Stelling

Onze oliedorst financiert onze wapenindustrie

Stem

Agenda

Elamieten, Parthen en Seleuciden
Al decennia leven Iran en het Westen onder gespannen politieke verhoudingen, hetgeen bijdraagt aan een relatief grote onbekendheid met de Iraanse oude cultuur. De expositie Iran, bakermat van de beschaving in het Drents Museum belicht in een razend tempo het historisch enorm rijke land.
Dames van de barok
Welke rol speelden vrouwelijke kunstenaars in het door mannen gedomineerde Italië tussen de late Renaissance en de Barok? Deze vraag onderzoekt het Museum voor Schone Kunsten Gent in zijn najaarstentoonstelling. Aan de hand van een vijftig-tal topwerken brengt het museum de cruciale rol van de vrouw in de Italiaanse schilderkunst van 1580 tot 1680 aan het licht.

Verboden boeken

09 oktober 2018 Siebrand Krul

De vroegste lijst van aanbevolen en verboden boeken dateert van omstreeks 496 en werd geschreven door paus Gelasius I. Gedrukte lijsten van de Index Librorum Prohibitorum bestaan sinds het begin van de religieuze twisten in de jaren twintig van de 16de eeuw, gepubliceerd in de Nederlanden (1529), Venetië (1543) en Parijs (1551).

De eerste lijst die ‘Rome’ uitgaf stamt uit 1557, maar werd al snel weer ingetrokken. In 1559 publiceerde paus Paulus IV de eerste Index van verboden boeken. Deze bevatte zo’n 550 boeken van religieus, moreel of politiek controversiële auteurs, maar ook anonieme werken. Met de snelle verspreiding van de drukkunst, de ontwikkeling van de wetenschappen en sociale en politieke conflicten kwamen steeds meer auteurs in beeld van de censors.

 

 

In 1948 kwam de twintigste editie van de Index, ingetrokken in 1966 door paus Paulus VI. De Index was niet de enige censorlijst. Zo bestond ook de Catalogus librorum a Commissione aulica prohibitorum, voor het eerst gepubliceerd tussen 1754 en 1780 tijdens de regering van keizerin Maria Theresia.

 

 

De gevaarlijkste auteurs op de Index waren de ‘eerste klassers’; die waren pertinent verboden. De reden was meestal een afwijking van de officiële katholieke leer. Verder ging het om subversieve en moreel dubieuze opvattingen waarvan de verspreiding moest worden tegengegaan.

 

 

Talrijke schrijvers publiceerden anoniem of onder een alias. Uitgevers/drukkers werkten daaraan mee, geholpen door eigenbelang. Ze zetten andere auteursnamen op het titelblad en veranderden de plaats van uitgave.
Verboden boeken konden in beslag worden genomen, de schrijvers en uitgevers gearresteerd en gevangengezet. In een enkel geval werd een strafspektakel opgezet, zoals de publieke boekverbranding van Helvetius’ De l’esprit in Parijs in 1785.
De reden dat het boekenvak in de Nederlandse Republiek enorm floreerde, was de relatieve tolerantie. Hier hadden paus en keizer weinig te vertellen en al helemaal niks te verbieden.

 

 

Zoals alles wat is verboden, prikkelde dit alleen maar de interesse van het publiek. Geen officiële kerkelijke of profane instantie was in staat mensen het lezen van verboden boeken effectief te ontzeggen. Een bijzonder gevolg van de politiek van boekverboden was dat kloosters vaak een fraaie serie ervan aanlegden. Privé-verzamelaars gebruikten de verbodslijsten om bij te houden wat ze moesten aanschaffen. Kortom: de Index was een gestructureerd middel voor een levendige zwarte markt van boeken. Behalve in de Nederlanden, daar lagen ze gewoon in de etalage.
(Sonja Svoljšak/Europeana)

 


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Roomse wonderkamer

‘De verscheidenheid aan historische getuigenissen is vrijwel onbeperkt. Alles wat de mens zegt of schrijft, alles wat hij maakt of aanraakt, kan en moet ons iets over hem vertellen’. Die passage uit Geschiedenis als ambacht, het essay van de Franse historicus en Annales-stichter Marc Bloch, weerklinkt als een riedel na lectuur van dit alleraardigst boek(je).

Lees verder

Kroniek

Zijn garnalen vis?

Op 12 oktober 1928, negentig jaar geleden, doet de kantonrechter te Lemmer uitspraak in de zaak tegen de Lemster vissers, die vervolgd waren omdat zij garnalen buiten de afslag om verkocht hadden. Dat mag niet, zo wordt gezegd, want de gemeenteverordening bepaalt dat alle vis aan de afslag moet worden verkocht. De betrokken vissers zijn van rechtsvervolging ontslagen, omdat, zo zegt de kantonrechter, de garnaal geen vis is.

Lees verder

Heilige van de week

Theresia van Avilla - 15 oktober († 1582)

De naam Theresia komt waarschijnlijk van het Griekse woord voor warmte, zomer, of het Griekse jageres. Misschien betekent de naam wel bewoonster van het eiland Thera, tegenwoordig Santorini.

Lees verder