Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Maria’s boek

11 september 2018 Siebrand Krul

Marie d’Harcourt, geboren in 1380, groeide op in de omgeving van het Franse hof. Zij was lange tijd hofdame van Valentina Visconti, de echtgenote van Louis d’Orleans, de broer van de waanzinnig geworden Franse koning Charles VI. Om de banden tussen het Franse hof en het hertogdom Gelre wat strakker aan te halen, trouwde zij in 1405 met de ambitieuze en roekeloze Reinoud IV, de ongeveer veertig jaar oude hertog van Gelre.

De moord op Louis d´Orleans in 1407 – vermoedelijk in opdracht van de Bourgondische hertog Jan zonder Vrees uitgevoerd – moet Maria van Gelre bijzonder hebben aangegrepen. Deze tragische gebeurtenis vormde een belangrijke aanleiding voor het doen samenstellen van een omvangrijk gebedenboek. Met negenhonderd bladzijden, een geïllustreerde kalender, 106 miniaturen en 121 kleine drôlerieën in de marge is dit gebedenboek het hoogtepunt van de boekproductie uit de Noordelijke Nederlanden aan het begin van de 15de eeuw.

 

 

Gebedenboek van Maria van Gelre, De miniatuur met hertogin Maria van Gelre. (Staatsbibliothek zu Berlin, foto Dick van Aalst/Radboud Universiteit)

De kroning van Maria, Parijs, begin 15de eeuw. Verf op paneel. (Het openingsbeeld is hiervan een detail) (Staatliche Museen zu Berlin, Gemäldegalerie)

 

Wenen en Berlijn

Het gebedenboek behoort echter niet meer tot het in Nederland aanwezige cultureel erfgoed. Een klein deel (160 bladzijden zonder miniaturen) bevindt zich in de Österreichische Nationalbibliothek in Wenen. Het grootste deel behoort tot de collectie van de Staatsbibliothek in Berlijn. Hier is het boek ruim dertig jaar geleden uit de band gehaald om verdere beschadiging van de bladen te voorkomen.

 

Maria van Gelre in een blauwe jurk, staande in een besloten hofje, Gelre, ca. 1415. Perkament. (Staatsbibliothek zu Berlin)

 

Hofgezelschap, Gelre, ca. 1415. Zilverstift, met inkt geretoucheerd. (Uppsala, Universitet Biblioteket)

 

Juwelenkistje, Parijs?, ca. 1400. Gepolychromeerd en verguld hout. (Londen, Victoria & Albert Museum)

 

Mijlpaal

Onder leiding van onderzoekers van de Radboud Universiteit uit Nijmegen is vanaf 2015 gewerkt aan de conservering, restauratie en digitalisering van dit kwetsbare gebedenboek. Onder de leuze ‘Te breekbaar om nog aan te raken, te mooi om onbekend te zijn’ werd een crowdfunding gestart om voldoende geld voor deze reddingsoperatie bij elkaar te brengen. In korte tijd meldden zich 350 donateurs. In juni 2017 werd een belangrijke mijlpaal bereikt. Op de website www.ru.nl/mariavangelre is het gros van de miniaturen en drôlerieën uit het gebedenboek, voorzien van een ruime toelichting,te raadplegen. Op de site Bijzondere Collecties Online van de RU is het gehele boek (inclusief transcriptie) toegankelijk gemaakt. Wie de voor expositie geschikte bladzijden met eigen ogen wil zien, kan van 13 oktober 2018 tot 7 januari 2019 terecht in Museum het Valkhof in Nijmegen. Een integrale publicatie met alles over de achtergrond, de inhoud en de makers van het gebedenboek is voorzien voor 2020. Afgelopen mei verscheen bij uitgeverij Vantilt Johan Oosterman, Sporen in het landschap. Maria van Gelre, 1380-1429.
(Cor van der Heijden)

 

Blad met Rijke man en Abraham en het begin van een gebed, Gelre, ca. 1415. Perkament. (Staatsbibliothek zu Berlin)


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder