Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Moedig personeel

04 december 2018 Siebrand Krul

In de nieuwverworven provincie, het Banaat Temeswar (Timisoara), zetten de Habsburgers begin 18de eeuw de eerste stap naar een moderne bureaucratie. Recent is onderzoek gedaan naar hoe dat in zijn werk ging. Het Banaat Temeswar, weinig mensen zullen het kennen, ligt tegenwoordig verspreid over West-Roemenië, het Servische Vojvodina en Zuidoost-Hongarije.

Het klimaat van het gebied vergde veel van de Oostenrijkse ambtenaren en soldaten: ’s zomers broeierig heet, in een gebied vol moerassen, met derhalve risico op malaria. Bijzonder aan het project was dat de uitgezonden ambtenaren competent waren, er gestructureerde plannen waren gemaakt en de voortgang nauwkeurig werd gedocumenteerd waardoor goed te reconstrueren is hoe het proces in z’n werk ging. Projectleider Harald Heppner, historicus en Zuid-Europadeskundige van het Institut für Geschichte van de Karl-Franzens-Universität Graz, somt verschillende redenen op waarom uitgerekend deze regio werd uitgekozen als etalage van modern bestuur. Een ervan is dat de streek als gevolg van de oorlog tussen Oostenrijk en de Ottomanen dun bevolkt was. Daarbij was het tot 1778 een kroondomein, wat betekent dat er geen feodaal stelsel was dat als een soort tegenbestuur, of spiegelbestuur de zaken kon frustreren. Van de Ottomanen werd alleen het verschijnsel van de Dorfknezen overgenomen, een soort burgemeester.

 

De dageraad op het Plein van de Vereniging in Temeswar (Timisoara).

 

Onder de Ottomanen kwam de Servische en Roemeense bevolking alleen via belastingen en militaire dienstplicht in contact met de overheid. Dat veranderden de Habsburgers. Het grensgebied tussen publieke en privésfeer werd aan nauwgezette regels onderworpen. Er kwam structuur in het contact tussen overheid en burgers, die gewend waren aan het ad hoc-beleid van de Ottomanen. De strikte uitvoering stuitte op verzet: stipte betaling van belastingen, vastgestelde openingstijdens van publieke diensten, dat was de bevolking niet gewend.
Voor de uitvoering was destijds, net als tegenwoordig, de ambtenarij verantwoordelijk. In het Banaat Temeswar, aan de buitengrens van het Ottomaanse Rijk, bestond ze aanvankelijk vooral uit militairen, na het midden van de 17de eeuw steeds meer burgerlijke ambtenaren. De meesten van hen hadden een goede opleiding genoten en kwamen uit andere streken van het keizerrijk. Kennis van de Servische en Roemeense taal was een vereiste voor een goed contact met de bevolking, en om economische, geografische en politieke documenten te kunnen verwerken. Tot in de bovenste rangen waren ze opvallend mobiel, ze pendelden tussen Banaat en Wenen en reisden door de streek. Sommigen van hen waren ‘springers’, die maar kort bleven, anderen vestigden zich er, vaak met hun gezinnen. Lokale mensen werden alleen voor de simpelste baantjes aangetrokken, met name vanwege hun gebrek aan enige vorm van scholing.

 

 

Grote vraag voor de Habsburgers was of er een eindpunt aan de opbouw van een modern bestuurde provincie zou komen, en zoja, wanneer. De oorlog tegen het Ottomaanse Rijk (1737-1739) betekende een fikse verstoring van het proces. Veel van het sinds 1718 opgebouwde werd door de binnendringende Ottomanen teniet gedaan. De wederopbouw duurde tot 1778, toen het grootste deel van de provincie aan de nieuwe Hongaarse monarchie viel.
Al met al valt vooral het planmatige op, plus de bereidwilligheid van de Habsburgse ambtenarij om risico’s te nemen, moed en flexibiliteit en tonen. Zonder deze wilskracht zou alleen al het barre klimaat hen hebben verdreven.
(Harald Heppner, Karl-Franzens-Universität Graz. In 2019 verschijnt zijn boek over dit onderzoek)


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder