Stelling

Alle scholieren moeten een gratis museumpas krijgen

Stem

Agenda

‘Hoe maakt u het?’
Zondag 28 april is de Vlaamse Erfgoeddag, met 950 gratis activiteiten rondom ambachten en vakmanschap. ‘Handenwerk’ spreekt steeds meer mensen aan, net als de bijhorende verhalen over het doorgeven van vaardigheden, kennis en inzicht. Het erfgoed dus. Het rijke programma van deze editie is vanaf nu online raadpleegbaar op www.erfgoeddag.be
Onse huysen verciert
Werd Nederland tijdens de Tachtigjarige Oorlog geboren, het was de Synode van Dordrecht (1618-1619) die onze taal en (protestantse) cultuur heeft gevormd. De stad herdenkt deze destijds internationale gebeurtenis met drie tentoonstellingen en tal van activiteiten, zoals in het Dordts Patriciërshuis, waar de expositie ‘Kerkelijke en politieke strijd in prenten’ veel zegt over de gevarendriehoek remonstranten, contraremonstranten en katholieken.

Mexico’s massaslachting

28 juni 2018

Hoe was het toch mogelijk, zo vroeg de Amerikaanse historicus William H. McNeill zich in Plagues and Peoples (1976) verwonderd af, dat de Spaanse conquistador Hernando Cortez met een troepenmacht van oorspronkelijk nog geen zeshonderd man het Aztekenrijk, dat miljoenen onderdanen telde, zonder veel moeite onder de voet kon lopen? De tot op dat moment gangbare verklaringen waren voor hem ontoereikend. Vermoed werd dat ziekten een rol speelden, maar zeker wisten we dat niet.

Een terloopse opmerking in een van de verslagen over Cortez’ verovering, zette McNeill aan het denken. Op de avond dat de Azteken Cortez en zijn mannen uit Mexico Stad verdreven, woedde er namelijk een pokkenepidemie in de stad. In het verlammende effect van deze dodelijke epidemie zag McNeill de verklaring waarom de Azteken de verslagen en gedemoraliseerde Spanjaarden niet achtervolgden, waardoor dezen tijd en gelegenheid kregen om uit te rusten en zich te hergroeperen, Indiaanse bondgenoten te zoeken en aan een beleg van de stad te beginnen, waardoor zij uiteindelijk de overwinning behaalden.
Sindsdien wordt aan besmettelijke ziekten een hoofdrol toegekend bij de verklaring van de massale sterfte onder de inheemse bevolking van Amerika in de 16de eeuw. Kort na hun eerste contact met de Europeanen stierven veel indianen aan pokken, mazelen, de bof en griep: allemaal besmettelijke ziekten waartegen indianen geen natuurlijke weerstand hadden.
Onduidelijk bleef welke ziekten huishielden nadat deze besmettelijke ziekten waren uitgeraasd. Want onderzoek in de koloniale archieven leerde telkens weer dat ook in de rest van de 16de eeuw er overal in Spaans-Amerika zoveel meer begrafenissen dan doopplechtigheden waren. Verder dan ‘waarschijnlijk infectieziekten’ konden en durfden de wetenschappers niet gaan.

 

Pentekening (in bruin en zwart) uit het begin van de 18de eeuw, door Jan Goeree, van de ontvangst van Cortez door Montezuma, de keizer van het Aztekenrijk. (Rijksmuseum)

 

Dankzij onderzoekers van het Max Planck Instituut in Jena is er nu een doorbraak. Een team onder leiding van Johannes Krause publiceerde in Nature de resultaten van het onderzoek van een in de Mexicaanse deelstaat Oaxaca gevonden begraafplaats met slachtoffers van een grote epidemie die in de periode 1545-1550 in Mexico woedde. Uit het zachte pulp in het wortelkanaal van één kies kunnen ongeveer een miljoen DNA-fragmenten gehaald worden. Omdat er op de begraafplaats minimaal 29 personen waren begraven, was er voldoende materiaal om deze te kunnen vergelijken met de DNA-volgorden van ruim 6.200 bacteriën. De boosdoener bleek een ondersoort van de Salmonella enterica te zijn. Deze bacterie is de veroorzaker van paratyfus, een ziekte die kan worden overgedragen via besmet water, voedsel en uitwerpselen. Zo leveren andermaal genetici een antwoord op vragen waarop historici na uitputtend archiefonderzoek het antwoord schuldig moeten blijven.
(Cor van der Heijden)

(Openingsbeeld: Hernan Cortes ontmoet Montezuma, 1519. Kleurenlitho uit 1892. )

 

Lees het complete artikel, en nog veel meer historisch interessante zaken, in de nieuwe G-GESCHIEDENIS. Nu overal te koop voor slechts € 5,50!


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Haat-liefde

Werden in het verleden handboeken over de geschiedenis van de Katholieke Kerk vooral vanuit de Nijmeegse universiteit geschreven, nu namen Tilburgse collega’s het stokje over. Schelkens, Van Geest en Van Gennip hebben hun colleges over twee millennia christendom uitgewerkt tot een compact handboek. In een heldere stijl zijn de auteurs er goed in geslaagd om, weliswaar laverend, een gulden middenweg te bewandelen tussen enerzijds een institutionele geschiedschrijving en anderzijds een ideeën- en mentaliteitsgeschiedenis.

Lees verder

Kroniek

Robinson Crusoe verschijnt

Op 25 april 1719, 300 jaar geleden, wordt Daniel Defoes ‘Robinson Crusoe’ gepubliceerd. Doordat de auteursnaam in de eerste editie ontbrak, namen de lezers aan dat Crusoe werkelijk bestond en dit een autobiografische vertelling van diens wonderlijke avonturen was.

Lees verder

Heilige van de week

Joris 23 april († 303)

Joris is afgeleidt van het Griekse georgius. Dit betekent landbouwer.

Lees verder