Stelling

De zwarte Zwarte Piet verdwijnt - uiteindelijk

Stem

Agenda

Saskia eventjes thuis
Een van de meest persoonlijke meesterwerken van Rembrandt van Rijn, ‘Saskia en profil in kostbaar kostuum’ komt voor het eerst in ruim 250 jaar naar Nederland. Rembrandt voltooide het portret van zijn vrouw Saskia Uylenburgh kort na haar dood in 1642. Vanaf 24 november is het werk te zien in de tentoonstelling ‘Rembrandt & Saskia: Liefde in de Gouden Eeuw’ in het Fries Museum.
Schilder tussen de mensen
Van de Vlaamse schilder Adriaen Brouwer (ca. 1605-1638) is eigenlijk niet veel bekend. Hij werd geboren in Oudenaarde als zoon van een kartonschilder, maar woonde daar niet lang. Tijdens zijn turbulente leven zwierf hij door zowel de Noordelijke Nederlanden (Gouda, Amsterdam, Haarlem) als Zuidelijke Nederlanden. Hij stierf berooid in Antwerpen, waar hij ook nog enige tijd vastzat.

Maria’s boek

11 september 2018 Siebrand Krul

Marie d’Harcourt, geboren in 1380, groeide op in de omgeving van het Franse hof. Zij was lange tijd hofdame van Valentina Visconti, de echtgenote van Louis d’Orleans, de broer van de waanzinnig geworden Franse koning Charles VI. Om de banden tussen het Franse hof en het hertogdom Gelre wat strakker aan te halen, trouwde zij in 1405 met de ambitieuze en roekeloze Reinoud IV, de ongeveer veertig jaar oude hertog van Gelre.

De moord op Louis d´Orleans in 1407 – vermoedelijk in opdracht van de Bourgondische hertog Jan zonder Vrees uitgevoerd – moet Maria van Gelre bijzonder hebben aangegrepen. Deze tragische gebeurtenis vormde een belangrijke aanleiding voor het doen samenstellen van een omvangrijk gebedenboek. Met negenhonderd bladzijden, een geïllustreerde kalender, 106 miniaturen en 121 kleine drôlerieën in de marge is dit gebedenboek het hoogtepunt van de boekproductie uit de Noordelijke Nederlanden aan het begin van de 15de eeuw.

 

 

Gebedenboek van Maria van Gelre, De miniatuur met hertogin Maria van Gelre. (Staatsbibliothek zu Berlin, foto Dick van Aalst/Radboud Universiteit)

De kroning van Maria, Parijs, begin 15de eeuw. Verf op paneel. (Het openingsbeeld is hiervan een detail) (Staatliche Museen zu Berlin, Gemäldegalerie)

 

Wenen en Berlijn

Het gebedenboek behoort echter niet meer tot het in Nederland aanwezige cultureel erfgoed. Een klein deel (160 bladzijden zonder miniaturen) bevindt zich in de Österreichische Nationalbibliothek in Wenen. Het grootste deel behoort tot de collectie van de Staatsbibliothek in Berlijn. Hier is het boek ruim dertig jaar geleden uit de band gehaald om verdere beschadiging van de bladen te voorkomen.

 

Maria van Gelre in een blauwe jurk, staande in een besloten hofje, Gelre, ca. 1415. Perkament. (Staatsbibliothek zu Berlin)

 

Hofgezelschap, Gelre, ca. 1415. Zilverstift, met inkt geretoucheerd. (Uppsala, Universitet Biblioteket)

 

Juwelenkistje, Parijs?, ca. 1400. Gepolychromeerd en verguld hout. (Londen, Victoria & Albert Museum)

 

Mijlpaal

Onder leiding van onderzoekers van de Radboud Universiteit uit Nijmegen is vanaf 2015 gewerkt aan de conservering, restauratie en digitalisering van dit kwetsbare gebedenboek. Onder de leuze ‘Te breekbaar om nog aan te raken, te mooi om onbekend te zijn’ werd een crowdfunding gestart om voldoende geld voor deze reddingsoperatie bij elkaar te brengen. In korte tijd meldden zich 350 donateurs. In juni 2017 werd een belangrijke mijlpaal bereikt. Op de website www.ru.nl/mariavangelre is het gros van de miniaturen en drôlerieën uit het gebedenboek, voorzien van een ruime toelichting,te raadplegen. Op de site Bijzondere Collecties Online van de RU is het gehele boek (inclusief transcriptie) toegankelijk gemaakt. Wie de voor expositie geschikte bladzijden met eigen ogen wil zien, kan van 13 oktober 2018 tot 7 januari 2019 terecht in Museum het Valkhof in Nijmegen. Een integrale publicatie met alles over de achtergrond, de inhoud en de makers van het gebedenboek is voorzien voor 2020. Afgelopen mei verscheen bij uitgeverij Vantilt Johan Oosterman, Sporen in het landschap. Maria van Gelre, 1380-1429.
(Cor van der Heijden)

 

Blad met Rijke man en Abraham en het begin van een gebed, Gelre, ca. 1415. Perkament. (Staatsbibliothek zu Berlin)


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Wilhelmina niet, Hendrik wel

Sporthistoricus Jurryt van de Vooren heeft een buitengewoon aangenaam boek geschreven over de Olympische Spelen van 1928 in Amsterdam. Tal van deels onbekende aspecten passeren de revue. Die Spelen wekten bij mij altijd de indruk dat ze gericht waren op Amsterdam en omgeving. Niet helemaal ten onrecht, zo blijkt uit het boek.

Lees verder

Kroniek

IJsberende keizer

Het is zes uur in de ochtend wanneer de dienstdoende sergeant bij de Limburgse grenspost Witte Huis te Eijsden een stoet van negen auto’s ziet naderen. Groot is zijn verbazing wanneer één van de inzittenden zich bekendmaakt als Wilhelm II von Hohenzollern, dat Nederland hem asiel wil verlenen en dat hij graag verder wil.

Lees verder

Heilige van de week

Theresia van Avilla - 15 oktober († 1582)

De naam Theresia komt waarschijnlijk van het Griekse woord voor warmte, zomer, of het Griekse jageres. Misschien betekent de naam wel bewoonster van het eiland Thera, tegenwoordig Santorini.

Lees verder