Stelling

De wonderen zijn wel degelijk de wereld uit

Stem

Agenda

Bruegeljaar
Naar aanleiding van het herdenkingsjaar rond Pieter Bruegel de Oude, staat het voorjaar van BOZAR, het voormalige Paleis voor Schone Kunsten in Brussel, in het teken van de artistieke productie tijdens de bruisende 16de eeuw. Met de double-bill Bruegel en zijn tijd, presenteert het museum twee grote tentoonstellingen rond de Renaissance in de Lage Landen: Bernard van Orley en Prenten in de eeuw van Bruegel.
Hadj in Amsterdam
Voor een kwart van de wereldbevolking is Mekka dé plek waar je een keer in je leven geweest moet zijn. Jaarlijks nemen miljoenen moslims deel aan de hadj, de belangrijkste islamitische bedevaart naar Mekka, waaronder duizenden Nederlanders en Belgen. Wat trekt de pelgrims? Welk verlangen drijft hen? Welke indrukken en ervaringen doen zij op, onderweg, ter plekke en na terugkomst?
Meesterschapsnacht
Geschiedenis- en cultuurliefhebbers noteren dinsdagavond 19 maart in hun agenda: dan vinden er in heel Vlaanderen en Brussel geschiedenisactiviteiten rond ‘meesterschap’ plaats. Op veel plaatsen staan Vlaamse Meesters uit de schilderkunst in de schijnwerpers, maar ook andere vormen van meesterschap komen aan bod tijdens de 17de Nacht van de Geschiedenis.

Verboden boeken

09 oktober 2018 Siebrand Krul

De vroegste lijst van aanbevolen en verboden boeken dateert van omstreeks 496 en werd geschreven door paus Gelasius I. Gedrukte lijsten van de Index Librorum Prohibitorum bestaan sinds het begin van de religieuze twisten in de jaren twintig van de 16de eeuw, gepubliceerd in de Nederlanden (1529), Venetië (1543) en Parijs (1551).

De eerste lijst die ‘Rome’ uitgaf stamt uit 1557, maar werd al snel weer ingetrokken. In 1559 publiceerde paus Paulus IV de eerste Index van verboden boeken. Deze bevatte zo’n 550 boeken van religieus, moreel of politiek controversiële auteurs, maar ook anonieme werken. Met de snelle verspreiding van de drukkunst, de ontwikkeling van de wetenschappen en sociale en politieke conflicten kwamen steeds meer auteurs in beeld van de censors.

 

 

In 1948 kwam de twintigste editie van de Index, ingetrokken in 1966 door paus Paulus VI. De Index was niet de enige censorlijst. Zo bestond ook de Catalogus librorum a Commissione aulica prohibitorum, voor het eerst gepubliceerd tussen 1754 en 1780 tijdens de regering van keizerin Maria Theresia.

 

 

De gevaarlijkste auteurs op de Index waren de ‘eerste klassers’; die waren pertinent verboden. De reden was meestal een afwijking van de officiële katholieke leer. Verder ging het om subversieve en moreel dubieuze opvattingen waarvan de verspreiding moest worden tegengegaan.

 

 

Talrijke schrijvers publiceerden anoniem of onder een alias. Uitgevers/drukkers werkten daaraan mee, geholpen door eigenbelang. Ze zetten andere auteursnamen op het titelblad en veranderden de plaats van uitgave.
Verboden boeken konden in beslag worden genomen, de schrijvers en uitgevers gearresteerd en gevangengezet. In een enkel geval werd een strafspektakel opgezet, zoals de publieke boekverbranding van Helvetius’ De l’esprit in Parijs in 1785.
De reden dat het boekenvak in de Nederlandse Republiek enorm floreerde, was de relatieve tolerantie. Hier hadden paus en keizer weinig te vertellen en al helemaal niks te verbieden.

 

 

Zoals alles wat is verboden, prikkelde dit alleen maar de interesse van het publiek. Geen officiële kerkelijke of profane instantie was in staat mensen het lezen van verboden boeken effectief te ontzeggen. Een bijzonder gevolg van de politiek van boekverboden was dat kloosters vaak een fraaie serie ervan aanlegden. Privé-verzamelaars gebruikten de verbodslijsten om bij te houden wat ze moesten aanschaffen. Kortom: de Index was een gestructureerd middel voor een levendige zwarte markt van boeken. Behalve in de Nederlanden, daar lagen ze gewoon in de etalage.
(Sonja Svoljšak/Europeana)

 


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Plagen aan Europa’s rafelrand

Centraal in het boek Tussen drie plagen staat de overlevingsdrang van een onderdrukt volk in een klein land aan de rafelrand van Europa. Lijfland (het gebied van het hedendaagse Estland en Letland samen) was eeuwenlang een speelbal van elkaar beconcurrerende grootmachten

Lees verder

Kroniek

Bruidsstoet door wolven overvallen

De Weensche Zeit bevat een zeer sensationeel verhaal van een bruiloftsstoet, die in Russisch Azië door wolven overvallen werd. De bruiloftsstoet, 130 personen, reed in een dertigtal sleden van het dorp Obstipoff naar Tashkent op ongeveer dertig wersten vandaar. Haast was men in de stad aangekomen, toen de paarden plotseling teekenen van schrik gaven, die spoedig ook op de deelnemers van den stoet oversloeg. Troepen van honderden hongerige wolven kwamen van alle kanten opzetten en omringden de sleden.'

Lees verder

Heilige van de week

Walburga van Eichstätt

25 februari († 775 of 779) Deze naam betekent beschermster van het slagveld. Walburga is de dochter van de koning van Engeland. Als ze tien jaar is, sterft haar vader. Walburgis wordt in een klooster opgevoed. Als ze volwassen is gaat ze als missionaris naar Duitsland. Daar geneest ze zieken en redt een kind van de hongersdood. Na de dood van haar broer wordt ze abdis van het klooster in Heidenheim (Frankenland). Daar sterft ze. Later worden haar relieken naar Eichstätt overgebracht. Nu nog loopt er geneeskrachtige olie uit de rots waarop Walburga’s relieken zijn geplaatst.

Lees verder