Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Heksenjacht

09 mei 2018 Siebrand Krul

Met verbazing die overgaat naar ergernis wordt gekeken naar allerlei activistische groepjes die aspecten uit de geschiedenis aangrijpen om hun radicale gekwetstheid te ventileren. In Amsterdam was er een opmerkelijke optocht gericht tegen zeeheld Michiel de Ruyter. Zonder enig besef van de historische context en het normenpatroon van die tijd wordt een graai in de geschiedenis gedaan voor een moralistisch lesje in eigen gelijk.

Jurist Marcelo Mooren maakt zich er druk over, en heeft een remedie: laat historische namen en begrippen onder de Erfgoedwet vallen. Dat zou een einde kunnen maken aan de willekeur om historische figuren aan de schandpaal te nagelen.
Kennelijk zijn de panelen over identiteit aan het schuiven. In dit jaar van Marx-herdenkingen wordt vastgesteld dat de Duitse econoom zich vergiste in de hechting van arbeiders aan hun sociale klasse: ze hechten sterker aan etniciteit, aan de nationale staat. In onze tijd verandert dat weer. Op zoek naar een nieuwe identiteit zetten mensen zich af tegen steunberen van de nationale staat, zoals zeehelden, ontdekkingsreizigers, archeologen en kolonisten. Het wordt ernstig als bijvoorbeeld musea (Tropenmuseum) en besturen daarin meegaan; dan slaat snel de willekeur toe en spelen eindeloze discussies op zoals over wiens standbeeld mag blijven staan en wiens weg moet, of voorzien van een plaquette waarop de nieuwe moraal staat (‘vroeger een held, nu een crimineel’).

 

Heldenstandbeeld in Tranendal bij Heiligerlee, ter nagedachtenis aan de slag aldaar in 1568. (Foto RCE)

 

Iedere geschiedwetenschapper is zich ervan bewust dat het verleden nooit beoordeeld moet worden met de normen van nu. Mensen en ontwikkelingen moeten in hun tijd en ook plaats worden beschouwd, bij voorbaat met weglating van een oordeel. Zelfs een promovendus die zich tezeer met zijn onderwerp vereenzelvigt -veelvoorkomend manco- dient teruggefloten te worden.
Julius Caesar? Dictator, moordenaar. Willem de Veroveraar? Ook helemaal fout want hoe haalde hij het in zijn hoofd om andermans land in te pikken? Napoleon? Verantwoordelijk voor miljoenen doden. De me#too-beweging zal kokhalzend de staat van dienst van Lodewijk XIV overzien. Slavernij is helemaal een brisant onderwerp. Menigeen vraagt zich af hoe het mogelijk is dat een gekleurde medemens van vandaag de dag zich kan opwinden over slaventransporten in de 17de eeuw. Erger nog: zich persoonlijk gekwetst voelen en genoegdoening eisen.
Geschiedenis dreigt speelbal te worden van mensen met een onvoldragen zelfbeeld.

 

Het besmeurde standbeeld van koning Leopold II in Brussel. Het was afgelopen januari voor de tweede keer doelwit van activisten.

 

Maar de geschiedenis mag ook niet in glas en beton worden gegoten: in het verleden is de verslaglegging vaak tendentieus geweest, wat leidde tot beelden die niet stroken met de werkelijkheid. De koloniale oorlog die Nederland eind jaren veertig in Nederlands-Indië voerde, is verwrongen, tendentieus, of minstens onvolledig op het nationale netvlies beland.
Bedachtzaam en zo waardenvrij mogelijk zou de geschiedenis voortdurend opnieuw moeten worden bestudeerd, wars van de hetzerige en lukrake gekwetstheid die het debat nu zo vaak vervuilt. En die soms de grens naar het ridicule overschrijdt, zoals met de protesten tegen cowboy-indianen-kinderfeestjes in Utrecht.

(Siebrand Krul)

(Openingsbeeld: Protestmars tegen Michiel de Ruyter voor het Zeevaartmuseum aan de Prins Hendrikkade (!) te Amsterdam. (AT5)


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder