Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Erasmus in Japan

28 juni 2018 Siebrand Krul

In 1926 dook een houten beeld van de grote humanist Erasmus op een vreemde plaats op: in de tempel Ryoko-in, ten noorden van Tokio, Japan. Het diende daar eeuwenlang als gedenkteken aan de samoerai Makino Shigesato en werd vereerd als symbool voor de scheepsbouw. Erasmus in een Japanse tempel? Hoe was die daar terechtgekomen?

Het was het hekbeeld van het schip genaamd Erasmus, later hernoemd tot De Liefde, en dat schip belandde halverwege april 1600 met een uitgemergelde bemanning op de Japanse kust. De Liefde was een van de vijf Hollandse schepen die in juni 1598 het rijke Azië probeerden te bereiken via de westelijke route, rond Kaap Hoorn, om zo de Portugezen te ontlopen. Na onvoorstelbare ontberingen redde alleen De Liefde het.

 

Erasmus, het houten hekbeeld van De Liefde, voorheen de Erasmus. (Tokio National Museum)

 

In Japan waren de Portugezen al decennia actief, tot stijgend ongenoegen van de Japanners, vooral vanwege hun katholieke fanatisme. Het was te danken aan de stuurman van De Liefde, William Adams, dat de Japanners de Hollanders welkom heetten, hun uitnodigden om tot zaken te komen, in plaats van de gehate Portugezen. In juni 1609 voeren de schepen Griffioen en Roode Leeuw met Pylen de haven van Hirado binnen en markeerden het begin van Nederlands-Japanse handelsbetrekkingen die tot halverwege de 19de eeuw voortduurden.
De start kwam aan beide kanten goed uit: de Hollanders hadden hun onderling strijdende compagnieën samengesmeed tot de VOC en in Japan was een eind gekomen aan een lange periode van burgeroorlogen. Het nieuwe centrale gezag trok de touwen strak aan.
In 1641 verhuisde de Nederlandse kolonie naar het kleine eiland Deshima. Het was zaak nauwgezet op de strenge regels te letten. Zo ontstaken de Japanners in woede toen op het nieuwe VOC-factorijgebouw een gevelsteen met het jaartal 1640 bleek te prijken. Zo’n teken van christelijkheid was ten strengste verboden. De Hollanders kozen onmiddellijk eieren voor hun geld en braken het gebouw steen voor steen af.

 

De baai van Nagasaki. Nederlandse en Chinese schepen liggen voor anker, op de voorgrond wat vissersbootjes. Links het sikkelvormige Deshima, dichtbebouwd en met de vaderlandse driekleur fier in top. Op het rechthoekige eiland uiterst links is de Chinese handelspost gevestigd. (Kawahara Keiga, eerste helft 19de eeuw/Rijksmuseum)

 

Tot 1860 bleef de Nederlandse post op Deshima actief, via een smalle, streng bewaakte brug verbonden met Nagasaki. Het gedrag van de handels- en scheepslui was aan strakke regels gebonden en deze werden secuur nageleefd en voortdurend gecontroleerd. Japan was strikt van de buitenwereld afgesloten en tolereerde in geen enkel opzicht westerse inmenging.
Dit Japanse regime is een opmerkelijke uitzondering in de koloniale geschiedenis, waarin Westerlingen het voor het zeggen hebben. Elk jaar moest een Hollandse delegatie een zogenoemde hofreis naar de shogun in Edo maken, een reeks omslachtige, dure en nogal eens vernederende rituelen, die evenwel uit welbegrepen eigenbelang tandenknarsend werd ondernomen. Japan speelde immers een voorname rol in het VOC-handelsnetwerk, voor het merendeel inter-Aziatische handel van de compagnie, maar ook vanwege de in patria gewilde luxe Japanse nijverheidsproducten als lakwerk, porselein en zijde.

Na het verdrijven van de Portugezen, in 1639, had Nederland meer dan tweehonderd jaar als enige Europese land toegang tot de Japanse markt. Vooral de collectie van het Rijksmuseum laat zien waarom de Nederlanders de Japanse kunst en cultuur zo bewonderden.
(Siebrand Krul)

 

Deze handrol uit circa 1840 biedt een inkijk op het leven van de buitenlanders op Deshima. Er wordt badminton gespeeld en de Japanse schilder heeft exotische aspecten benadrukt: geïmporteerde dieren en de Europese gewoonte om als groet de hoed af te nemen. (Rijksmuseum) Beter te zien op https://www.rijksmuseum.nl/nl/collectie/NG-1977-4

 

Lees het volledige artikel, en nog veel meer in de special over de samoerai, in de nieuwe G-GESCHIEDENIS. Nu overal te koop voor slechts € 5,50


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder