Stelling

Antisemitisme is een onuitroeibaar menselijk defect

Stem

Agenda

Topstukken in perspectief
p donderdag 21 maart opent journalist en presentator Jort Kelder de tentoonstelling ‘Topstukken in perspectief – Van Plakkaat van Verlatinge tot Abdicatie’ in het Nationaal Archief in Den Haag. Aanleiding voor deze expositie is de verkiezing van het Plakkaat tot het Pronkstuk van Nederland.
Cold Case Hammarskjöld
Begin april komt de film ‘Cold Case Hammarskjöld’ in de bioscopen. De Deense regisseur Mads Brügger en de Zweedse privédetective Göran Björkdahl onderzoeken de mysterieuze dood in 1961 van VN-secretaris Dag Hammarskjöld. De Zweed streed voor Congo’s onafhankelijkheid en maakte zich daarmee gehaat in het Westen.

Moedig personeel

04 december 2018

In de nieuwverworven provincie, het Banaat Temeswar (Timisoara), zetten de Habsburgers begin 18de eeuw de eerste stap naar een moderne bureaucratie. Recent is onderzoek gedaan naar hoe dat in zijn werk ging. Het Banaat Temeswar, weinig mensen zullen het kennen, ligt tegenwoordig verspreid over West-Roemenië, het Servische Vojvodina en Zuidoost-Hongarije.

Het klimaat van het gebied vergde veel van de Oostenrijkse ambtenaren en soldaten: ’s zomers broeierig heet, in een gebied vol moerassen, met derhalve risico op malaria. Bijzonder aan het project was dat de uitgezonden ambtenaren competent waren, er gestructureerde plannen waren gemaakt en de voortgang nauwkeurig werd gedocumenteerd waardoor goed te reconstrueren is hoe het proces in z’n werk ging. Projectleider Harald Heppner, historicus en Zuid-Europadeskundige van het Institut für Geschichte van de Karl-Franzens-Universität Graz, somt verschillende redenen op waarom uitgerekend deze regio werd uitgekozen als etalage van modern bestuur. Een ervan is dat de streek als gevolg van de oorlog tussen Oostenrijk en de Ottomanen dun bevolkt was. Daarbij was het tot 1778 een kroondomein, wat betekent dat er geen feodaal stelsel was dat als een soort tegenbestuur, of spiegelbestuur de zaken kon frustreren. Van de Ottomanen werd alleen het verschijnsel van de Dorfknezen overgenomen, een soort burgemeester.

 

De dageraad op het Plein van de Vereniging in Temeswar (Timisoara).

 

Onder de Ottomanen kwam de Servische en Roemeense bevolking alleen via belastingen en militaire dienstplicht in contact met de overheid. Dat veranderden de Habsburgers. Het grensgebied tussen publieke en privésfeer werd aan nauwgezette regels onderworpen. Er kwam structuur in het contact tussen overheid en burgers, die gewend waren aan het ad hoc-beleid van de Ottomanen. De strikte uitvoering stuitte op verzet: stipte betaling van belastingen, vastgestelde openingstijdens van publieke diensten, dat was de bevolking niet gewend.
Voor de uitvoering was destijds, net als tegenwoordig, de ambtenarij verantwoordelijk. In het Banaat Temeswar, aan de buitengrens van het Ottomaanse Rijk, bestond ze aanvankelijk vooral uit militairen, na het midden van de 17de eeuw steeds meer burgerlijke ambtenaren. De meesten van hen hadden een goede opleiding genoten en kwamen uit andere streken van het keizerrijk. Kennis van de Servische en Roemeense taal was een vereiste voor een goed contact met de bevolking, en om economische, geografische en politieke documenten te kunnen verwerken. Tot in de bovenste rangen waren ze opvallend mobiel, ze pendelden tussen Banaat en Wenen en reisden door de streek. Sommigen van hen waren ‘springers’, die maar kort bleven, anderen vestigden zich er, vaak met hun gezinnen. Lokale mensen werden alleen voor de simpelste baantjes aangetrokken, met name vanwege hun gebrek aan enige vorm van scholing.

 

 

Grote vraag voor de Habsburgers was of er een eindpunt aan de opbouw van een modern bestuurde provincie zou komen, en zoja, wanneer. De oorlog tegen het Ottomaanse Rijk (1737-1739) betekende een fikse verstoring van het proces. Veel van het sinds 1718 opgebouwde werd door de binnendringende Ottomanen teniet gedaan. De wederopbouw duurde tot 1778, toen het grootste deel van de provincie aan de nieuwe Hongaarse monarchie viel.
Al met al valt vooral het planmatige op, plus de bereidwilligheid van de Habsburgse ambtenarij om risico’s te nemen, moed en flexibiliteit en tonen. Zonder deze wilskracht zou alleen al het barre klimaat hen hebben verdreven.
(Harald Heppner, Karl-Franzens-Universität Graz. In 2019 verschijnt zijn boek over dit onderzoek)


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Rennersretoriek

Vlaanderen mag zich opmaken voor de organisatie van het honderdste wereldkampioenschap wielrennen, in 2021. Een meer dan terechte beslissing. Geen streek ter wereld heeft zovele wielerhelden én commentatoren voortgebracht die met kennis van zaken, vindingrijkheid, verbeeldingskracht én enthousiasme de dramatiek van de koers wisten te beschrijven.

Lees verder

Kroniek

Stoom en rook

Tweehonderd jaar geleden begon de eerste oceaanoversteek met aandrijving van een stoommachine. Nou ja, stoom… Het grootste deel moest worden gezeild. De ‘Savannah’ was de droom van Moses Rogers, die wel eens wat spannenders wilde dan steeds maar een kustvaarder besturen.

Lees verder

Heilige van de week

Quirinus van Neuss

30 maart († tussen 117 en 130) Quirinus is een Romeinse familienaam en betekent hij die de lans zwaait. Quirinus wordt tot het christendom bekeerd door paus Alexander I en onder keizer Hadrianus onthoofd. Zijn relieken worden door paus Leo IX aan zijn zuster Gepa van de benedictinessenabdij van Neuss (Rijnland) geschonken. Sindsdien wordt hij in het Duitse Rijnland als helper in nood aangeroepen en vereerd. Moderne namen, afgeleid van Quirinus: Corijn, Korijn, Krien, Krieno, Krine, Krijn, Kryn, Krijnardus, Krijno, Quirien, Quirijn, Grein, Krein, Krien, Krienes, Krina, Krine, Quirina, Quirien, Quirina, Quirijna

Lees verder