Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

De opdeling van de wereld

28 maart 2018 Siebrand Krul

Terwijl de geallieerden aanstalten maakten om Hitler de genadeslag toe te brengen, kwamen hun leiders in Jalta bijeen – en verdeelden Europa in twee machtsblokken. Omdat Sovjet-leider Jozef Stalin zich in eigen land onmisbaar achtte zolang zijn troepen nog in gevecht waren, besloten de Amerikaanse president Franklin D. Roosevelt en de Britse premier Winston Churchill bij hem op bezoek te gaan aan de kust van de Krim.

Daarvoor hadden hun ministers van Buitenlandse Zaken en de stafchefs tijdens een Brits-Amerikaanse voorbereidingsconferentie op Malta de onderhandelingsdoelen van beide landen afgestemd. Toen de conferentie op 4 februari 1945 in het Liwadija-paleis, de voormalige zomerresidentie van de tsaren, met een galadiner van de Amerikaanse president feestelijk geopend werd, waren er goede vooruitzichten op een succesvol onderhandelingsverloop. In de toasts die ze uitbrachten memoreerden de ‘Grote Drie’ de naderende overwinning op Hitler-Duitsland. Twee dagen later had Roosevelt het erover de vrede voor lange tijd, ‘laten we zeggen: voor vijftig jaar’ veilig te stellen.

 

De Amerikanen verbleven aan boord van een eigen oorlogsschip. President Roosevelt, minister Stettinius en adviseurs. (National Archives)

De conferentiedeelnemers werden het vrij snel eens over de eerstvolgende militaire stappen om Duitsland op de knieën te dwingen. In een communiqué van 11 februari luidde het: ‘Deze besprekingen waren in elk opzicht bevredigend en leidden tot een verregaande afstemming van de militaire inspanningen … de ondergang van Nazi-Duitsland staat vast … Het Duitse volk zal zijn nederlaag alleen maar zwaarder bekopen als het probeert zijn uitzichtloze verzet te rekken.’

 

Het Liwadija-paleis waar de onderhandelingen plaatsvonden. Foto van september 2013.

 

Oost-Duitsland wordt Pools

Ook bij het volgende agendapunt, de bezetting van en de controle over het verslagen Duitsland, kwam men al snel tot overeenstemming. De gedelegeerden stelden de ‘zoneprotocollen’ vast die een geallieerde commissie een jaar eerder in Londen uitgewerkt had en waarin de grenzen van de respectievelijke bezettingszones in Duitsland vastgelegd waren. Hiermee sanctioneerden de Britten en Amerikanen ook de ‘westwaartse verschuiving’ van Polen, tot aan de (Lausitzer) Neiße, wat uiteindelijk tot de verdrijving van miljoenen Duitsers uit de oostelijke gebieden van het oude ‘Reich’ zou leiden.

 

President Franklin Delano Roosevelt inspecteert een Russische erewacht op het vliegveld van Jalta. Rechts staan de Russische en Amerikaanse ministers van Buitenlandse Zaken, Vyacheslav Mikhailovich Molotov en Edward Stettinius. (National Archives)

 

Kaart van 10 januari 1945 waarop de geallieerden aangeven hoeveel Duitsers verdreven moeten worden bij verschillende grens-voorstellen. (U.S. Department of State)

 

Frankrijk plotseling winnaar

Meer moeite kostte de door Churchill geuite wens om Frankrijk een eigen bezettingszone en een zetel in de geallieerde controleraad te geven, het opperste bestuursorgaan van het naoorlogse Duitsland. Stalin keerde zich daar aanvankelijk tegen en voerde aan dat de Polen en Joegoslaven beter gevochten en meer onder de oorlog te lijden gehad hadden dan de Fransen. Toen Roosevelt Churchill steunde, gaf Stalin toe. Daarna werden de drie het ook vrij snel eens over de oprichting van een wereldomspannende vredesorganisatie onder de naam ‘Verenigde Naties’ (zie kader). Tegenstellingen tussen ‘west’ en ‘oost’, die af en toe in deze onderhandelingspunten en ook in de discussie over de Duitse herstelbetalingen doorklonken, traden op de voorgrond toen Japan en Polen ter sprake kwamen.

 

Lijst van de Saoedi-Arabische delegatie in Jalta. Daaronder een astroloog, een voorproever, twee koffie-kellners, tien bewakers met sabels en dolken en negen slaven. (U.S. Navy/National Archives)

 

En dan Japan

Op 11 februari 1945 ondertekenden de ‘Grote Drie’ een geheim verdrag, waarin de Sovjet-Unie zich ertoe verplichtte uiterlijk ‘drie maanden na een staakt-het-vuren in Europa’ aan de oorlog tegen Japan deel te nemen. Daarvoor accepteerden de westelijke mogendheden Stalins eis van enerzijds het afstaan van Japans grondgebied en Chinese havens en anderzijds de uitbreiding van de Russische invloedssfeer over Mantsjoerije en Mongolië.
Het afwerpen van Amerikaanse atoombommen boven Japan bracht een drastische wijziging in de situatie in Oost-Azië. Desondanks probeerden de Sovjets de hun in Jalta toegekende voordelen te verwerven: op 8 augustus 1945, twee dagen na de verwoesting van Hiroshima en een week voor de onvoorwaardelijk capitulatie van Japan, verklaarde de Sovjet-Unie Tokio de oorlog, bezette de Koerillen en het zuidelijk deel van Sachalin en liet haar troepen Mantsjoerije binnentrekken.

 

Aan de onderhandelingstafel. President Franklin D. Roosevelt, premier Winston Churchill en maarschalk Joseph Stalin temidden van hun secondanten. (Russisch Bureau van Oorlogsinformatie)

 

Sovjettroepen halen overleg in

Restten nog de afbakening van invloedssferen en het trekken van grenzen in het oosten en zuidoosten van Europa. Op dit punt had Churchill generalissimo Stalin al tijdens gesprekken in de herfst van 1944 de concessie van een nieuwe geopolitieke orde gedaan en voorgesteld het grondgebied van een aantal staten procentueel in westerse en Sovjet-invloedsferen te verdelen. Het voorstel werd echter door de feiten achterhaald, want in februari 1945, ten tijde van de conferentie in Jalta, controleerden Russische troepen bijna geheel Oost-Europa en grote delen van Zuidoost-Europa.
(Harry D. Schurdel)

(Openingsbeeld: De bekende groepsfoto van de grote drie. Churchill en Roosevelt overtuigden Stalin dat Frankrijk mee moest doen bij de bezetting van Duitsland na de capitulatie. Stalin vond dat Polen en Joegoslavië grotere offers tegen de nazi’s hadden gebracht, maar liet zich overhalen. Polen kreeg immers heel oostelijk Duitsland. (Army Signal Corps Collection/National Archives))

 

Lees nog veel meer over de Koude Oorlog in de nieuwe G-GESCHIEDENIS. Nu overal te koop voor slechts € 5,50!


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder