Stelling

Alle scholieren moeten een gratis museumpas krijgen

Stem

Agenda

‘Hoe maakt u het?’
Zondag 28 april is de Vlaamse Erfgoeddag, met 950 gratis activiteiten rondom ambachten en vakmanschap. ‘Handenwerk’ spreekt steeds meer mensen aan, net als de bijhorende verhalen over het doorgeven van vaardigheden, kennis en inzicht. Het erfgoed dus. Het rijke programma van deze editie is vanaf nu online raadpleegbaar op www.erfgoeddag.be
Onse huysen verciert
Werd Nederland tijdens de Tachtigjarige Oorlog geboren, het was de Synode van Dordrecht (1618-1619) die onze taal en (protestantse) cultuur heeft gevormd. De stad herdenkt deze destijds internationale gebeurtenis met drie tentoonstellingen en tal van activiteiten, zoals in het Dordts Patriciërshuis, waar de expositie ‘Kerkelijke en politieke strijd in prenten’ veel zegt over de gevarendriehoek remonstranten, contraremonstranten en katholieken.

Verboden boeken

09 oktober 2018

De vroegste lijst van aanbevolen en verboden boeken dateert van omstreeks 496 en werd geschreven door paus Gelasius I. Gedrukte lijsten van de Index Librorum Prohibitorum bestaan sinds het begin van de religieuze twisten in de jaren twintig van de 16de eeuw, gepubliceerd in de Nederlanden (1529), Venetië (1543) en Parijs (1551).

De eerste lijst die ‘Rome’ uitgaf stamt uit 1557, maar werd al snel weer ingetrokken. In 1559 publiceerde paus Paulus IV de eerste Index van verboden boeken. Deze bevatte zo’n 550 boeken van religieus, moreel of politiek controversiële auteurs, maar ook anonieme werken. Met de snelle verspreiding van de drukkunst, de ontwikkeling van de wetenschappen en sociale en politieke conflicten kwamen steeds meer auteurs in beeld van de censors.

 

 

In 1948 kwam de twintigste editie van de Index, ingetrokken in 1966 door paus Paulus VI. De Index was niet de enige censorlijst. Zo bestond ook de Catalogus librorum a Commissione aulica prohibitorum, voor het eerst gepubliceerd tussen 1754 en 1780 tijdens de regering van keizerin Maria Theresia.

 

 

De gevaarlijkste auteurs op de Index waren de ‘eerste klassers’; die waren pertinent verboden. De reden was meestal een afwijking van de officiële katholieke leer. Verder ging het om subversieve en moreel dubieuze opvattingen waarvan de verspreiding moest worden tegengegaan.

 

 

Talrijke schrijvers publiceerden anoniem of onder een alias. Uitgevers/drukkers werkten daaraan mee, geholpen door eigenbelang. Ze zetten andere auteursnamen op het titelblad en veranderden de plaats van uitgave.
Verboden boeken konden in beslag worden genomen, de schrijvers en uitgevers gearresteerd en gevangengezet. In een enkel geval werd een strafspektakel opgezet, zoals de publieke boekverbranding van Helvetius’ De l’esprit in Parijs in 1785.
De reden dat het boekenvak in de Nederlandse Republiek enorm floreerde, was de relatieve tolerantie. Hier hadden paus en keizer weinig te vertellen en al helemaal niks te verbieden.

 

 

Zoals alles wat is verboden, prikkelde dit alleen maar de interesse van het publiek. Geen officiële kerkelijke of profane instantie was in staat mensen het lezen van verboden boeken effectief te ontzeggen. Een bijzonder gevolg van de politiek van boekverboden was dat kloosters vaak een fraaie serie ervan aanlegden. Privé-verzamelaars gebruikten de verbodslijsten om bij te houden wat ze moesten aanschaffen. Kortom: de Index was een gestructureerd middel voor een levendige zwarte markt van boeken. Behalve in de Nederlanden, daar lagen ze gewoon in de etalage.
(Sonja Svoljšak/Europeana)

 


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Haat-liefde

Werden in het verleden handboeken over de geschiedenis van de Katholieke Kerk vooral vanuit de Nijmeegse universiteit geschreven, nu namen Tilburgse collega’s het stokje over. Schelkens, Van Geest en Van Gennip hebben hun colleges over twee millennia christendom uitgewerkt tot een compact handboek. In een heldere stijl zijn de auteurs er goed in geslaagd om, weliswaar laverend, een gulden middenweg te bewandelen tussen enerzijds een institutionele geschiedschrijving en anderzijds een ideeën- en mentaliteitsgeschiedenis.

Lees verder

Kroniek

Robinson Crusoe verschijnt

Op 25 april 1719, 300 jaar geleden, wordt Daniel Defoes ‘Robinson Crusoe’ gepubliceerd. Doordat de auteursnaam in de eerste editie ontbrak, namen de lezers aan dat Crusoe werkelijk bestond en dit een autobiografische vertelling van diens wonderlijke avonturen was.

Lees verder

Heilige van de week

Joris 23 april († 303)

Joris is afgeleidt van het Griekse georgius. Dit betekent landbouwer.

Lees verder