Stelling

Bibliotheken moeten sneller en radicaler moderniseren

Stem

Agenda

Van Croÿ tot Arenberg
Een van de favoriete verblijfplaatsen van de familie Arenberg was het kasteel in Heverlee, bij Leuven. Tot begin 17de eeuw was het in het bezit van een andere adellijke familie, de Croÿs. Het was Willem van Croÿ die de oude burcht langs de Dijle liet ombouwen tot een kasteel dat gezien wordt als hét voorbeeld van de Vlaamse Renaissance. Het kasteel op 'de manier van Brabant' gebouwd kreeg zelfs navolging buiten de Lage Landen.
Achter de muur
De multimediale tentoonstelling The Pink Floyd Exhibition: Their Mortal Remains biedt een bijzondere inkijk in het gesloten pantheon der rocksterren. Drummer Nick Mason bij de presentatie in Dortmund: ‘This band was famous for not getting on, this exibition is about collaboration.’

Verboden boeken

09 oktober 2018 Siebrand Krul

De vroegste lijst van aanbevolen en verboden boeken dateert van omstreeks 496 en werd geschreven door paus Gelasius I. Gedrukte lijsten van de Index Librorum Prohibitorum bestaan sinds het begin van de religieuze twisten in de jaren twintig van de 16de eeuw, gepubliceerd in de Nederlanden (1529), Venetië (1543) en Parijs (1551).

De eerste lijst die ‘Rome’ uitgaf stamt uit 1557, maar werd al snel weer ingetrokken. In 1559 publiceerde paus Paulus IV de eerste Index van verboden boeken. Deze bevatte zo’n 550 boeken van religieus, moreel of politiek controversiële auteurs, maar ook anonieme werken. Met de snelle verspreiding van de drukkunst, de ontwikkeling van de wetenschappen en sociale en politieke conflicten kwamen steeds meer auteurs in beeld van de censors.

 

 

In 1948 kwam de twintigste editie van de Index, ingetrokken in 1966 door paus Paulus VI. De Index was niet de enige censorlijst. Zo bestond ook de Catalogus librorum a Commissione aulica prohibitorum, voor het eerst gepubliceerd tussen 1754 en 1780 tijdens de regering van keizerin Maria Theresia.

 

 

De gevaarlijkste auteurs op de Index waren de ‘eerste klassers’; die waren pertinent verboden. De reden was meestal een afwijking van de officiële katholieke leer. Verder ging het om subversieve en moreel dubieuze opvattingen waarvan de verspreiding moest worden tegengegaan.

 

 

Talrijke schrijvers publiceerden anoniem of onder een alias. Uitgevers/drukkers werkten daaraan mee, geholpen door eigenbelang. Ze zetten andere auteursnamen op het titelblad en veranderden de plaats van uitgave.
Verboden boeken konden in beslag worden genomen, de schrijvers en uitgevers gearresteerd en gevangengezet. In een enkel geval werd een strafspektakel opgezet, zoals de publieke boekverbranding van Helvetius’ De l’esprit in Parijs in 1785.
De reden dat het boekenvak in de Nederlandse Republiek enorm floreerde, was de relatieve tolerantie. Hier hadden paus en keizer weinig te vertellen en al helemaal niks te verbieden.

 

 

Zoals alles wat is verboden, prikkelde dit alleen maar de interesse van het publiek. Geen officiële kerkelijke of profane instantie was in staat mensen het lezen van verboden boeken effectief te ontzeggen. Een bijzonder gevolg van de politiek van boekverboden was dat kloosters vaak een fraaie serie ervan aanlegden. Privé-verzamelaars gebruikten de verbodslijsten om bij te houden wat ze moesten aanschaffen. Kortom: de Index was een gestructureerd middel voor een levendige zwarte markt van boeken. Behalve in de Nederlanden, daar lagen ze gewoon in de etalage.
(Sonja Svoljšak/Europeana)

 


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Momentum voor de gruwel

De notulen van de Wannseeconferentie vormen een uniek document. Letterlijk omdat van de dertig gemaakte kopieën er maar één exemplaar bewaard is dat na de Tweede Wereldoorlog is opgedoken. Figuurlijk omdat in geen enkel ander document van nazi-Duitsland de ideeën over de massamoord op de Joden zo samenhangend, duidelijk én cynisch zijn geformuleerd.

Lees verder

Kroniek

Vrouw mag niet veel

In zaal De Doele in Bolsward hield maandagavond 1 december 1908, 110 jaar geleden, de 'Vereeniging voor vrouwenkiesrecht' eene vergadering. Een van de sprekers was Mejuffrouw C.S. Groot, Presidente der afdeeling Hoorn. Spreekster toonde met aanhalingen uit ’t Burgerlijk Wetboek hoe weinig de Nederlandsche vrouwen mogen.

Lees verder

Heilige van de week

Theresia van Avilla - 15 oktober († 1582)

De naam Theresia komt waarschijnlijk van het Griekse woord voor warmte, zomer, of het Griekse jageres. Misschien betekent de naam wel bewoonster van het eiland Thera, tegenwoordig Santorini.

Lees verder