitleg over de zwarte kanten van het verleden, ongeacht het koninklijk tintje?

Momentum voor de gruwel

04 december 2018 Siebrand Krul

De notulen van de Wannseeconferentie vormen een uniek document. Letterlijk omdat van de dertig gemaakte kopieën er maar één exemplaar bewaard is dat na de Tweede Wereldoorlog is opgedoken. Figuurlijk omdat in geen enkel ander document van nazi-Duitsland de ideeën over de massamoord op de Joden zo samenhangend, duidelijk én cynisch zijn geformuleerd.

Het document van vijftien bladzijden biedt geen letterlijke transcriptie van wat er gezegd is tijdens een vergadering van hooguit anderhalf uur, op 20 januari 1942 in een villa aan de rand van Berlijn. Veeleer gaat het om een status quaestionis om heel Europa te ‘zuiveren’ van elf miljoen Joden. Hitler had dat voornemen al in 1939 aangekondigd als het tot een ‘wereldoorlog’ zou komen.

 

Reinhard Heydrich slaagde er tijdens de conferentie in om uiteenlopende opvattingen onder de nazi-top ter bestrijding van het jodendom te verenigen: uitroeiing.

 

Aanwezig waren vijftien mannen, hooggeplaatste ambtenaren en militairen, op uitnodiging van Reinhard Heydrich. Die had in juli 1941 de opdracht gekregen een totaalplan voor het vraagstuk van de Joden op te stellen, maar werd door de feiten ingehaald. In oktober 1941 waren de eerste deportaties naar vernietigingskampen in het district Lublin, Riga, Minsk en Lódz begonnen. Dat gebeurde op initiatief van SS-leider Himmler die zijn moordcommando’s tegelijk liet experimenteren met grootschalige vernietigingsmethoden. De Wannseeconferentie heeft vooral het momentum gecreëerd om het Joodse volk tot het laatste individu uit te roeien.

 

De Villa Marlier aan de Großer Wannsee nabij Berlijn waar tot de Endlösung werd besloten.

 

Het beste bewijs is dat voor het eerst het beladen begrip Endlösung gebruikt wordt. Die stelling werkt de Britse hoogleraar Peter Longerich in dit boek schitterend uit. De intentie om het Joodse volk uit te roeien was onderdeel van Hitlers succes terwijl het nazi-apparaat voldoende ruimte liet voor persoonlijke initiatieven à la Himmler. Stap voor stap werd zodoende een moordprogramma concreet waarbij niemand zich nog vragen stelde. Middelmatige, op orde en discipline gestelde functionarissen, zoals deze vijftien, werden handlangers in de grootste misdaad uit de geschiedenis. Een standaardwerk door de bronnenkritiek, de woordkeuze, de argumentatie en de contextualisering. De notulen zijn ook integraal opgenomen, vertaald en geannoteerd.
(Luc Minten)

Peter Longerich, De Wannseeconferentie. De weg naar de Endlösung
Het Spectrum, Utrecht 2018. 213 blz., € 22,50 ISBN 978 90 003 5885 4
(vert. Fred Reurs)

Lees nog veel meer besprekingen van bijzondere nieuwe geschiedenisboeken in de nieuwe G-GESCHIEDENIS. Nu overal te koop voor slechts € 5,50!


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Friet voor de vogels

Terwijl ik dit boek in de tuin lees, hoor ik een groene halsbandparkiet. Kleurrijk voorbeeld van een stadsexoot, die zich, komend uit tropische bosgebieden, perfect heeft aangepast aan het koelere Europese stadsleven (in De Brusselse Neckstraat slapen er ’s avonds 4.000).

Lees verder

Kroniek

Ivanhoe

Tweehonderd jaar geleden, in 1819, creëerde Walter Scott een geheel nieuw literair genre, de historische roman. Met in de hoofdrol de held Ivanhoe. Hierna verschenen 'De Leeuw van Vlaanderen' van Hendrik Conscience, 'De drie musketiers' en 'Robin Hood'. Walter Scott verzon een figuur in een historische werkelijkheid. Zeker in de 19de eeuw speelde nationalistische elementen een belangrijke rol. Bij Ivanhoe zijn de Saksen de goeden, de (Franse) Normandiërs de kwaaierikken.

Lees verder

Heilige van de week

Rachel

15 januari(† ca. 1600 voor Chr.) Deze naam betekent in het Hebreeuws schaap. Rachel wordt genoemd in het Oude Testament. Op een dag komt er een jongen, Jakob, naar het dorp waar Rachel woont. Hij is verliefd op haar en wil met haar trouwen. Haar vader Laban wil dat Jakob eerst zeven jaar zijn kudde schapen hoedt. Jakob stemt toe.

Lees verder