Stelling

Alle mondiale problemen hebben één oorzaak: er zijn teveel mensen

Stem

Agenda

Oorlogsgetuigen
De Tachtigjarige Oorlog leeft vooral voort als de moedige opstand van de nietige Lage Landen tegen het oppermachtige en brute Spanje. De werkelijkheid was complexer. Sociale ongelijkheid, godsdiensttwisten, verstedelijking en verburgerlijking zijn maar een paar ingrediënten van het verhaal, dat ooit begon als een schreeuw om meer individuele vrijheid. 80 jaar oorlog in het Rijksmuseum in Amsterdam wil het hele verhaal vertellen.
Anonieme Richter
Gerhard Richter, een grote Duitse kunstenaar, inspireerde filmmaker Florian Henckel von Donnersmarck (‘Das Leben der Anderen’) voor de film ‘Werk ohne Autor’, dat een beklemmend beeld schetst van Duitsland in en na de Tweede Wereldoorlog. Ook geeft de film een goed overzicht van de verschillende kunststromingen in de vorige eeuw.
Koloniaal museum Tervuren
Eind vorig jaar heropende het Afrikamuseum in Tervuren. Al ver voor daarvoor daverde het in de media over de manier waarop het museum, quasi-modern Africamuseum genaamd, het koloniale verleden zou presenteren. Zoals de stichter, Leopold II, bedoeld had? Of met uitleg over de zwarte kanten van het verleden, ongeacht het koninklijk tintje?

Ortelius’ Utopia naar Plantin-Moretus

22 oktober 2018 Siebrand Krul

Een kans die zich slechts zeldzaam voordoet: de kaart ‘Utopia’ (1595-1596) van Abraham Ortelius kwam op de markt, de visuele weergave die de cartograaf maakte van het Utopia van Thomas More. Dit unieke stuk wordt in langdurige bruikleen gegeven aan het Museum Plantin-Moretus in Antwerpen, waar het een prominente plaats krijgt.

De ‘Utopia’-kaart (380 op 475 mm groot) is een belangrijke aanwinst voor zowel de collectie van de Koning Boudewijnstichting –die de aanschaf deed- als de presentaties in het Museum Plantin-Moretus. De cartograaf Abraham Ortelius maakte ze in 1595/96 op basis van het boek Utopia van de humanist Thomas More. Ze werd in twaalf exemplaren gedrukt. Op heden is echter wereldwijd nog slechts één exemplaar bekend, de kaart die nu terugkeert naar het museum. Ze was eerder soms tijdelijk te zien, zoals op de expo ‘Op zoek naar Utopia’ in Museum M in Leuven (2016), maar wordt nu voor altijd in een publieke collectie opgenomen.
De kaart werd recentelijk door een privéverzamelaar te koop aangeboden. De Koning Boudewijnstichting kon ze verwerven voor 175.000 euro dankzij de middelen van het Fonds Charles Vreeken dat zij beheert. Deze aanwinst voldoet in alle opzichten aan de doelstelling van de Stichting om topstukken van het Belgische erfgoed te verwerven, te valoriseren en publiek toegankelijk te houden, met het oog op het bewaren van dit patrimonium voor toekomstige generaties. Het Fonds Charles Vreeken deelt deze missie, met de opdracht de middelen te besteden aan stukken die de collecties van Belgische musea aanzienlijk verrijken.

 

 

Abraham Ortelius (1527-1598) startte zijn loopbaan als inkleurder bij Christoffel Plantijn, maar ontwikkelde zich tot cartograaf en humanist. Hij werd een vriend des huizes en een van de grote auteurs verbonden aan de drukkerij, waar het overgrote deel van zijn atlassen gedrukt werd. Hij verwierf vooral roem als uitvinder van de moderne atlas: Ortelius bracht als eerste in 1570 een reeks kaarten samen op één formaat en in één stijl, het Theatrum Orbis Terrarum. Hij slaagde in dit opzet dankzij zijn grote kennis van zaken en vele contacten met geleerden in heel Europa, en wel enkele jaren voor zijn tijdgenoten Gerard de Jode en Gerard Mercator eveneens een atlas zouden uitbrengen.

Ortelius baseerde zich voor het ontwerp van zijn kaart Utopia heel getrouw en zeer gedetailleerd op de aanwijzingen in het beroemde boek van Thomas More, voor de helft geschreven toen More in 1515 in Antwerpen verbleef op diplomatieke missie. In deze satire op het Engeland en Europa van zijn tijd, beschrijft de humanist het ideale, denkbeeldige eiland Utopia, een land dat uitsluitend geregeerd wordt door de rede en waar egoïsme uit het privé- en publieke leven is gebannen. Dat ook Ortelius zich maatschappijkritisch opstelde, blijkt ook elders: op een wereldkaart van zijn hand citeert hij Seneca: ‘Is dit dat stipje dat met vuur en zwaard onder zo veel naties wordt verdeeld? Hoe belachelijk zijn de grenzen van stervelingen?’

 

(Copyrights kaartrepro: © Michel Wuyts & Bart Huysmans)


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Friet voor de vogels

Terwijl ik dit boek in de tuin lees, hoor ik een groene halsbandparkiet. Kleurrijk voorbeeld van een stadsexoot, die zich, komend uit tropische bosgebieden, perfect heeft aangepast aan het koelere Europese stadsleven (in De Brusselse Neckstraat slapen er ’s avonds 4.000).

Lees verder

Kroniek

Ivanhoe

Tweehonderd jaar geleden, in 1819, creëerde Walter Scott een geheel nieuw literair genre, de historische roman. Met in de hoofdrol de held Ivanhoe. Hierna verschenen 'De Leeuw van Vlaanderen' van Hendrik Conscience, 'De drie musketiers' en 'Robin Hood'. Walter Scott verzon een figuur in een historische werkelijkheid. Zeker in de 19de eeuw speelde nationalistische elementen een belangrijke rol. Bij Ivanhoe zijn de Saksen de goeden, de (Franse) Normandiërs de kwaaierikken.

Lees verder

Heilige van de week

Rachel

15 januari(† ca. 1600 voor Chr.) Deze naam betekent in het Hebreeuws schaap. Rachel wordt genoemd in het Oude Testament. Op een dag komt er een jongen, Jakob, naar het dorp waar Rachel woont. Hij is verliefd op haar en wil met haar trouwen. Haar vader Laban wil dat Jakob eerst zeven jaar zijn kudde schapen hoedt. Jakob stemt toe.

Lees verder