Stelling

Moeten vakbonden niet radicaler worden?

Stem

Agenda

Welluidend erfgoed
Bij de naam Gilbert d’Haen gaat er niet onmiddellijk een belletje rinkelen. Nochtans hebben veel Vlamingen – in het bijzonder ouderen – werk van de Antwerpse fotograaf (geb. 1932) gezien. Vooral in de jaren zestig verschenen zijn foto’s in katholieke publicaties in Vlaanderen. Hij maakte talloos veel communieportretten en huwelijksreportages. In 2012 schonk hij 280.000 negatieven aan het Antwerpse Fotomuseum.
Bakermat van de beschaving
Het is alsof je rondstruint in een sprookjesachtige bazaar in Isfahan en stuit op allerlei exclusieve koopwaar. In de tentoonstelling Iran – Bakermat van de beschaving sta je oog in oog met 200 unieke vondsten uit Iran. Aan de hand van kleitabletten met spijkerschrift, gouden drinkbekers en sieraden, bronzen wapens en prachtig beschilderd aardewerk volg je het spoor van de geschiedenis van een van de oudste en meest bijzondere culturen ter wereld.

Het tapijt van Bayeux

16 april 2018 S. Krul

Over een lengte van krap zeventig meter vertelt het tapijt van Bayeux het verhaal van de Slag bij Hastings. Het fascineert niet alleen door zijn schoonheid, maar ook door zijn geheimzinnige herkomst. Dit geborduur-de epos is een van de absolute topstukken van middeleeuwse kunst en het verkeert in excellente staat, terwijl het al in 1070 gemaakt werd, een paar jaar na de beroemde slag. Alleen hoe het verhaal afloopt, vertelt het tapijt niet.

De Slag bij Hastings heeft plaats nodig – en krijgt die ook. Op negen aan elkaar genaaide, goudgele linnen banen spelen wollen garens hun spel en wekken geschiedenis tot leven. En zo staan ze ons als toen voor ogen, de schepen die het Kanaal oversteken, de koningen in hun stervensuur, de pijl die in het strijdgewoel zijn dodelijke weg vindt naar dat ene stukje huid tussen pantserhemd en helm.

Het ‘stripverhaal’eindigt raadselachtig, als aan het einde van de rechterpagina, beneden: “wordt vervolgd”. Alleen: volgende week geen nieuw deel. Al duizend jaar is het lot van de vluchtende Engelsen ongewis. Was daar niet nog de kroning van Willem in de kathedraal van Westminster? Als pendant van Eduard op de troon, met wie het tapijt de draad oppakt? Hoeveel meter waren er ooit? Nooit meer dan deze zeventig, of was er nog een bijna even lang stuk dat latere veroveringen van Willem uitbeeldde? Het blijft gissen voor de kunsthistorici …

 

Paarden aan boord. Willems vloot onderweg naar Engeland.

 

Een ander raadsel is dat van de opdrachtgever én van de uitvoerenden. Als we daarvoor het tapijt onder de loep nemen, dient gelijk gezegd dat dit geen tapijt in strikte zin is: de voorstelling is niet geweven, maar in borduursel aangebracht op een ondergrond van linnen. Het ‘tapijt’ (wandkleed) wordt voor het eerst in 1476 genoemd, in een inventaris van de kathedraal van Bayeux. Lang werd gedacht dat Mathilde, Willems gema-lin, de opdrachtgeefster was, maar daarvoor is op het werk zelf geen enkel aanknopingspunt te vinden. Odo van Bayeux dan, de man die direct garen spon bij de overwinning van zijn halfbroer? Als kersverse graaf van Kent beschikte hij over prima connecties met het St. Augustine-klooster in Canterbury, vermaard om zijn borduurkunst. Een Engels kunstwerk dus? Nee, Frans, zo beweren andere deskundigen. Wat de twijfels in stand houdt, is het feit dat het werk geen Normandische propaganda is. Zo zien we hoe Harold Normandi-sche ruiters bevrijdt uit het drijfzand bij Mont-Saint-Michel, of hoe de Normandiërs wreedheden begaan in Engeland (een brandend huis, waaruit een vrouw met kind vlucht). Over het algemeen stellen de makers van het tapijt zich neutraal op.

 

Koning Eduard de Belijder en Harold Godwinson in Winchester.

 

\Wie de ongemene uitstraling van het bijna zeventig meter lange beeldverhaal wil ervaren, moet naar het Bayeux Museum in Normandië. Daar hangt het achter glas en vertelt – nu eens vol vaart en opwinding, dan weer onderhoudend of met een zekere droefenis. Maar nergens stokt de beweging en in het heetst van de strijd verwacht je zelfs een striptekenaar met koeienletters whamm! bhoff! toing! te zien schrijven … van links naar rechts stuwt de stroom van beelden zich voort, die slechts door een paar bomen of torens van el-kaar gescheiden zijn. Onstuitbaar gaat het op de ontknoping en het slagveld af.

 

Harold zweert de eed aan Willem, hertog van Normandië op heilige relieken.

 

De scenes 32 en 33: verbijsterd kijken naar de Komeet van Halley; Harold in Westminster.

 

Op touw gezet wordt de geschiedenis met de ontmoeting tussen koning Eduard en Harold Godwinson, waarna Harold zijn reis naar Frankrijk onderneemt. De figuren zijn smal, de koppen klein, de lange lichamen voortdurend in beweging. We zien nu hoe Willem Harold als dank voor de bijstand in de strijd tegen de graaf van Bretagne tot zijn vazal maakt. Dan een cut en Engeland: Eduard overlijdt, Harold claimt de troon. Willem breekt op. Dan zoomen de makers in op de oversteek, verwijlen bij de pracht van de zeilen, de uit-monstering van de opvarenden. Hetzelfde nogmaals bij de veldslag: als het gerucht gaat dat Willem dood is, zien we die z’n helm achterover schuiven om zijn mannen te tonen dat hun koning nog springlevend is.
Onder en boven de scènes is een strook met versieringen aangebracht. Er zijn onder meer fabeldieren te zien, die soms naar parabels verwijzen. In de bovenrand verschijnt ook de komeet van Halley, die in april-mei 1066 aan de hemel stond – een veeg teken voor Harold? Hier en daar lopen scheepsmasten of de lichamen van gevallenen vanuit het voorstellingsvlak door in de sierranden – verrassend en dynamisch. Onaangenaam wordt dat oog alleen getroffen door de belettering, die zich vreemd tussen de figuren wringt. Dat suggereert dat de Latijnse tekst door andere handen aangebracht is – ná de hoofdhandeling en vóór de ornamentiek onder en boven.
Merkbaar is in elk geval dat de wreedheden van de Slag bij Hastings de makers of maaksters nog levendig voor ogen stonden.
(Janina Lingenberg)

(Openingsbeeld: De Slag bij Hastings in volle gang.)

 

Lees het volledige artikel, plus nog veel meer in het dossier ‘Engelands eigenzinnige weg’ in de nieuwe G-GESCHIEDENIS. Nu overal te koop voor slechts 5,50!


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Vlaanderens mooisten

Irene Smets schreef een verbazend boek voor hen die menen dat het Vlaamse erfgoed wordt verkwanseld. Wat een enorme rijkdom aan woongebouwen! En over het algemeen prima onderhouden. Daar schuilt niet alleen een dikke portemonnee achter, maar ook liefde voor historisch cultuurgoed.

Lees verder

Kroniek

Eerste hitparade

Discjockeys, radiozenders zijn ermee vergeven. Soms lijkt het alsof de ‘plaatjesdraaier’ belangrijker is dan de muziek. 69 Jaar geleden, op zaterdag 2 juli 1949, was dat wel anders. Toen presenteerde Jaap Albert Louis Sidney (‘Pete’) Felleman de allereerste hitparade op de Nederlandse radio, simpelweg ‘Hitparade’ genaamd.

Lees verder

Heilige van de week

Theresia van Avilla - 15 oktober († 1582)

De naam Theresia komt waarschijnlijk van het Griekse woord voor warmte, zomer, of het Griekse jageres. Misschien betekent de naam wel bewoonster van het eiland Thera, tegenwoordig Santorini.

Lees verder