Stelling

Onze oliedorst financiert onze wapenindustrie

Stem

Agenda

Elamieten, Parthen en Seleuciden
Al decennia leven Iran en het Westen onder gespannen politieke verhoudingen, hetgeen bijdraagt aan een relatief grote onbekendheid met de Iraanse oude cultuur. De expositie Iran, bakermat van de beschaving in het Drents Museum belicht in een razend tempo het historisch enorm rijke land.
Dames van de barok
Welke rol speelden vrouwelijke kunstenaars in het door mannen gedomineerde Italië tussen de late Renaissance en de Barok? Deze vraag onderzoekt het Museum voor Schone Kunsten Gent in zijn najaarstentoonstelling. Aan de hand van een vijftig-tal topwerken brengt het museum de cruciale rol van de vrouw in de Italiaanse schilderkunst van 1580 tot 1680 aan het licht.

Brugge’s gloriedagen

08 augustus 2018 Siebrand Krul

Brugge was in de Middeleeuwen de rijkste stad van Noord-Europa – en een proeftuin van het kapitalisme. Hier liggen de wortels van de moderne aandelenhandel. Brugge dankte zijn positie als wereldhandelscentrum aan de combinatie van een open verbinding met zee en Vlaams laken, vervaardigd uit geïmporteerde, Engelse wol. Dit exportartikel lokte van overal kooplui aan. De Hanze richtte in de stad bijvoorbeeld een van haar hoofdfactorijen in.

Het ‘Arnolfini-huwelijksportret’ in de National Gallery in Londen is een van ’s werelds beroemdste schilderijen – en tegelijk een van de raadselachtigste. Sommige kunsthistorici betwijfelen zelfs of het wel een bruidspaar is en of Arnolfini er wel op afgebeeld staat. Slechts drie punten zijn onbetwist: Jan van Eyck uit de Zuidelijke Nederlanden is de maker, het schilderij dateert uit 1434 en het toont een burgerlijk echtpaar uit Brugge. Daarmee is het werk het eerste burgerportret uit de geschiedenis – meer nog: het uitstallen van statussymbolen als spiegel en kroonluchter, tapijt en citrusvruchten maakt het tot een document van een vroege consumptiemaatschappij, die door haar handelsbetrekkingen met alle uithoeken van de wereld in verbinding stond. Zo’n schilderij kon in de 15de eeuw maar van één plaats ter wereld komen: burgerbolwerk en handelsmetropool Brugge.

 

De Rozenhoedkaai ademt nog de sfeer van de middeleeuwse hoogtijdagen, uitgezonderd de levendigheid in de grachten.

 

Geboorteplaats van de beurs

De Hanze, Italiaanse steden, Engelsen, Spanjaarden en Portugezen; al deze nationaliteiten wisselden in Brugge hun goederen uit: uit het noorden bulkgoed als hout, teer en graan, maar ook luxeartikelen als bont; uit het zuiden zout, wijn, gedroogde vruchten, later ook Madeirasuiker en Afrikaans ivoor.
Voor veel kooplieden betrof het riskante transacties, waar meer geld mee gemoeid was dan ze zelf bezaten. Zo ontstond in de stad een bloeiend bankwezen naar Italiaans voorbeeld. In een ander opzicht ging Brugge echter voorop: het is de geboorteplaats van de beurs. De koopman Robrecht van der Buerse I (ca. † 1320) dreef een herberg waar vooral handelaars aanlegden. Ze konden bij hem overnachten, eten, drinken en hun waar in de kelders opslaan. Nog belangrijker: ze konden met elkaar in contact komen. Hoe stonden de prijzen, welk artikel beloofde een flinke winst? De herberg werd een overslagplaats voor economische nieuwtjes. En Robrecht van der Buerse genoot weldra zoveel vertrouwen, dat hij tussen kooplieden bemiddelde of hen tegenover derden vertegenwoordigde.
Dit succes bracht Van der Buerse in aanvaring met de ‘makelaars’, beroepshalve bemiddelaars in handelsovereenkomsten. Buitenlandse kooplieden konden hun goederen doorgaans alleen door tussenkomst van zulke plaatselijke bemiddelaars op de stapelmarkten in de Nederlanden verkopen. Ook het woord ‘makelaar’ is hierdoor tot een beursbegrip geworden. In 1303 kregen de makelaars gedaan dat elke herbergier die ook transacties tot stand bracht, tot hun gilde moest toetreden.

 

Huis Ter Beurze aan het Beursplein te Brugge. Van het mysterieuze emblema ingemetseld linksonder in de voorgevel van het Huis Ter Beurze is de betekenis niet teruggevonden.

 

Rijk, rijker, rijkst

Van der Buerses nakomelingen zetten zijn werk met zoveel succes voort, dat het plein voor de herberg in de 14de eeuw stilletjes aan het commerciële en financiële centrum van Brugge werd. Op vaste tijdstippen kwamen hier de kooplieden samen. Ten teken dat de handel dan geopend was, werd er net als bij het sluiten ervan, een bel geluid. Onder de luifels van diverse huizen aan het plein kon het loven en bieden bij slecht weer voortgezet worden. Wat lag voor de Italiaanse handelssteden meer voor de hand dan hun vestigingen naar dit plein te verplaatsen? Al gauw ging men er hier ook toe over de wisselkoersen voor al die vreemde munten en valuta waarin gerekend moest worden te noteren. Hoe dat precies in z’n werk ging is helaas niet overgeleverd. Vast staat evenwel dat dienaren van het Brugse gezag op de handel toezagen.

 

Het beroemde schilderij Portret van Giovanni Arnolfini en zijn vrouw, in 1434 door Jan van Eyck met olieverf op eikenhouten paneel geschilderd. Het dubbelportret toont hoogstwaarschijnlijk Giovanni di Nicolao Arnolfini en zijn vrouw Constanza Trenta, in hun Brugse woning. Arnolfini kwam uit een bankiersfamilie uit het Italiaanse Lucca, die veel zaken deed in Vlaanderen. Duidelijk aan de details (mantel en robe met bont, het luxe kleed onder het bed) is te zien dat het paar welgesteld is. Het is optima forma toonbeeld van burgerlijke rijkdom in een welvarende stad. (National Gallery Londen)

 

Voorbeeld

De Van der Buerses werden rijker en rijker, bekleedden eervolle functies als die van burgemeester. Uiteinde-lijk ging hun naam op het plein over, dat nu Beursplein genoemd werd. Het viel dus te begrijpen dat ’s we-relds eerste speciaal voor de effectenhandel ontworpen gebouw, dat in 1531 in Antwerpen zijn deuren opende, ook de naam van beurs kreeg. De binnenplaats had een overdekte zuilengalerij, een element dat in de latere beursgebouwen van Amsterdam en Londen overgenomen werd.
(Christoph Driessen)

Lees de rest van dit artikel in de nieuwe G-GESCHIEDENIS. En nog veel meer bijdragen over de geschiedenis van de Noordzee. Nu overal te koop voor slechts € 5,50!


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Roomse wonderkamer

‘De verscheidenheid aan historische getuigenissen is vrijwel onbeperkt. Alles wat de mens zegt of schrijft, alles wat hij maakt of aanraakt, kan en moet ons iets over hem vertellen’. Die passage uit Geschiedenis als ambacht, het essay van de Franse historicus en Annales-stichter Marc Bloch, weerklinkt als een riedel na lectuur van dit alleraardigst boek(je).

Lees verder

Kroniek

Zijn garnalen vis?

Op 12 oktober 1928, negentig jaar geleden, doet de kantonrechter te Lemmer uitspraak in de zaak tegen de Lemster vissers, die vervolgd waren omdat zij garnalen buiten de afslag om verkocht hadden. Dat mag niet, zo wordt gezegd, want de gemeenteverordening bepaalt dat alle vis aan de afslag moet worden verkocht. De betrokken vissers zijn van rechtsvervolging ontslagen, omdat, zo zegt de kantonrechter, de garnaal geen vis is.

Lees verder

Heilige van de week

Theresia van Avilla - 15 oktober († 1582)

De naam Theresia komt waarschijnlijk van het Griekse woord voor warmte, zomer, of het Griekse jageres. Misschien betekent de naam wel bewoonster van het eiland Thera, tegenwoordig Santorini.

Lees verder