Stelling

Alle scholieren moeten een gratis museumpas krijgen

Stem

Agenda

‘Hoe maakt u het?’
Zondag 28 april is de Vlaamse Erfgoeddag, met 950 gratis activiteiten rondom ambachten en vakmanschap. ‘Handenwerk’ spreekt steeds meer mensen aan, net als de bijhorende verhalen over het doorgeven van vaardigheden, kennis en inzicht. Het erfgoed dus. Het rijke programma van deze editie is vanaf nu online raadpleegbaar op www.erfgoeddag.be
Onse huysen verciert
Werd Nederland tijdens de Tachtigjarige Oorlog geboren, het was de Synode van Dordrecht (1618-1619) die onze taal en (protestantse) cultuur heeft gevormd. De stad herdenkt deze destijds internationale gebeurtenis met drie tentoonstellingen en tal van activiteiten, zoals in het Dordts Patriciërshuis, waar de expositie ‘Kerkelijke en politieke strijd in prenten’ veel zegt over de gevarendriehoek remonstranten, contraremonstranten en katholieken.

Maria’s boek

11 september 2018

Marie d’Harcourt, geboren in 1380, groeide op in de omgeving van het Franse hof. Zij was lange tijd hofdame van Valentina Visconti, de echtgenote van Louis d’Orleans, de broer van de waanzinnig geworden Franse koning Charles VI. Om de banden tussen het Franse hof en het hertogdom Gelre wat strakker aan te halen, trouwde zij in 1405 met de ambitieuze en roekeloze Reinoud IV, de ongeveer veertig jaar oude hertog van Gelre.

De moord op Louis d´Orleans in 1407 – vermoedelijk in opdracht van de Bourgondische hertog Jan zonder Vrees uitgevoerd – moet Maria van Gelre bijzonder hebben aangegrepen. Deze tragische gebeurtenis vormde een belangrijke aanleiding voor het doen samenstellen van een omvangrijk gebedenboek. Met negenhonderd bladzijden, een geïllustreerde kalender, 106 miniaturen en 121 kleine drôlerieën in de marge is dit gebedenboek het hoogtepunt van de boekproductie uit de Noordelijke Nederlanden aan het begin van de 15de eeuw.

 

 

Gebedenboek van Maria van Gelre, De miniatuur met hertogin Maria van Gelre. (Staatsbibliothek zu Berlin, foto Dick van Aalst/Radboud Universiteit)

De kroning van Maria, Parijs, begin 15de eeuw. Verf op paneel. (Het openingsbeeld is hiervan een detail) (Staatliche Museen zu Berlin, Gemäldegalerie)

 

Wenen en Berlijn

Het gebedenboek behoort echter niet meer tot het in Nederland aanwezige cultureel erfgoed. Een klein deel (160 bladzijden zonder miniaturen) bevindt zich in de Österreichische Nationalbibliothek in Wenen. Het grootste deel behoort tot de collectie van de Staatsbibliothek in Berlijn. Hier is het boek ruim dertig jaar geleden uit de band gehaald om verdere beschadiging van de bladen te voorkomen.

 

Maria van Gelre in een blauwe jurk, staande in een besloten hofje, Gelre, ca. 1415. Perkament. (Staatsbibliothek zu Berlin)

 

Hofgezelschap, Gelre, ca. 1415. Zilverstift, met inkt geretoucheerd. (Uppsala, Universitet Biblioteket)

 

Juwelenkistje, Parijs?, ca. 1400. Gepolychromeerd en verguld hout. (Londen, Victoria & Albert Museum)

 

Mijlpaal

Onder leiding van onderzoekers van de Radboud Universiteit uit Nijmegen is vanaf 2015 gewerkt aan de conservering, restauratie en digitalisering van dit kwetsbare gebedenboek. Onder de leuze ‘Te breekbaar om nog aan te raken, te mooi om onbekend te zijn’ werd een crowdfunding gestart om voldoende geld voor deze reddingsoperatie bij elkaar te brengen. In korte tijd meldden zich 350 donateurs. In juni 2017 werd een belangrijke mijlpaal bereikt. Op de website www.ru.nl/mariavangelre is het gros van de miniaturen en drôlerieën uit het gebedenboek, voorzien van een ruime toelichting,te raadplegen. Op de site Bijzondere Collecties Online van de RU is het gehele boek (inclusief transcriptie) toegankelijk gemaakt. Wie de voor expositie geschikte bladzijden met eigen ogen wil zien, kan van 13 oktober 2018 tot 7 januari 2019 terecht in Museum het Valkhof in Nijmegen. Een integrale publicatie met alles over de achtergrond, de inhoud en de makers van het gebedenboek is voorzien voor 2020. Afgelopen mei verscheen bij uitgeverij Vantilt Johan Oosterman, Sporen in het landschap. Maria van Gelre, 1380-1429.
(Cor van der Heijden)

 

Blad met Rijke man en Abraham en het begin van een gebed, Gelre, ca. 1415. Perkament. (Staatsbibliothek zu Berlin)


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Haat-liefde

Werden in het verleden handboeken over de geschiedenis van de Katholieke Kerk vooral vanuit de Nijmeegse universiteit geschreven, nu namen Tilburgse collega’s het stokje over. Schelkens, Van Geest en Van Gennip hebben hun colleges over twee millennia christendom uitgewerkt tot een compact handboek. In een heldere stijl zijn de auteurs er goed in geslaagd om, weliswaar laverend, een gulden middenweg te bewandelen tussen enerzijds een institutionele geschiedschrijving en anderzijds een ideeën- en mentaliteitsgeschiedenis.

Lees verder

Kroniek

Robinson Crusoe verschijnt

Op 25 april 1719, 300 jaar geleden, wordt Daniel Defoes ‘Robinson Crusoe’ gepubliceerd. Doordat de auteursnaam in de eerste editie ontbrak, namen de lezers aan dat Crusoe werkelijk bestond en dit een autobiografische vertelling van diens wonderlijke avonturen was.

Lees verder

Heilige van de week

Joris 23 april († 303)

Joris is afgeleidt van het Griekse georgius. Dit betekent landbouwer.

Lees verder