Stelling

Bibliotheken moeten sneller en radicaler moderniseren

Stem

Agenda

Van Croÿ tot Arenberg
Een van de favoriete verblijfplaatsen van de familie Arenberg was het kasteel in Heverlee, bij Leuven. Tot begin 17de eeuw was het in het bezit van een andere adellijke familie, de Croÿs. Het was Willem van Croÿ die de oude burcht langs de Dijle liet ombouwen tot een kasteel dat gezien wordt als hét voorbeeld van de Vlaamse Renaissance. Het kasteel op 'de manier van Brabant' gebouwd kreeg zelfs navolging buiten de Lage Landen.
Achter de muur
De multimediale tentoonstelling The Pink Floyd Exhibition: Their Mortal Remains biedt een bijzondere inkijk in het gesloten pantheon der rocksterren. Drummer Nick Mason bij de presentatie in Dortmund: ‘This band was famous for not getting on, this exibition is about collaboration.’

Moedig personeel

04 december 2018 Siebrand Krul

In de nieuwverworven provincie, het Banaat Temeswar (Timisoara), zetten de Habsburgers begin 18de eeuw de eerste stap naar een moderne bureaucratie. Recent is onderzoek gedaan naar hoe dat in zijn werk ging. Het Banaat Temeswar, weinig mensen zullen het kennen, ligt tegenwoordig verspreid over West-Roemenië, het Servische Vojvodina en Zuidoost-Hongarije.

Het klimaat van het gebied vergde veel van de Oostenrijkse ambtenaren en soldaten: ’s zomers broeierig heet, in een gebied vol moerassen, met derhalve risico op malaria. Bijzonder aan het project was dat de uitgezonden ambtenaren competent waren, er gestructureerde plannen waren gemaakt en de voortgang nauwkeurig werd gedocumenteerd waardoor goed te reconstrueren is hoe het proces in z’n werk ging. Projectleider Harald Heppner, historicus en Zuid-Europadeskundige van het Institut für Geschichte van de Karl-Franzens-Universität Graz, somt verschillende redenen op waarom uitgerekend deze regio werd uitgekozen als etalage van modern bestuur. Een ervan is dat de streek als gevolg van de oorlog tussen Oostenrijk en de Ottomanen dun bevolkt was. Daarbij was het tot 1778 een kroondomein, wat betekent dat er geen feodaal stelsel was dat als een soort tegenbestuur, of spiegelbestuur de zaken kon frustreren. Van de Ottomanen werd alleen het verschijnsel van de Dorfknezen overgenomen, een soort burgemeester.

 

De dageraad op het Plein van de Vereniging in Temeswar (Timisoara).

 

Onder de Ottomanen kwam de Servische en Roemeense bevolking alleen via belastingen en militaire dienstplicht in contact met de overheid. Dat veranderden de Habsburgers. Het grensgebied tussen publieke en privésfeer werd aan nauwgezette regels onderworpen. Er kwam structuur in het contact tussen overheid en burgers, die gewend waren aan het ad hoc-beleid van de Ottomanen. De strikte uitvoering stuitte op verzet: stipte betaling van belastingen, vastgestelde openingstijdens van publieke diensten, dat was de bevolking niet gewend.
Voor de uitvoering was destijds, net als tegenwoordig, de ambtenarij verantwoordelijk. In het Banaat Temeswar, aan de buitengrens van het Ottomaanse Rijk, bestond ze aanvankelijk vooral uit militairen, na het midden van de 17de eeuw steeds meer burgerlijke ambtenaren. De meesten van hen hadden een goede opleiding genoten en kwamen uit andere streken van het keizerrijk. Kennis van de Servische en Roemeense taal was een vereiste voor een goed contact met de bevolking, en om economische, geografische en politieke documenten te kunnen verwerken. Tot in de bovenste rangen waren ze opvallend mobiel, ze pendelden tussen Banaat en Wenen en reisden door de streek. Sommigen van hen waren ‘springers’, die maar kort bleven, anderen vestigden zich er, vaak met hun gezinnen. Lokale mensen werden alleen voor de simpelste baantjes aangetrokken, met name vanwege hun gebrek aan enige vorm van scholing.

 

 

Grote vraag voor de Habsburgers was of er een eindpunt aan de opbouw van een modern bestuurde provincie zou komen, en zoja, wanneer. De oorlog tegen het Ottomaanse Rijk (1737-1739) betekende een fikse verstoring van het proces. Veel van het sinds 1718 opgebouwde werd door de binnendringende Ottomanen teniet gedaan. De wederopbouw duurde tot 1778, toen het grootste deel van de provincie aan de nieuwe Hongaarse monarchie viel.
Al met al valt vooral het planmatige op, plus de bereidwilligheid van de Habsburgse ambtenarij om risico’s te nemen, moed en flexibiliteit en tonen. Zonder deze wilskracht zou alleen al het barre klimaat hen hebben verdreven.
(Harald Heppner, Karl-Franzens-Universität Graz. In 2019 verschijnt zijn boek over dit onderzoek)


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Momentum voor de gruwel

De notulen van de Wannseeconferentie vormen een uniek document. Letterlijk omdat van de dertig gemaakte kopieën er maar één exemplaar bewaard is dat na de Tweede Wereldoorlog is opgedoken. Figuurlijk omdat in geen enkel ander document van nazi-Duitsland de ideeën over de massamoord op de Joden zo samenhangend, duidelijk én cynisch zijn geformuleerd.

Lees verder

Kroniek

Vrouw mag niet veel

In zaal De Doele in Bolsward hield maandagavond 1 december 1908, 110 jaar geleden, de 'Vereeniging voor vrouwenkiesrecht' eene vergadering. Een van de sprekers was Mejuffrouw C.S. Groot, Presidente der afdeeling Hoorn. Spreekster toonde met aanhalingen uit ’t Burgerlijk Wetboek hoe weinig de Nederlandsche vrouwen mogen.

Lees verder

Heilige van de week

Theresia van Avilla - 15 oktober († 1582)

De naam Theresia komt waarschijnlijk van het Griekse woord voor warmte, zomer, of het Griekse jageres. Misschien betekent de naam wel bewoonster van het eiland Thera, tegenwoordig Santorini.

Lees verder