Stelling

Alle mondiale problemen hebben één oorzaak: er zijn teveel mensen

Stem

Agenda

Oorlogsgetuigen
De Tachtigjarige Oorlog leeft vooral voort als de moedige opstand van de nietige Lage Landen tegen het oppermachtige en brute Spanje. De werkelijkheid was complexer. Sociale ongelijkheid, godsdiensttwisten, verstedelijking en verburgerlijking zijn maar een paar ingrediënten van het verhaal, dat ooit begon als een schreeuw om meer individuele vrijheid. 80 jaar oorlog in het Rijksmuseum in Amsterdam wil het hele verhaal vertellen.
Anonieme Richter
Gerhard Richter, een grote Duitse kunstenaar, inspireerde filmmaker Florian Henckel von Donnersmarck (‘Das Leben der Anderen’) voor de film ‘Werk ohne Autor’, dat een beklemmend beeld schetst van Duitsland in en na de Tweede Wereldoorlog. Ook geeft de film een goed overzicht van de verschillende kunststromingen in de vorige eeuw.
Koloniaal museum Tervuren
Eind vorig jaar heropende het Afrikamuseum in Tervuren. Al ver voor daarvoor daverde het in de media over de manier waarop het museum, quasi-modern Africamuseum genaamd, het koloniale verleden zou presenteren. Zoals de stichter, Leopold II, bedoeld had? Of met uitleg over de zwarte kanten van het verleden, ongeacht het koninklijk tintje?

Moedig personeel

04 december 2018 Siebrand Krul

In de nieuwverworven provincie, het Banaat Temeswar (Timisoara), zetten de Habsburgers begin 18de eeuw de eerste stap naar een moderne bureaucratie. Recent is onderzoek gedaan naar hoe dat in zijn werk ging. Het Banaat Temeswar, weinig mensen zullen het kennen, ligt tegenwoordig verspreid over West-Roemenië, het Servische Vojvodina en Zuidoost-Hongarije.

Het klimaat van het gebied vergde veel van de Oostenrijkse ambtenaren en soldaten: ’s zomers broeierig heet, in een gebied vol moerassen, met derhalve risico op malaria. Bijzonder aan het project was dat de uitgezonden ambtenaren competent waren, er gestructureerde plannen waren gemaakt en de voortgang nauwkeurig werd gedocumenteerd waardoor goed te reconstrueren is hoe het proces in z’n werk ging. Projectleider Harald Heppner, historicus en Zuid-Europadeskundige van het Institut für Geschichte van de Karl-Franzens-Universität Graz, somt verschillende redenen op waarom uitgerekend deze regio werd uitgekozen als etalage van modern bestuur. Een ervan is dat de streek als gevolg van de oorlog tussen Oostenrijk en de Ottomanen dun bevolkt was. Daarbij was het tot 1778 een kroondomein, wat betekent dat er geen feodaal stelsel was dat als een soort tegenbestuur, of spiegelbestuur de zaken kon frustreren. Van de Ottomanen werd alleen het verschijnsel van de Dorfknezen overgenomen, een soort burgemeester.

 

De dageraad op het Plein van de Vereniging in Temeswar (Timisoara).

 

Onder de Ottomanen kwam de Servische en Roemeense bevolking alleen via belastingen en militaire dienstplicht in contact met de overheid. Dat veranderden de Habsburgers. Het grensgebied tussen publieke en privésfeer werd aan nauwgezette regels onderworpen. Er kwam structuur in het contact tussen overheid en burgers, die gewend waren aan het ad hoc-beleid van de Ottomanen. De strikte uitvoering stuitte op verzet: stipte betaling van belastingen, vastgestelde openingstijdens van publieke diensten, dat was de bevolking niet gewend.
Voor de uitvoering was destijds, net als tegenwoordig, de ambtenarij verantwoordelijk. In het Banaat Temeswar, aan de buitengrens van het Ottomaanse Rijk, bestond ze aanvankelijk vooral uit militairen, na het midden van de 17de eeuw steeds meer burgerlijke ambtenaren. De meesten van hen hadden een goede opleiding genoten en kwamen uit andere streken van het keizerrijk. Kennis van de Servische en Roemeense taal was een vereiste voor een goed contact met de bevolking, en om economische, geografische en politieke documenten te kunnen verwerken. Tot in de bovenste rangen waren ze opvallend mobiel, ze pendelden tussen Banaat en Wenen en reisden door de streek. Sommigen van hen waren ‘springers’, die maar kort bleven, anderen vestigden zich er, vaak met hun gezinnen. Lokale mensen werden alleen voor de simpelste baantjes aangetrokken, met name vanwege hun gebrek aan enige vorm van scholing.

 

 

Grote vraag voor de Habsburgers was of er een eindpunt aan de opbouw van een modern bestuurde provincie zou komen, en zoja, wanneer. De oorlog tegen het Ottomaanse Rijk (1737-1739) betekende een fikse verstoring van het proces. Veel van het sinds 1718 opgebouwde werd door de binnendringende Ottomanen teniet gedaan. De wederopbouw duurde tot 1778, toen het grootste deel van de provincie aan de nieuwe Hongaarse monarchie viel.
Al met al valt vooral het planmatige op, plus de bereidwilligheid van de Habsburgse ambtenarij om risico’s te nemen, moed en flexibiliteit en tonen. Zonder deze wilskracht zou alleen al het barre klimaat hen hebben verdreven.
(Harald Heppner, Karl-Franzens-Universität Graz. In 2019 verschijnt zijn boek over dit onderzoek)


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Friet voor de vogels

Terwijl ik dit boek in de tuin lees, hoor ik een groene halsbandparkiet. Kleurrijk voorbeeld van een stadsexoot, die zich, komend uit tropische bosgebieden, perfect heeft aangepast aan het koelere Europese stadsleven (in De Brusselse Neckstraat slapen er ’s avonds 4.000).

Lees verder

Kroniek

Ivanhoe

Tweehonderd jaar geleden, in 1819, creëerde Walter Scott een geheel nieuw literair genre, de historische roman. Met in de hoofdrol de held Ivanhoe. Hierna verschenen 'De Leeuw van Vlaanderen' van Hendrik Conscience, 'De drie musketiers' en 'Robin Hood'. Walter Scott verzon een figuur in een historische werkelijkheid. Zeker in de 19de eeuw speelde nationalistische elementen een belangrijke rol. Bij Ivanhoe zijn de Saksen de goeden, de (Franse) Normandiërs de kwaaierikken.

Lees verder

Heilige van de week

Rachel

15 januari(† ca. 1600 voor Chr.) Deze naam betekent in het Hebreeuws schaap. Rachel wordt genoemd in het Oude Testament. Op een dag komt er een jongen, Jakob, naar het dorp waar Rachel woont. Hij is verliefd op haar en wil met haar trouwen. Haar vader Laban wil dat Jakob eerst zeven jaar zijn kudde schapen hoedt. Jakob stemt toe.

Lees verder