Stelling

Onze oliedorst financiert onze wapenindustrie

Stem

Agenda

Elamieten, Parthen en Seleuciden
Al decennia leven Iran en het Westen onder gespannen politieke verhoudingen, hetgeen bijdraagt aan een relatief grote onbekendheid met de Iraanse oude cultuur. De expositie Iran, bakermat van de beschaving in het Drents Museum belicht in een razend tempo het historisch enorm rijke land.
Dames van de barok
Welke rol speelden vrouwelijke kunstenaars in het door mannen gedomineerde Italië tussen de late Renaissance en de Barok? Deze vraag onderzoekt het Museum voor Schone Kunsten Gent in zijn najaarstentoonstelling. Aan de hand van een vijftig-tal topwerken brengt het museum de cruciale rol van de vrouw in de Italiaanse schilderkunst van 1580 tot 1680 aan het licht.

Heksenjacht

09 mei 2018 Siebrand Krul

Met verbazing die overgaat naar ergernis wordt gekeken naar allerlei activistische groepjes die aspecten uit de geschiedenis aangrijpen om hun radicale gekwetstheid te ventileren. In Amsterdam was er een opmerkelijke optocht gericht tegen zeeheld Michiel de Ruyter. Zonder enig besef van de historische context en het normenpatroon van die tijd wordt een graai in de geschiedenis gedaan voor een moralistisch lesje in eigen gelijk.

Jurist Marcelo Mooren maakt zich er druk over, en heeft een remedie: laat historische namen en begrippen onder de Erfgoedwet vallen. Dat zou een einde kunnen maken aan de willekeur om historische figuren aan de schandpaal te nagelen.
Kennelijk zijn de panelen over identiteit aan het schuiven. In dit jaar van Marx-herdenkingen wordt vastgesteld dat de Duitse econoom zich vergiste in de hechting van arbeiders aan hun sociale klasse: ze hechten sterker aan etniciteit, aan de nationale staat. In onze tijd verandert dat weer. Op zoek naar een nieuwe identiteit zetten mensen zich af tegen steunberen van de nationale staat, zoals zeehelden, ontdekkingsreizigers, archeologen en kolonisten. Het wordt ernstig als bijvoorbeeld musea (Tropenmuseum) en besturen daarin meegaan; dan slaat snel de willekeur toe en spelen eindeloze discussies op zoals over wiens standbeeld mag blijven staan en wiens weg moet, of voorzien van een plaquette waarop de nieuwe moraal staat (‘vroeger een held, nu een crimineel’).

 

Heldenstandbeeld in Tranendal bij Heiligerlee, ter nagedachtenis aan de slag aldaar in 1568. (Foto RCE)

 

Iedere geschiedwetenschapper is zich ervan bewust dat het verleden nooit beoordeeld moet worden met de normen van nu. Mensen en ontwikkelingen moeten in hun tijd en ook plaats worden beschouwd, bij voorbaat met weglating van een oordeel. Zelfs een promovendus die zich tezeer met zijn onderwerp vereenzelvigt -veelvoorkomend manco- dient teruggefloten te worden.
Julius Caesar? Dictator, moordenaar. Willem de Veroveraar? Ook helemaal fout want hoe haalde hij het in zijn hoofd om andermans land in te pikken? Napoleon? Verantwoordelijk voor miljoenen doden. De me#too-beweging zal kokhalzend de staat van dienst van Lodewijk XIV overzien. Slavernij is helemaal een brisant onderwerp. Menigeen vraagt zich af hoe het mogelijk is dat een gekleurde medemens van vandaag de dag zich kan opwinden over slaventransporten in de 17de eeuw. Erger nog: zich persoonlijk gekwetst voelen en genoegdoening eisen.
Geschiedenis dreigt speelbal te worden van mensen met een onvoldragen zelfbeeld.

 

Het besmeurde standbeeld van koning Leopold II in Brussel. Het was afgelopen januari voor de tweede keer doelwit van activisten.

 

Maar de geschiedenis mag ook niet in glas en beton worden gegoten: in het verleden is de verslaglegging vaak tendentieus geweest, wat leidde tot beelden die niet stroken met de werkelijkheid. De koloniale oorlog die Nederland eind jaren veertig in Nederlands-Indië voerde, is verwrongen, tendentieus, of minstens onvolledig op het nationale netvlies beland.
Bedachtzaam en zo waardenvrij mogelijk zou de geschiedenis voortdurend opnieuw moeten worden bestudeerd, wars van de hetzerige en lukrake gekwetstheid die het debat nu zo vaak vervuilt. En die soms de grens naar het ridicule overschrijdt, zoals met de protesten tegen cowboy-indianen-kinderfeestjes in Utrecht.

(Siebrand Krul)

(Openingsbeeld: Protestmars tegen Michiel de Ruyter voor het Zeevaartmuseum aan de Prins Hendrikkade (!) te Amsterdam. (AT5)


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Roomse wonderkamer

‘De verscheidenheid aan historische getuigenissen is vrijwel onbeperkt. Alles wat de mens zegt of schrijft, alles wat hij maakt of aanraakt, kan en moet ons iets over hem vertellen’. Die passage uit Geschiedenis als ambacht, het essay van de Franse historicus en Annales-stichter Marc Bloch, weerklinkt als een riedel na lectuur van dit alleraardigst boek(je).

Lees verder

Kroniek

Zijn garnalen vis?

Op 12 oktober 1928, negentig jaar geleden, doet de kantonrechter te Lemmer uitspraak in de zaak tegen de Lemster vissers, die vervolgd waren omdat zij garnalen buiten de afslag om verkocht hadden. Dat mag niet, zo wordt gezegd, want de gemeenteverordening bepaalt dat alle vis aan de afslag moet worden verkocht. De betrokken vissers zijn van rechtsvervolging ontslagen, omdat, zo zegt de kantonrechter, de garnaal geen vis is.

Lees verder

Heilige van de week

Theresia van Avilla - 15 oktober († 1582)

De naam Theresia komt waarschijnlijk van het Griekse woord voor warmte, zomer, of het Griekse jageres. Misschien betekent de naam wel bewoonster van het eiland Thera, tegenwoordig Santorini.

Lees verder