Stelling

Alle mondiale problemen hebben één oorzaak: er zijn teveel mensen

Stem

Agenda

Oorlogsgetuigen
De Tachtigjarige Oorlog leeft vooral voort als de moedige opstand van de nietige Lage Landen tegen het oppermachtige en brute Spanje. De werkelijkheid was complexer. Sociale ongelijkheid, godsdiensttwisten, verstedelijking en verburgerlijking zijn maar een paar ingrediënten van het verhaal, dat ooit begon als een schreeuw om meer individuele vrijheid. 80 jaar oorlog in het Rijksmuseum in Amsterdam wil het hele verhaal vertellen.
Anonieme Richter
Gerhard Richter, een grote Duitse kunstenaar, inspireerde filmmaker Florian Henckel von Donnersmarck (‘Das Leben der Anderen’) voor de film ‘Werk ohne Autor’, dat een beklemmend beeld schetst van Duitsland in en na de Tweede Wereldoorlog. Ook geeft de film een goed overzicht van de verschillende kunststromingen in de vorige eeuw.
Koloniaal museum Tervuren
Eind vorig jaar heropende het Afrikamuseum in Tervuren. Al ver voor daarvoor daverde het in de media over de manier waarop het museum, quasi-modern Africamuseum genaamd, het koloniale verleden zou presenteren. Zoals de stichter, Leopold II, bedoeld had? Of met uitleg over de zwarte kanten van het verleden, ongeacht het koninklijk tintje?

Maria’s boek

11 september 2018 Siebrand Krul

Marie d’Harcourt, geboren in 1380, groeide op in de omgeving van het Franse hof. Zij was lange tijd hofdame van Valentina Visconti, de echtgenote van Louis d’Orleans, de broer van de waanzinnig geworden Franse koning Charles VI. Om de banden tussen het Franse hof en het hertogdom Gelre wat strakker aan te halen, trouwde zij in 1405 met de ambitieuze en roekeloze Reinoud IV, de ongeveer veertig jaar oude hertog van Gelre.

De moord op Louis d´Orleans in 1407 – vermoedelijk in opdracht van de Bourgondische hertog Jan zonder Vrees uitgevoerd – moet Maria van Gelre bijzonder hebben aangegrepen. Deze tragische gebeurtenis vormde een belangrijke aanleiding voor het doen samenstellen van een omvangrijk gebedenboek. Met negenhonderd bladzijden, een geïllustreerde kalender, 106 miniaturen en 121 kleine drôlerieën in de marge is dit gebedenboek het hoogtepunt van de boekproductie uit de Noordelijke Nederlanden aan het begin van de 15de eeuw.

 

 

Gebedenboek van Maria van Gelre, De miniatuur met hertogin Maria van Gelre. (Staatsbibliothek zu Berlin, foto Dick van Aalst/Radboud Universiteit)

De kroning van Maria, Parijs, begin 15de eeuw. Verf op paneel. (Het openingsbeeld is hiervan een detail) (Staatliche Museen zu Berlin, Gemäldegalerie)

 

Wenen en Berlijn

Het gebedenboek behoort echter niet meer tot het in Nederland aanwezige cultureel erfgoed. Een klein deel (160 bladzijden zonder miniaturen) bevindt zich in de Österreichische Nationalbibliothek in Wenen. Het grootste deel behoort tot de collectie van de Staatsbibliothek in Berlijn. Hier is het boek ruim dertig jaar geleden uit de band gehaald om verdere beschadiging van de bladen te voorkomen.

 

Maria van Gelre in een blauwe jurk, staande in een besloten hofje, Gelre, ca. 1415. Perkament. (Staatsbibliothek zu Berlin)

 

Hofgezelschap, Gelre, ca. 1415. Zilverstift, met inkt geretoucheerd. (Uppsala, Universitet Biblioteket)

 

Juwelenkistje, Parijs?, ca. 1400. Gepolychromeerd en verguld hout. (Londen, Victoria & Albert Museum)

 

Mijlpaal

Onder leiding van onderzoekers van de Radboud Universiteit uit Nijmegen is vanaf 2015 gewerkt aan de conservering, restauratie en digitalisering van dit kwetsbare gebedenboek. Onder de leuze ‘Te breekbaar om nog aan te raken, te mooi om onbekend te zijn’ werd een crowdfunding gestart om voldoende geld voor deze reddingsoperatie bij elkaar te brengen. In korte tijd meldden zich 350 donateurs. In juni 2017 werd een belangrijke mijlpaal bereikt. Op de website www.ru.nl/mariavangelre is het gros van de miniaturen en drôlerieën uit het gebedenboek, voorzien van een ruime toelichting,te raadplegen. Op de site Bijzondere Collecties Online van de RU is het gehele boek (inclusief transcriptie) toegankelijk gemaakt. Wie de voor expositie geschikte bladzijden met eigen ogen wil zien, kan van 13 oktober 2018 tot 7 januari 2019 terecht in Museum het Valkhof in Nijmegen. Een integrale publicatie met alles over de achtergrond, de inhoud en de makers van het gebedenboek is voorzien voor 2020. Afgelopen mei verscheen bij uitgeverij Vantilt Johan Oosterman, Sporen in het landschap. Maria van Gelre, 1380-1429.
(Cor van der Heijden)

 

Blad met Rijke man en Abraham en het begin van een gebed, Gelre, ca. 1415. Perkament. (Staatsbibliothek zu Berlin)


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Friet voor de vogels

Terwijl ik dit boek in de tuin lees, hoor ik een groene halsbandparkiet. Kleurrijk voorbeeld van een stadsexoot, die zich, komend uit tropische bosgebieden, perfect heeft aangepast aan het koelere Europese stadsleven (in De Brusselse Neckstraat slapen er ’s avonds 4.000).

Lees verder

Kroniek

Ivanhoe

Tweehonderd jaar geleden, in 1819, creëerde Walter Scott een geheel nieuw literair genre, de historische roman. Met in de hoofdrol de held Ivanhoe. Hierna verschenen 'De Leeuw van Vlaanderen' van Hendrik Conscience, 'De drie musketiers' en 'Robin Hood'. Walter Scott verzon een figuur in een historische werkelijkheid. Zeker in de 19de eeuw speelde nationalistische elementen een belangrijke rol. Bij Ivanhoe zijn de Saksen de goeden, de (Franse) Normandiërs de kwaaierikken.

Lees verder

Heilige van de week

Rachel

15 januari(† ca. 1600 voor Chr.) Deze naam betekent in het Hebreeuws schaap. Rachel wordt genoemd in het Oude Testament. Op een dag komt er een jongen, Jakob, naar het dorp waar Rachel woont. Hij is verliefd op haar en wil met haar trouwen. Haar vader Laban wil dat Jakob eerst zeven jaar zijn kudde schapen hoedt. Jakob stemt toe.

Lees verder