Stelling

Alle mondiale problemen hebben één oorzaak: er zijn teveel mensen

Stem

Agenda

Oorlogsgetuigen
De Tachtigjarige Oorlog leeft vooral voort als de moedige opstand van de nietige Lage Landen tegen het oppermachtige en brute Spanje. De werkelijkheid was complexer. Sociale ongelijkheid, godsdiensttwisten, verstedelijking en verburgerlijking zijn maar een paar ingrediënten van het verhaal, dat ooit begon als een schreeuw om meer individuele vrijheid. 80 jaar oorlog in het Rijksmuseum in Amsterdam wil het hele verhaal vertellen.
Anonieme Richter
Gerhard Richter, een grote Duitse kunstenaar, inspireerde filmmaker Florian Henckel von Donnersmarck (‘Das Leben der Anderen’) voor de film ‘Werk ohne Autor’, dat een beklemmend beeld schetst van Duitsland in en na de Tweede Wereldoorlog. Ook geeft de film een goed overzicht van de verschillende kunststromingen in de vorige eeuw.
Koloniaal museum Tervuren
Eind vorig jaar heropende het Afrikamuseum in Tervuren. Al ver voor daarvoor daverde het in de media over de manier waarop het museum, quasi-modern Africamuseum genaamd, het koloniale verleden zou presenteren. Zoals de stichter, Leopold II, bedoeld had? Of met uitleg over de zwarte kanten van het verleden, ongeacht het koninklijk tintje?

Brugge’s gloriedagen

08 augustus 2018 Siebrand Krul

Brugge was in de Middeleeuwen de rijkste stad van Noord-Europa – en een proeftuin van het kapitalisme. Hier liggen de wortels van de moderne aandelenhandel. Brugge dankte zijn positie als wereldhandelscentrum aan de combinatie van een open verbinding met zee en Vlaams laken, vervaardigd uit geïmporteerde, Engelse wol. Dit exportartikel lokte van overal kooplui aan. De Hanze richtte in de stad bijvoorbeeld een van haar hoofdfactorijen in.

Het ‘Arnolfini-huwelijksportret’ in de National Gallery in Londen is een van ’s werelds beroemdste schilderijen – en tegelijk een van de raadselachtigste. Sommige kunsthistorici betwijfelen zelfs of het wel een bruidspaar is en of Arnolfini er wel op afgebeeld staat. Slechts drie punten zijn onbetwist: Jan van Eyck uit de Zuidelijke Nederlanden is de maker, het schilderij dateert uit 1434 en het toont een burgerlijk echtpaar uit Brugge. Daarmee is het werk het eerste burgerportret uit de geschiedenis – meer nog: het uitstallen van statussymbolen als spiegel en kroonluchter, tapijt en citrusvruchten maakt het tot een document van een vroege consumptiemaatschappij, die door haar handelsbetrekkingen met alle uithoeken van de wereld in verbinding stond. Zo’n schilderij kon in de 15de eeuw maar van één plaats ter wereld komen: burgerbolwerk en handelsmetropool Brugge.

 

De Rozenhoedkaai ademt nog de sfeer van de middeleeuwse hoogtijdagen, uitgezonderd de levendigheid in de grachten.

 

Geboorteplaats van de beurs

De Hanze, Italiaanse steden, Engelsen, Spanjaarden en Portugezen; al deze nationaliteiten wisselden in Brugge hun goederen uit: uit het noorden bulkgoed als hout, teer en graan, maar ook luxeartikelen als bont; uit het zuiden zout, wijn, gedroogde vruchten, later ook Madeirasuiker en Afrikaans ivoor.
Voor veel kooplieden betrof het riskante transacties, waar meer geld mee gemoeid was dan ze zelf bezaten. Zo ontstond in de stad een bloeiend bankwezen naar Italiaans voorbeeld. In een ander opzicht ging Brugge echter voorop: het is de geboorteplaats van de beurs. De koopman Robrecht van der Buerse I (ca. † 1320) dreef een herberg waar vooral handelaars aanlegden. Ze konden bij hem overnachten, eten, drinken en hun waar in de kelders opslaan. Nog belangrijker: ze konden met elkaar in contact komen. Hoe stonden de prijzen, welk artikel beloofde een flinke winst? De herberg werd een overslagplaats voor economische nieuwtjes. En Robrecht van der Buerse genoot weldra zoveel vertrouwen, dat hij tussen kooplieden bemiddelde of hen tegenover derden vertegenwoordigde.
Dit succes bracht Van der Buerse in aanvaring met de ‘makelaars’, beroepshalve bemiddelaars in handelsovereenkomsten. Buitenlandse kooplieden konden hun goederen doorgaans alleen door tussenkomst van zulke plaatselijke bemiddelaars op de stapelmarkten in de Nederlanden verkopen. Ook het woord ‘makelaar’ is hierdoor tot een beursbegrip geworden. In 1303 kregen de makelaars gedaan dat elke herbergier die ook transacties tot stand bracht, tot hun gilde moest toetreden.

 

Huis Ter Beurze aan het Beursplein te Brugge. Van het mysterieuze emblema ingemetseld linksonder in de voorgevel van het Huis Ter Beurze is de betekenis niet teruggevonden.

 

Rijk, rijker, rijkst

Van der Buerses nakomelingen zetten zijn werk met zoveel succes voort, dat het plein voor de herberg in de 14de eeuw stilletjes aan het commerciële en financiële centrum van Brugge werd. Op vaste tijdstippen kwamen hier de kooplieden samen. Ten teken dat de handel dan geopend was, werd er net als bij het sluiten ervan, een bel geluid. Onder de luifels van diverse huizen aan het plein kon het loven en bieden bij slecht weer voortgezet worden. Wat lag voor de Italiaanse handelssteden meer voor de hand dan hun vestigingen naar dit plein te verplaatsen? Al gauw ging men er hier ook toe over de wisselkoersen voor al die vreemde munten en valuta waarin gerekend moest worden te noteren. Hoe dat precies in z’n werk ging is helaas niet overgeleverd. Vast staat evenwel dat dienaren van het Brugse gezag op de handel toezagen.

 

Het beroemde schilderij Portret van Giovanni Arnolfini en zijn vrouw, in 1434 door Jan van Eyck met olieverf op eikenhouten paneel geschilderd. Het dubbelportret toont hoogstwaarschijnlijk Giovanni di Nicolao Arnolfini en zijn vrouw Constanza Trenta, in hun Brugse woning. Arnolfini kwam uit een bankiersfamilie uit het Italiaanse Lucca, die veel zaken deed in Vlaanderen. Duidelijk aan de details (mantel en robe met bont, het luxe kleed onder het bed) is te zien dat het paar welgesteld is. Het is optima forma toonbeeld van burgerlijke rijkdom in een welvarende stad. (National Gallery Londen)

 

Voorbeeld

De Van der Buerses werden rijker en rijker, bekleedden eervolle functies als die van burgemeester. Uiteinde-lijk ging hun naam op het plein over, dat nu Beursplein genoemd werd. Het viel dus te begrijpen dat ’s we-relds eerste speciaal voor de effectenhandel ontworpen gebouw, dat in 1531 in Antwerpen zijn deuren opende, ook de naam van beurs kreeg. De binnenplaats had een overdekte zuilengalerij, een element dat in de latere beursgebouwen van Amsterdam en Londen overgenomen werd.
(Christoph Driessen)

Lees de rest van dit artikel in de nieuwe G-GESCHIEDENIS. En nog veel meer bijdragen over de geschiedenis van de Noordzee. Nu overal te koop voor slechts € 5,50!


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Friet voor de vogels

Terwijl ik dit boek in de tuin lees, hoor ik een groene halsbandparkiet. Kleurrijk voorbeeld van een stadsexoot, die zich, komend uit tropische bosgebieden, perfect heeft aangepast aan het koelere Europese stadsleven (in De Brusselse Neckstraat slapen er ’s avonds 4.000).

Lees verder

Kroniek

Ivanhoe

Tweehonderd jaar geleden, in 1819, creëerde Walter Scott een geheel nieuw literair genre, de historische roman. Met in de hoofdrol de held Ivanhoe. Hierna verschenen 'De Leeuw van Vlaanderen' van Hendrik Conscience, 'De drie musketiers' en 'Robin Hood'. Walter Scott verzon een figuur in een historische werkelijkheid. Zeker in de 19de eeuw speelde nationalistische elementen een belangrijke rol. Bij Ivanhoe zijn de Saksen de goeden, de (Franse) Normandiërs de kwaaierikken.

Lees verder

Heilige van de week

Rachel

15 januari(† ca. 1600 voor Chr.) Deze naam betekent in het Hebreeuws schaap. Rachel wordt genoemd in het Oude Testament. Op een dag komt er een jongen, Jakob, naar het dorp waar Rachel woont. Hij is verliefd op haar en wil met haar trouwen. Haar vader Laban wil dat Jakob eerst zeven jaar zijn kudde schapen hoedt. Jakob stemt toe.

Lees verder