Stelling

De zwarte Zwarte Piet verdwijnt - uiteindelijk

Stem

Agenda

Saskia eventjes thuis
Een van de meest persoonlijke meesterwerken van Rembrandt van Rijn, ‘Saskia en profil in kostbaar kostuum’ komt voor het eerst in ruim 250 jaar naar Nederland. Rembrandt voltooide het portret van zijn vrouw Saskia Uylenburgh kort na haar dood in 1642. Vanaf 24 november is het werk te zien in de tentoonstelling ‘Rembrandt & Saskia: Liefde in de Gouden Eeuw’ in het Fries Museum.
Schilder tussen de mensen
Van de Vlaamse schilder Adriaen Brouwer (ca. 1605-1638) is eigenlijk niet veel bekend. Hij werd geboren in Oudenaarde als zoon van een kartonschilder, maar woonde daar niet lang. Tijdens zijn turbulente leven zwierf hij door zowel de Noordelijke Nederlanden (Gouda, Amsterdam, Haarlem) als Zuidelijke Nederlanden. Hij stierf berooid in Antwerpen, waar hij ook nog enige tijd vastzat.

Het Lam ontbloot

28 juni 2018 Siebrand Krul

Na intensief onderzoek heeft het restauratieteam van het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium (KIK, Brussel) de oude overschildering verwijderd die het hoofdpersonage van het Lam Godsveelluik bijna vijf eeuwen lang bedekte. Het welbekende Lam – een onbewogen en eerder neutrale figuur, met een breed voorhoofd en grote oren – maakt zo opnieuw plaats voor Van Eycks origineel.

Dat middeleeuwse Lam fascineert door zijn uitgesproken snuit en grote, frontale ogen waarmee het de toeschouwer intens betrekt bij het ultieme offertafereel. Al in het midden van de 16de eeuw werd het Lam overschilderd, waarbij men tevens kleine beschadigingen en enkele vroege, slordige restauraties aan het oog wilde onttrekken en het meesterwerk een fris uitzicht wilde geven. Bij een vorige restauratie, in 1951, werden de groene overschilderingen rondom het Lam al weggehaald en kwamen de twee originele oren terug te voorschijn. Zo pronkte het Lam tot voor kort met vier oren.

 

Detail van de kop van het Lam voor en na de restauratie. Het dier krijgt een andere uitstraling.

 

Onderzoek toonde aan dat zo’n 45% van het verfoppervlak van het centrale paneel met de Aanbidding van het Mystieke Lam in de 16de eeuw werd overschilderd. Naast het Lam werden toen ook de luchtpartij, gebouwen en heuvels in de achtergrond, gewaadplooien en het altaarkleed bedekt met een nieuwe verflaag. De onderliggende, originele schildering van de Van Eycks blijkt slechts op 3% van het oppervlak verloren te zijn en wordt nu integraal blootgelegd.

 


Detail van de Apostelgroep tijdens het verwijderen van de overschildering.

 

De échte Van Eyck
Bij het wegnemen van de overschilderingen – een delicate ingreep uitgevoerd met chirurgische scalpels onder een stereomicroscoop – vonden de restaurateurs een luchtpartij met subtiele kleurschakeringen en streperige wolken. De originele gebouwen, tot voor kort bedekt met een grijzige laag, tonen opnieuw een veelheid aan kleuren en een opmerkelijk lichtspel. Van onder de summiere overschildering ter hoogte van de horizon komen zelfs nieuwe gebouwen aan het licht. De effen beschildering van de kledij maakt plaats voor lumineuze gewaden met complexe plooien opgebouwd uit fijne lichtaccenten en diepe schaduwen.

 

Detail van de lucht tijdens het verwijderen van de overschildering. De originele wolken komen tevoorschijn in de lichtblauwe lucht aan de linkerzijde.

 

De restauratie wordt uitgevoerd in een beglaasd atelier in het Museum voor Schone Kunsten Gent (MSK), waar de bezoekers de behandeling live kunnen meevolgen. De huidige fase van de campagne – de behandeling van het paneel de Aanbidding van het Mystieke Lam en zijn zijpanelen – wordt afgerond voor het Van Eyckjaar 2020. Na het verwijderen van alle overschilderingen worden de schilderijen nog geretoucheerd en krijgen ze een nieuw vernis. Eind 2016 werden de gerestaureerde panelen en lijsten van de buitenluiken reeds bejubeld bij hun terugkeer naar de Sint- Baafskathedraal. Na het Van Eyckjaar wordt het bovenregister van het open altaarstuk onder handen genomen: het sluitstuk van een ongekend spectaculaire restauratiecampagne.
In 2020 brengt Gent een jaar lang hulde aan Van Eyck.

 

Totaalaanzicht tijdens het verwijderen van de overschildering.

 

Bezoekers van het MSK die het paneel met de Aanbidding willen bekijken, komen best tijdens het weekend. Op weekdagen werken de restaurateurs verder aan het verwijderen van de overschilderingen. Daarbij moet het paneel platliggen en is het dus niet zichtbaar.


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Wilhelmina niet, Hendrik wel

Sporthistoricus Jurryt van de Vooren heeft een buitengewoon aangenaam boek geschreven over de Olympische Spelen van 1928 in Amsterdam. Tal van deels onbekende aspecten passeren de revue. Die Spelen wekten bij mij altijd de indruk dat ze gericht waren op Amsterdam en omgeving. Niet helemaal ten onrecht, zo blijkt uit het boek.

Lees verder

Kroniek

IJsberende keizer

Het is zes uur in de ochtend wanneer de dienstdoende sergeant bij de Limburgse grenspost Witte Huis te Eijsden een stoet van negen auto’s ziet naderen. Groot is zijn verbazing wanneer één van de inzittenden zich bekendmaakt als Wilhelm II von Hohenzollern, dat Nederland hem asiel wil verlenen en dat hij graag verder wil.

Lees verder

Heilige van de week

Theresia van Avilla - 15 oktober († 1582)

De naam Theresia komt waarschijnlijk van het Griekse woord voor warmte, zomer, of het Griekse jageres. Misschien betekent de naam wel bewoonster van het eiland Thera, tegenwoordig Santorini.

Lees verder