Stelling

Gelukkig bestaat er geen buitenaards leven

Stem

Agenda

Gewapend met Schoonheid
Bij het zien van imposante kastelen, glimmende harnassen en dodelijke wapens denken we bijna altijd aan mannen. Maar wie macht en kracht alleen met ridders en mannelijkheid associeert, komt bedrogen uit. Op het Muiderslot is tot eind oktober de tentoonstelling ‘Gewapend met Schoonheid’ te zien waarin de machtsmiddelen van de vrouw, vaak onzichtbaar, maar des te voelbaarder, centraal staan.
Vergeten kroonprins
Vierhonderd jaar geleden werd Filips Willem van Oranje begraven in de Sint-Sulpitiuskerk te Diest. Naar aanleiding van dit jubileum is er een tentoonstelling samengesteld, die niet alleen enkele hoofdrolspelers van de Opstand belicht, maar ook het leven in en rond de Oranjestad zelf.

Heksenjacht

09 mei 2018 S. Krul

Met verbazing die overgaat naar ergernis wordt gekeken naar allerlei activistische groepjes die aspecten uit de geschiedenis aangrijpen om hun radicale gekwetstheid te ventileren. In Amsterdam was er een opmerkelijke optocht gericht tegen zeeheld Michiel de Ruyter. Zonder enig besef van de historische context en het normenpatroon van die tijd wordt een graai in de geschiedenis gedaan voor een moralistisch lesje in eigen gelijk.

Jurist Marcelo Mooren maakt zich er druk over, en heeft een remedie: laat historische namen en begrippen onder de Erfgoedwet vallen. Dat zou een einde kunnen maken aan de willekeur om historische figuren aan de schandpaal te nagelen.
Kennelijk zijn de panelen over identiteit aan het schuiven. In dit jaar van Marx-herdenkingen wordt vastgesteld dat de Duitse econoom zich vergiste in de hechting van arbeiders aan hun sociale klasse: ze hechten sterker aan etniciteit, aan de nationale staat. In onze tijd verandert dat weer. Op zoek naar een nieuwe identiteit zetten mensen zich af tegen steunberen van de nationale staat, zoals zeehelden, ontdekkingsreizigers, archeologen en kolonisten. Het wordt ernstig als bijvoorbeeld musea (Tropenmuseum) en besturen daarin meegaan; dan slaat snel de willekeur toe en spelen eindeloze discussies op zoals over wiens standbeeld mag blijven staan en wiens weg moet, of voorzien van een plaquette waarop de nieuwe moraal staat (‘vroeger een held, nu een crimineel’).

 

Heldenstandbeeld in Tranendal bij Heiligerlee, ter nagedachtenis aan de slag aldaar in 1568. (Foto RCE)

 

Iedere geschiedwetenschapper is zich ervan bewust dat het verleden nooit beoordeeld moet worden met de normen van nu. Mensen en ontwikkelingen moeten in hun tijd en ook plaats worden beschouwd, bij voorbaat met weglating van een oordeel. Zelfs een promovendus die zich tezeer met zijn onderwerp vereenzelvigt -veelvoorkomend manco- dient teruggefloten te worden.
Julius Caesar? Dictator, moordenaar. Willem de Veroveraar? Ook helemaal fout want hoe haalde hij het in zijn hoofd om andermans land in te pikken? Napoleon? Verantwoordelijk voor miljoenen doden. De me#too-beweging zal kokhalzend de staat van dienst van Lodewijk XIV overzien. Slavernij is helemaal een brisant onderwerp. Menigeen vraagt zich af hoe het mogelijk is dat een gekleurde medemens van vandaag de dag zich kan opwinden over slaventransporten in de 17de eeuw. Erger nog: zich persoonlijk gekwetst voelen en genoegdoening eisen.
Geschiedenis dreigt speelbal te worden van mensen met een onvoldragen zelfbeeld.

 

Het besmeurde standbeeld van koning Leopold II in Brussel. Het was afgelopen januari voor de tweede keer doelwit van activisten.

 

Maar de geschiedenis mag ook niet in glas en beton worden gegoten: in het verleden is de verslaglegging vaak tendentieus geweest, wat leidde tot beelden die niet stroken met de werkelijkheid. De koloniale oorlog die Nederland eind jaren veertig in Nederlands-Indië voerde, is verwrongen, tendentieus, of minstens onvolledig op het nationale netvlies beland.
Bedachtzaam en zo waardenvrij mogelijk zou de geschiedenis voortdurend opnieuw moeten worden bestudeerd, wars van de hetzerige en lukrake gekwetstheid die het debat nu zo vaak vervuilt. En die soms de grens naar het ridicule overschrijdt, zoals met de protesten tegen cowboy-indianen-kinderfeestjes in Utrecht.

(Siebrand Krul)

(Openingsbeeld: Protestmars tegen Michiel de Ruyter voor het Zeevaartmuseum aan de Prins Hendrikkade (!) te Amsterdam. (AT5)


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Innige relatie

Abdul Karim is pas 24 wanneer hij in 1887 uit Indië in Engeland aankomt als persoonlijke tafeldienaar van koningin Victoria. De vroegere assistent-klerk van de gevangenis in Agra promoveert spoedig tot privé-secretaris of Munshi van de keizerin van India herself; hij leert haar Urdu, instrueert Indiase zaken en wordt haar favoriete gezelschap.

Lees verder

Kroniek

Karl verliest zijn stad

Op 10 mei 1953, 65 jaar geleden, werd de Saksische stad Chemnitz hernoemd tot Karl-Marx-Stadt. Dat was een uitloper van het ‘Marx-jaar’ en ook, zo verklaarde ministerpresident Otto Grotewohl van de DDR, een hommage aan de sterke arbeideristische traditie van de stad. Naar de mening van al die arbeiders werd niet getaald.

Lees verder

Heilige van de week

Theresia van Avilla - 15 oktober († 1582)

De naam Theresia komt waarschijnlijk van het Griekse woord voor warmte, zomer, of het Griekse jageres. Misschien betekent de naam wel bewoonster van het eiland Thera, tegenwoordig Santorini.

Lees verder