Stelling

Moeten vakbonden niet radicaler worden?

Stem

Agenda

Welluidend erfgoed
Bij de naam Gilbert d’Haen gaat er niet onmiddellijk een belletje rinkelen. Nochtans hebben veel Vlamingen – in het bijzonder ouderen – werk van de Antwerpse fotograaf (geb. 1932) gezien. Vooral in de jaren zestig verschenen zijn foto’s in katholieke publicaties in Vlaanderen. Hij maakte talloos veel communieportretten en huwelijksreportages. In 2012 schonk hij 280.000 negatieven aan het Antwerpse Fotomuseum.
Bakermat van de beschaving
Het is alsof je rondstruint in een sprookjesachtige bazaar in Isfahan en stuit op allerlei exclusieve koopwaar. In de tentoonstelling Iran – Bakermat van de beschaving sta je oog in oog met 200 unieke vondsten uit Iran. Aan de hand van kleitabletten met spijkerschrift, gouden drinkbekers en sieraden, bronzen wapens en prachtig beschilderd aardewerk volg je het spoor van de geschiedenis van een van de oudste en meest bijzondere culturen ter wereld.

Mexico’s massaslachting

28 juni 2018 S. Krul

Hoe was het toch mogelijk, zo vroeg de Amerikaanse historicus William H. McNeill zich in Plagues and Peoples (1976) verwonderd af, dat de Spaanse conquistador Hernando Cortez met een troepenmacht van oorspronkelijk nog geen zeshonderd man het Aztekenrijk, dat miljoenen onderdanen telde, zonder veel moeite onder de voet kon lopen? De tot op dat moment gangbare verklaringen waren voor hem ontoereikend. Vermoed werd dat ziekten een rol speelden, maar zeker wisten we dat niet.

Een terloopse opmerking in een van de verslagen over Cortez’ verovering, zette McNeill aan het denken. Op de avond dat de Azteken Cortez en zijn mannen uit Mexico Stad verdreven, woedde er namelijk een pokkenepidemie in de stad. In het verlammende effect van deze dodelijke epidemie zag McNeill de verklaring waarom de Azteken de verslagen en gedemoraliseerde Spanjaarden niet achtervolgden, waardoor dezen tijd en gelegenheid kregen om uit te rusten en zich te hergroeperen, Indiaanse bondgenoten te zoeken en aan een beleg van de stad te beginnen, waardoor zij uiteindelijk de overwinning behaalden.
Sindsdien wordt aan besmettelijke ziekten een hoofdrol toegekend bij de verklaring van de massale sterfte onder de inheemse bevolking van Amerika in de 16de eeuw. Kort na hun eerste contact met de Europeanen stierven veel indianen aan pokken, mazelen, de bof en griep: allemaal besmettelijke ziekten waartegen indianen geen natuurlijke weerstand hadden.
Onduidelijk bleef welke ziekten huishielden nadat deze besmettelijke ziekten waren uitgeraasd. Want onderzoek in de koloniale archieven leerde telkens weer dat ook in de rest van de 16de eeuw er overal in Spaans-Amerika zoveel meer begrafenissen dan doopplechtigheden waren. Verder dan ‘waarschijnlijk infectieziekten’ konden en durfden de wetenschappers niet gaan.

 

Pentekening (in bruin en zwart) uit het begin van de 18de eeuw, door Jan Goeree, van de ontvangst van Cortez door Montezuma, de keizer van het Aztekenrijk. (Rijksmuseum)

 

Dankzij onderzoekers van het Max Planck Instituut in Jena is er nu een doorbraak. Een team onder leiding van Johannes Krause publiceerde in Nature de resultaten van het onderzoek van een in de Mexicaanse deelstaat Oaxaca gevonden begraafplaats met slachtoffers van een grote epidemie die in de periode 1545-1550 in Mexico woedde. Uit het zachte pulp in het wortelkanaal van één kies kunnen ongeveer een miljoen DNA-fragmenten gehaald worden. Omdat er op de begraafplaats minimaal 29 personen waren begraven, was er voldoende materiaal om deze te kunnen vergelijken met de DNA-volgorden van ruim 6.200 bacteriën. De boosdoener bleek een ondersoort van de Salmonella enterica te zijn. Deze bacterie is de veroorzaker van paratyfus, een ziekte die kan worden overgedragen via besmet water, voedsel en uitwerpselen. Zo leveren andermaal genetici een antwoord op vragen waarop historici na uitputtend archiefonderzoek het antwoord schuldig moeten blijven.
(Cor van der Heijden)

(Openingsbeeld: Hernan Cortes ontmoet Montezuma, 1519. Kleurenlitho uit 1892. )

 

Lees het complete artikel, en nog veel meer historisch interessante zaken, in de nieuwe G-GESCHIEDENIS. Nu overal te koop voor slechts € 5,50!


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Vlaanderens mooisten

Irene Smets schreef een verbazend boek voor hen die menen dat het Vlaamse erfgoed wordt verkwanseld. Wat een enorme rijkdom aan woongebouwen! En over het algemeen prima onderhouden. Daar schuilt niet alleen een dikke portemonnee achter, maar ook liefde voor historisch cultuurgoed.

Lees verder

Kroniek

Eerste hitparade

Discjockeys, radiozenders zijn ermee vergeven. Soms lijkt het alsof de ‘plaatjesdraaier’ belangrijker is dan de muziek. 69 Jaar geleden, op zaterdag 2 juli 1949, was dat wel anders. Toen presenteerde Jaap Albert Louis Sidney (‘Pete’) Felleman de allereerste hitparade op de Nederlandse radio, simpelweg ‘Hitparade’ genaamd.

Lees verder

Heilige van de week

Theresia van Avilla - 15 oktober († 1582)

De naam Theresia komt waarschijnlijk van het Griekse woord voor warmte, zomer, of het Griekse jageres. Misschien betekent de naam wel bewoonster van het eiland Thera, tegenwoordig Santorini.

Lees verder