Stelling

Alle mondiale problemen hebben één oorzaak: er zijn teveel mensen

Stem

Agenda

Oorlogsgetuigen
De Tachtigjarige Oorlog leeft vooral voort als de moedige opstand van de nietige Lage Landen tegen het oppermachtige en brute Spanje. De werkelijkheid was complexer. Sociale ongelijkheid, godsdiensttwisten, verstedelijking en verburgerlijking zijn maar een paar ingrediënten van het verhaal, dat ooit begon als een schreeuw om meer individuele vrijheid. 80 jaar oorlog in het Rijksmuseum in Amsterdam wil het hele verhaal vertellen.
Anonieme Richter
Gerhard Richter, een grote Duitse kunstenaar, inspireerde filmmaker Florian Henckel von Donnersmarck (‘Das Leben der Anderen’) voor de film ‘Werk ohne Autor’, dat een beklemmend beeld schetst van Duitsland in en na de Tweede Wereldoorlog. Ook geeft de film een goed overzicht van de verschillende kunststromingen in de vorige eeuw.
Koloniaal museum Tervuren
Eind vorig jaar heropende het Afrikamuseum in Tervuren. Al ver voor daarvoor daverde het in de media over de manier waarop het museum, quasi-modern Africamuseum genaamd, het koloniale verleden zou presenteren. Zoals de stichter, Leopold II, bedoeld had? Of met uitleg over de zwarte kanten van het verleden, ongeacht het koninklijk tintje?

Heksenjacht

09 mei 2018 Siebrand Krul

Met verbazing die overgaat naar ergernis wordt gekeken naar allerlei activistische groepjes die aspecten uit de geschiedenis aangrijpen om hun radicale gekwetstheid te ventileren. In Amsterdam was er een opmerkelijke optocht gericht tegen zeeheld Michiel de Ruyter. Zonder enig besef van de historische context en het normenpatroon van die tijd wordt een graai in de geschiedenis gedaan voor een moralistisch lesje in eigen gelijk.

Jurist Marcelo Mooren maakt zich er druk over, en heeft een remedie: laat historische namen en begrippen onder de Erfgoedwet vallen. Dat zou een einde kunnen maken aan de willekeur om historische figuren aan de schandpaal te nagelen.
Kennelijk zijn de panelen over identiteit aan het schuiven. In dit jaar van Marx-herdenkingen wordt vastgesteld dat de Duitse econoom zich vergiste in de hechting van arbeiders aan hun sociale klasse: ze hechten sterker aan etniciteit, aan de nationale staat. In onze tijd verandert dat weer. Op zoek naar een nieuwe identiteit zetten mensen zich af tegen steunberen van de nationale staat, zoals zeehelden, ontdekkingsreizigers, archeologen en kolonisten. Het wordt ernstig als bijvoorbeeld musea (Tropenmuseum) en besturen daarin meegaan; dan slaat snel de willekeur toe en spelen eindeloze discussies op zoals over wiens standbeeld mag blijven staan en wiens weg moet, of voorzien van een plaquette waarop de nieuwe moraal staat (‘vroeger een held, nu een crimineel’).

 

Heldenstandbeeld in Tranendal bij Heiligerlee, ter nagedachtenis aan de slag aldaar in 1568. (Foto RCE)

 

Iedere geschiedwetenschapper is zich ervan bewust dat het verleden nooit beoordeeld moet worden met de normen van nu. Mensen en ontwikkelingen moeten in hun tijd en ook plaats worden beschouwd, bij voorbaat met weglating van een oordeel. Zelfs een promovendus die zich tezeer met zijn onderwerp vereenzelvigt -veelvoorkomend manco- dient teruggefloten te worden.
Julius Caesar? Dictator, moordenaar. Willem de Veroveraar? Ook helemaal fout want hoe haalde hij het in zijn hoofd om andermans land in te pikken? Napoleon? Verantwoordelijk voor miljoenen doden. De me#too-beweging zal kokhalzend de staat van dienst van Lodewijk XIV overzien. Slavernij is helemaal een brisant onderwerp. Menigeen vraagt zich af hoe het mogelijk is dat een gekleurde medemens van vandaag de dag zich kan opwinden over slaventransporten in de 17de eeuw. Erger nog: zich persoonlijk gekwetst voelen en genoegdoening eisen.
Geschiedenis dreigt speelbal te worden van mensen met een onvoldragen zelfbeeld.

 

Het besmeurde standbeeld van koning Leopold II in Brussel. Het was afgelopen januari voor de tweede keer doelwit van activisten.

 

Maar de geschiedenis mag ook niet in glas en beton worden gegoten: in het verleden is de verslaglegging vaak tendentieus geweest, wat leidde tot beelden die niet stroken met de werkelijkheid. De koloniale oorlog die Nederland eind jaren veertig in Nederlands-Indië voerde, is verwrongen, tendentieus, of minstens onvolledig op het nationale netvlies beland.
Bedachtzaam en zo waardenvrij mogelijk zou de geschiedenis voortdurend opnieuw moeten worden bestudeerd, wars van de hetzerige en lukrake gekwetstheid die het debat nu zo vaak vervuilt. En die soms de grens naar het ridicule overschrijdt, zoals met de protesten tegen cowboy-indianen-kinderfeestjes in Utrecht.

(Siebrand Krul)

(Openingsbeeld: Protestmars tegen Michiel de Ruyter voor het Zeevaartmuseum aan de Prins Hendrikkade (!) te Amsterdam. (AT5)


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Friet voor de vogels

Terwijl ik dit boek in de tuin lees, hoor ik een groene halsbandparkiet. Kleurrijk voorbeeld van een stadsexoot, die zich, komend uit tropische bosgebieden, perfect heeft aangepast aan het koelere Europese stadsleven (in De Brusselse Neckstraat slapen er ’s avonds 4.000).

Lees verder

Kroniek

Ivanhoe

Tweehonderd jaar geleden, in 1819, creëerde Walter Scott een geheel nieuw literair genre, de historische roman. Met in de hoofdrol de held Ivanhoe. Hierna verschenen 'De Leeuw van Vlaanderen' van Hendrik Conscience, 'De drie musketiers' en 'Robin Hood'. Walter Scott verzon een figuur in een historische werkelijkheid. Zeker in de 19de eeuw speelde nationalistische elementen een belangrijke rol. Bij Ivanhoe zijn de Saksen de goeden, de (Franse) Normandiërs de kwaaierikken.

Lees verder

Heilige van de week

Rachel

15 januari(† ca. 1600 voor Chr.) Deze naam betekent in het Hebreeuws schaap. Rachel wordt genoemd in het Oude Testament. Op een dag komt er een jongen, Jakob, naar het dorp waar Rachel woont. Hij is verliefd op haar en wil met haar trouwen. Haar vader Laban wil dat Jakob eerst zeven jaar zijn kudde schapen hoedt. Jakob stemt toe.

Lees verder