Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Brugge’s gloriedagen

08 augustus 2018 Siebrand Krul

Brugge was in de Middeleeuwen de rijkste stad van Noord-Europa – en een proeftuin van het kapitalisme. Hier liggen de wortels van de moderne aandelenhandel. Brugge dankte zijn positie als wereldhandelscentrum aan de combinatie van een open verbinding met zee en Vlaams laken, vervaardigd uit geïmporteerde, Engelse wol. Dit exportartikel lokte van overal kooplui aan. De Hanze richtte in de stad bijvoorbeeld een van haar hoofdfactorijen in.

Het ‘Arnolfini-huwelijksportret’ in de National Gallery in Londen is een van ’s werelds beroemdste schilderijen – en tegelijk een van de raadselachtigste. Sommige kunsthistorici betwijfelen zelfs of het wel een bruidspaar is en of Arnolfini er wel op afgebeeld staat. Slechts drie punten zijn onbetwist: Jan van Eyck uit de Zuidelijke Nederlanden is de maker, het schilderij dateert uit 1434 en het toont een burgerlijk echtpaar uit Brugge. Daarmee is het werk het eerste burgerportret uit de geschiedenis – meer nog: het uitstallen van statussymbolen als spiegel en kroonluchter, tapijt en citrusvruchten maakt het tot een document van een vroege consumptiemaatschappij, die door haar handelsbetrekkingen met alle uithoeken van de wereld in verbinding stond. Zo’n schilderij kon in de 15de eeuw maar van één plaats ter wereld komen: burgerbolwerk en handelsmetropool Brugge.

 

De Rozenhoedkaai ademt nog de sfeer van de middeleeuwse hoogtijdagen, uitgezonderd de levendigheid in de grachten.

 

Geboorteplaats van de beurs

De Hanze, Italiaanse steden, Engelsen, Spanjaarden en Portugezen; al deze nationaliteiten wisselden in Brugge hun goederen uit: uit het noorden bulkgoed als hout, teer en graan, maar ook luxeartikelen als bont; uit het zuiden zout, wijn, gedroogde vruchten, later ook Madeirasuiker en Afrikaans ivoor.
Voor veel kooplieden betrof het riskante transacties, waar meer geld mee gemoeid was dan ze zelf bezaten. Zo ontstond in de stad een bloeiend bankwezen naar Italiaans voorbeeld. In een ander opzicht ging Brugge echter voorop: het is de geboorteplaats van de beurs. De koopman Robrecht van der Buerse I (ca. † 1320) dreef een herberg waar vooral handelaars aanlegden. Ze konden bij hem overnachten, eten, drinken en hun waar in de kelders opslaan. Nog belangrijker: ze konden met elkaar in contact komen. Hoe stonden de prijzen, welk artikel beloofde een flinke winst? De herberg werd een overslagplaats voor economische nieuwtjes. En Robrecht van der Buerse genoot weldra zoveel vertrouwen, dat hij tussen kooplieden bemiddelde of hen tegenover derden vertegenwoordigde.
Dit succes bracht Van der Buerse in aanvaring met de ‘makelaars’, beroepshalve bemiddelaars in handelsovereenkomsten. Buitenlandse kooplieden konden hun goederen doorgaans alleen door tussenkomst van zulke plaatselijke bemiddelaars op de stapelmarkten in de Nederlanden verkopen. Ook het woord ‘makelaar’ is hierdoor tot een beursbegrip geworden. In 1303 kregen de makelaars gedaan dat elke herbergier die ook transacties tot stand bracht, tot hun gilde moest toetreden.

 

Huis Ter Beurze aan het Beursplein te Brugge. Van het mysterieuze emblema ingemetseld linksonder in de voorgevel van het Huis Ter Beurze is de betekenis niet teruggevonden.

 

Rijk, rijker, rijkst

Van der Buerses nakomelingen zetten zijn werk met zoveel succes voort, dat het plein voor de herberg in de 14de eeuw stilletjes aan het commerciële en financiële centrum van Brugge werd. Op vaste tijdstippen kwamen hier de kooplieden samen. Ten teken dat de handel dan geopend was, werd er net als bij het sluiten ervan, een bel geluid. Onder de luifels van diverse huizen aan het plein kon het loven en bieden bij slecht weer voortgezet worden. Wat lag voor de Italiaanse handelssteden meer voor de hand dan hun vestigingen naar dit plein te verplaatsen? Al gauw ging men er hier ook toe over de wisselkoersen voor al die vreemde munten en valuta waarin gerekend moest worden te noteren. Hoe dat precies in z’n werk ging is helaas niet overgeleverd. Vast staat evenwel dat dienaren van het Brugse gezag op de handel toezagen.

 

Het beroemde schilderij Portret van Giovanni Arnolfini en zijn vrouw, in 1434 door Jan van Eyck met olieverf op eikenhouten paneel geschilderd. Het dubbelportret toont hoogstwaarschijnlijk Giovanni di Nicolao Arnolfini en zijn vrouw Constanza Trenta, in hun Brugse woning. Arnolfini kwam uit een bankiersfamilie uit het Italiaanse Lucca, die veel zaken deed in Vlaanderen. Duidelijk aan de details (mantel en robe met bont, het luxe kleed onder het bed) is te zien dat het paar welgesteld is. Het is optima forma toonbeeld van burgerlijke rijkdom in een welvarende stad. (National Gallery Londen)

 

Voorbeeld

De Van der Buerses werden rijker en rijker, bekleedden eervolle functies als die van burgemeester. Uiteinde-lijk ging hun naam op het plein over, dat nu Beursplein genoemd werd. Het viel dus te begrijpen dat ’s we-relds eerste speciaal voor de effectenhandel ontworpen gebouw, dat in 1531 in Antwerpen zijn deuren opende, ook de naam van beurs kreeg. De binnenplaats had een overdekte zuilengalerij, een element dat in de latere beursgebouwen van Amsterdam en Londen overgenomen werd.
(Christoph Driessen)

Lees de rest van dit artikel in de nieuwe G-GESCHIEDENIS. En nog veel meer bijdragen over de geschiedenis van de Noordzee. Nu overal te koop voor slechts € 5,50!


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder