Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Verboden boeken

09 oktober 2018 Siebrand Krul

De vroegste lijst van aanbevolen en verboden boeken dateert van omstreeks 496 en werd geschreven door paus Gelasius I. Gedrukte lijsten van de Index Librorum Prohibitorum bestaan sinds het begin van de religieuze twisten in de jaren twintig van de 16de eeuw, gepubliceerd in de Nederlanden (1529), Venetië (1543) en Parijs (1551).

De eerste lijst die ‘Rome’ uitgaf stamt uit 1557, maar werd al snel weer ingetrokken. In 1559 publiceerde paus Paulus IV de eerste Index van verboden boeken. Deze bevatte zo’n 550 boeken van religieus, moreel of politiek controversiële auteurs, maar ook anonieme werken. Met de snelle verspreiding van de drukkunst, de ontwikkeling van de wetenschappen en sociale en politieke conflicten kwamen steeds meer auteurs in beeld van de censors.

 

 

In 1948 kwam de twintigste editie van de Index, ingetrokken in 1966 door paus Paulus VI. De Index was niet de enige censorlijst. Zo bestond ook de Catalogus librorum a Commissione aulica prohibitorum, voor het eerst gepubliceerd tussen 1754 en 1780 tijdens de regering van keizerin Maria Theresia.

 

 

De gevaarlijkste auteurs op de Index waren de ‘eerste klassers’; die waren pertinent verboden. De reden was meestal een afwijking van de officiële katholieke leer. Verder ging het om subversieve en moreel dubieuze opvattingen waarvan de verspreiding moest worden tegengegaan.

 

 

Talrijke schrijvers publiceerden anoniem of onder een alias. Uitgevers/drukkers werkten daaraan mee, geholpen door eigenbelang. Ze zetten andere auteursnamen op het titelblad en veranderden de plaats van uitgave.
Verboden boeken konden in beslag worden genomen, de schrijvers en uitgevers gearresteerd en gevangengezet. In een enkel geval werd een strafspektakel opgezet, zoals de publieke boekverbranding van Helvetius’ De l’esprit in Parijs in 1785.
De reden dat het boekenvak in de Nederlandse Republiek enorm floreerde, was de relatieve tolerantie. Hier hadden paus en keizer weinig te vertellen en al helemaal niks te verbieden.

 

 

Zoals alles wat is verboden, prikkelde dit alleen maar de interesse van het publiek. Geen officiële kerkelijke of profane instantie was in staat mensen het lezen van verboden boeken effectief te ontzeggen. Een bijzonder gevolg van de politiek van boekverboden was dat kloosters vaak een fraaie serie ervan aanlegden. Privé-verzamelaars gebruikten de verbodslijsten om bij te houden wat ze moesten aanschaffen. Kortom: de Index was een gestructureerd middel voor een levendige zwarte markt van boeken. Behalve in de Nederlanden, daar lagen ze gewoon in de etalage.
(Sonja Svoljšak/Europeana)

 


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder