Stelling

Moeten vakbonden niet radicaler worden?

Stem

Agenda

Welluidend erfgoed
Bij de naam Gilbert d’Haen gaat er niet onmiddellijk een belletje rinkelen. Nochtans hebben veel Vlamingen – in het bijzonder ouderen – werk van de Antwerpse fotograaf (geb. 1932) gezien. Vooral in de jaren zestig verschenen zijn foto’s in katholieke publicaties in Vlaanderen. Hij maakte talloos veel communieportretten en huwelijksreportages. In 2012 schonk hij 280.000 negatieven aan het Antwerpse Fotomuseum.
Bakermat van de beschaving
Het is alsof je rondstruint in een sprookjesachtige bazaar in Isfahan en stuit op allerlei exclusieve koopwaar. In de tentoonstelling Iran – Bakermat van de beschaving sta je oog in oog met 200 unieke vondsten uit Iran. Aan de hand van kleitabletten met spijkerschrift, gouden drinkbekers en sieraden, bronzen wapens en prachtig beschilderd aardewerk volg je het spoor van de geschiedenis van een van de oudste en meest bijzondere culturen ter wereld.

Het Lam ontbloot

28 juni 2018 S. Krul

Na intensief onderzoek heeft het restauratieteam van het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium (KIK, Brussel) de oude overschildering verwijderd die het hoofdpersonage van het Lam Godsveelluik bijna vijf eeuwen lang bedekte. Het welbekende Lam – een onbewogen en eerder neutrale figuur, met een breed voorhoofd en grote oren – maakt zo opnieuw plaats voor Van Eycks origineel.

Dat middeleeuwse Lam fascineert door zijn uitgesproken snuit en grote, frontale ogen waarmee het de toeschouwer intens betrekt bij het ultieme offertafereel. Al in het midden van de 16de eeuw werd het Lam overschilderd, waarbij men tevens kleine beschadigingen en enkele vroege, slordige restauraties aan het oog wilde onttrekken en het meesterwerk een fris uitzicht wilde geven. Bij een vorige restauratie, in 1951, werden de groene overschilderingen rondom het Lam al weggehaald en kwamen de twee originele oren terug te voorschijn. Zo pronkte het Lam tot voor kort met vier oren.

 

Detail van de kop van het Lam voor en na de restauratie. Het dier krijgt een andere uitstraling.

 

Onderzoek toonde aan dat zo’n 45% van het verfoppervlak van het centrale paneel met de Aanbidding van het Mystieke Lam in de 16de eeuw werd overschilderd. Naast het Lam werden toen ook de luchtpartij, gebouwen en heuvels in de achtergrond, gewaadplooien en het altaarkleed bedekt met een nieuwe verflaag. De onderliggende, originele schildering van de Van Eycks blijkt slechts op 3% van het oppervlak verloren te zijn en wordt nu integraal blootgelegd.

 


Detail van de Apostelgroep tijdens het verwijderen van de overschildering.

 

De échte Van Eyck
Bij het wegnemen van de overschilderingen – een delicate ingreep uitgevoerd met chirurgische scalpels onder een stereomicroscoop – vonden de restaurateurs een luchtpartij met subtiele kleurschakeringen en streperige wolken. De originele gebouwen, tot voor kort bedekt met een grijzige laag, tonen opnieuw een veelheid aan kleuren en een opmerkelijk lichtspel. Van onder de summiere overschildering ter hoogte van de horizon komen zelfs nieuwe gebouwen aan het licht. De effen beschildering van de kledij maakt plaats voor lumineuze gewaden met complexe plooien opgebouwd uit fijne lichtaccenten en diepe schaduwen.

 

Detail van de lucht tijdens het verwijderen van de overschildering. De originele wolken komen tevoorschijn in de lichtblauwe lucht aan de linkerzijde.

 

De restauratie wordt uitgevoerd in een beglaasd atelier in het Museum voor Schone Kunsten Gent (MSK), waar de bezoekers de behandeling live kunnen meevolgen. De huidige fase van de campagne – de behandeling van het paneel de Aanbidding van het Mystieke Lam en zijn zijpanelen – wordt afgerond voor het Van Eyckjaar 2020. Na het verwijderen van alle overschilderingen worden de schilderijen nog geretoucheerd en krijgen ze een nieuw vernis. Eind 2016 werden de gerestaureerde panelen en lijsten van de buitenluiken reeds bejubeld bij hun terugkeer naar de Sint- Baafskathedraal. Na het Van Eyckjaar wordt het bovenregister van het open altaarstuk onder handen genomen: het sluitstuk van een ongekend spectaculaire restauratiecampagne.
In 2020 brengt Gent een jaar lang hulde aan Van Eyck.

 

Totaalaanzicht tijdens het verwijderen van de overschildering.

 

Bezoekers van het MSK die het paneel met de Aanbidding willen bekijken, komen best tijdens het weekend. Op weekdagen werken de restaurateurs verder aan het verwijderen van de overschilderingen. Daarbij moet het paneel platliggen en is het dus niet zichtbaar.


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Vlaanderens mooisten

Irene Smets schreef een verbazend boek voor hen die menen dat het Vlaamse erfgoed wordt verkwanseld. Wat een enorme rijkdom aan woongebouwen! En over het algemeen prima onderhouden. Daar schuilt niet alleen een dikke portemonnee achter, maar ook liefde voor historisch cultuurgoed.

Lees verder

Kroniek

Eerste hitparade

Discjockeys, radiozenders zijn ermee vergeven. Soms lijkt het alsof de ‘plaatjesdraaier’ belangrijker is dan de muziek. 69 Jaar geleden, op zaterdag 2 juli 1949, was dat wel anders. Toen presenteerde Jaap Albert Louis Sidney (‘Pete’) Felleman de allereerste hitparade op de Nederlandse radio, simpelweg ‘Hitparade’ genaamd.

Lees verder

Heilige van de week

Theresia van Avilla - 15 oktober († 1582)

De naam Theresia komt waarschijnlijk van het Griekse woord voor warmte, zomer, of het Griekse jageres. Misschien betekent de naam wel bewoonster van het eiland Thera, tegenwoordig Santorini.

Lees verder