Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Ortelius’ Utopia naar Plantin-Moretus

22 oktober 2018 Siebrand Krul

Een kans die zich slechts zeldzaam voordoet: de kaart ‘Utopia’ (1595-1596) van Abraham Ortelius kwam op de markt, de visuele weergave die de cartograaf maakte van het Utopia van Thomas More. Dit unieke stuk wordt in langdurige bruikleen gegeven aan het Museum Plantin-Moretus in Antwerpen, waar het een prominente plaats krijgt.

De ‘Utopia’-kaart (380 op 475 mm groot) is een belangrijke aanwinst voor zowel de collectie van de Koning Boudewijnstichting –die de aanschaf deed- als de presentaties in het Museum Plantin-Moretus. De cartograaf Abraham Ortelius maakte ze in 1595/96 op basis van het boek Utopia van de humanist Thomas More. Ze werd in twaalf exemplaren gedrukt. Op heden is echter wereldwijd nog slechts één exemplaar bekend, de kaart die nu terugkeert naar het museum. Ze was eerder soms tijdelijk te zien, zoals op de expo ‘Op zoek naar Utopia’ in Museum M in Leuven (2016), maar wordt nu voor altijd in een publieke collectie opgenomen.
De kaart werd recentelijk door een privéverzamelaar te koop aangeboden. De Koning Boudewijnstichting kon ze verwerven voor 175.000 euro dankzij de middelen van het Fonds Charles Vreeken dat zij beheert. Deze aanwinst voldoet in alle opzichten aan de doelstelling van de Stichting om topstukken van het Belgische erfgoed te verwerven, te valoriseren en publiek toegankelijk te houden, met het oog op het bewaren van dit patrimonium voor toekomstige generaties. Het Fonds Charles Vreeken deelt deze missie, met de opdracht de middelen te besteden aan stukken die de collecties van Belgische musea aanzienlijk verrijken.

 

 

Abraham Ortelius (1527-1598) startte zijn loopbaan als inkleurder bij Christoffel Plantijn, maar ontwikkelde zich tot cartograaf en humanist. Hij werd een vriend des huizes en een van de grote auteurs verbonden aan de drukkerij, waar het overgrote deel van zijn atlassen gedrukt werd. Hij verwierf vooral roem als uitvinder van de moderne atlas: Ortelius bracht als eerste in 1570 een reeks kaarten samen op één formaat en in één stijl, het Theatrum Orbis Terrarum. Hij slaagde in dit opzet dankzij zijn grote kennis van zaken en vele contacten met geleerden in heel Europa, en wel enkele jaren voor zijn tijdgenoten Gerard de Jode en Gerard Mercator eveneens een atlas zouden uitbrengen.

Ortelius baseerde zich voor het ontwerp van zijn kaart Utopia heel getrouw en zeer gedetailleerd op de aanwijzingen in het beroemde boek van Thomas More, voor de helft geschreven toen More in 1515 in Antwerpen verbleef op diplomatieke missie. In deze satire op het Engeland en Europa van zijn tijd, beschrijft de humanist het ideale, denkbeeldige eiland Utopia, een land dat uitsluitend geregeerd wordt door de rede en waar egoïsme uit het privé- en publieke leven is gebannen. Dat ook Ortelius zich maatschappijkritisch opstelde, blijkt ook elders: op een wereldkaart van zijn hand citeert hij Seneca: ‘Is dit dat stipje dat met vuur en zwaard onder zo veel naties wordt verdeeld? Hoe belachelijk zijn de grenzen van stervelingen?’

 

(Copyrights kaartrepro: © Michel Wuyts & Bart Huysmans)


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder