Stelling

Bibliotheken moeten sneller en radicaler moderniseren

Stem

Agenda

Van Croÿ tot Arenberg
Een van de favoriete verblijfplaatsen van de familie Arenberg was het kasteel in Heverlee, bij Leuven. Tot begin 17de eeuw was het in het bezit van een andere adellijke familie, de Croÿs. Het was Willem van Croÿ die de oude burcht langs de Dijle liet ombouwen tot een kasteel dat gezien wordt als hét voorbeeld van de Vlaamse Renaissance. Het kasteel op 'de manier van Brabant' gebouwd kreeg zelfs navolging buiten de Lage Landen.
Achter de muur
De multimediale tentoonstelling The Pink Floyd Exhibition: Their Mortal Remains biedt een bijzondere inkijk in het gesloten pantheon der rocksterren. Drummer Nick Mason bij de presentatie in Dortmund: ‘This band was famous for not getting on, this exibition is about collaboration.’

Raketten op Cuba

05 maart 2018 Siebrand Krul

De Cubacrisis in 1962 vormde het hoogtepunt van de Koude Oorlog. Drie jaar na het omverwerpen van het pro-Amerikaanse, corrupte Batista-regime door de communisten van Fidel Castro, liet deze Russische atoom-raketten op Cuba plaatsen. De Amerikanen hadden zulke wapens in Turkije. Voor beide supermachten dus praktisch bij de vijand voor de deur. Door het riskante reageren van John Kennedy hield de wereld de adem in. De mensheid aan de rand van de nucleaire afgrond. Hoe reageren de Russen?

Een onaangekondigde luchtaanval, zoals die op Pearl Harbor – McGeorge ‘Mac’ Bundy pleitte er vurig voor. ‘Nu of nooit,’ viel Dean Acheson hem bij. Het was een stormachtige bijeenkomst in het Witte Huis op vrij-dag 19 oktober 1962, zoals inmiddels vrijgegeven documenten bewijzen. Spionagevliegtuigen hadden al eerder in het westen van Cuba, niet ver van San Cristóbal, lanceerplatforms voor Russische middenafstands-raketten ontdekt. Die wapens hadden een reikwijdte van 4.500 kilometer en bedreigden Washington en be-langrijke industriesteden in de VS. Nu waren er ook beelden van Russische vrachtschepen die, vermoedelijk met raketonderdelen beladen, koers zetten naar het eiland.
Bundy was nationaal veiligheidsadviseur, Acheson had van 1949 tot 1953 Buitenlandse Zaken in zijn porte-feuille gehad. Beiden waren lid van het – geheime – Executive Committee dat Kennedy tijdens de Cubacrisis instelde en dat hij deze dag, waarop hij verkiezingscampagne voerde, liet leiden door zijn broer Robert, mi-nister van Justitie. De haviken onder de aanwezigen eisten een invasie van Cuba of een luchtaanval. Zij had-den de steun van de chefs van staven van het leger. De Koude Oorlog dreigde in een openlijk conflict te ontaarden.

 

Een Amerikaanse Lockheed Orion vliegt boven het Sovjetschip Metallurg Anosov en de Amerikaanse torpedobootjager USS Barry tijdens de Cubaanse raketcrisis. De Barry was er opuitgestuurd om een Sovjev-koopvaarder te onderzoeken, vond het tegen de avond, zette er zijn zoeklichten op en stelde de identiteit vast. De Anosov vaart oostwaarts, weg van de blokkade.

 

Varkensbaai

De raketinstallaties op Cuba vormden overigens het antwoord op de vijftien Jupiter-middenafstandsraketten die de Amerikanen drie jaar eerder bij de Turkse stad Izmir gestationeerd hadden, tegelijk met nog eens der-tig van deze wapens in Italië. Met een reikwijdte van 2.400 kilometer konden deze raketten atoomkoppen boven de Sovjet-Unie, Moskou incluis, tot ontploffing brengen.
Dat de Cubaanse leider Fidel Castro zijn heil in Moskou zocht, had een reden. Op 17 april 1961 waren onge-veer 1.300 Cubaanse uitwijkelingen door de CIA afgezet op het Playa Girón, in de Varkensbaai. Na drie da-gen vechten had het Cubaanse leger de aanval afgeslagen.
Twee dagen na het bovengenoemde crisisberaad in het Witte Huis meldde generaal Walter Sweeney, hoofd van de tactische luchtstrijdkrachten, dat een luchtaanval negentig, maar geen honderd procent van alle ra-ketten op het eiland kon vernietigen. Pas veertig jaar later werd bekend dat er indertijd 32 raketten en tachtig atoomkoppen aanwezig waren, tijdens de geheime ‘Operatie Anadyr’ naar Cuba getransporteerd.

 

Amerikaanse foto van een Sovjet-schip dat kratten op het dek meevoert, richting Cuba.

 

Zeeblokkade

President Kennedy koos uiteindelijk voor het voorstel van zijn minister van Defensie, McNamara: een zee-blokkade, officieel ‘quarantaine’ genoemd. Op maandag 22 oktober werden de Amerikaanse strijdkrachten in een verhoogde staat van paraatheid gebracht. Om half zes ’s middags informeerde Kennedy zeventien prominente Congresleden over de situatie. Ook toen gingen diverse stemmen op voor een invasie.
Om zeven uur ’s avonds deelde de president op televisie mee ‘dat op dit onderdrukte eiland een aantal aan-valsraketten gestationeerd is’ en een quarantaine op handen was. Volgens getuigen zou hij zich daarna te-genover intimi hebben laten ontvallen: ‘Als die smeerlap het nu maar niet verprutst!’ Daarmee doelde hij op Sovjetleider Nikita Chroetsjov.

 

Een Amerikaans vliegtuig, een Martin, vliegt boven een Russische onderzeeër die naar de oppervlakte was gedwongen. Op de achtergrond de torpedobootjager USS Charles P. Cecil. Oktober 1962.

 

Daad van agressie

Op 24 oktober werd de blokkade van een strook van 500 zeemijlen uit de Cubaanse kust van kracht – alleen het DDR-cruiseschip Völkerfreundschaft met vijfhonderd vakantiegangers aan boord werd nog doorgelaten. Een dag later legden de VS foto’s van de lanceerinrichtingen aan de VN-Veiligheidsraad voor. Chroetsjov verklaarde de blokkade niet te zullen accepteren en sprak van een ‘daad van agressie’. Maar de Russische schepen draaiden wel bij.

 

Luchtfoto’s van de Amerikaanse luchtmacht, met aanduiding van de opbouw van Sovjet-lanceerinrichtingen op Cuba.

 

Voor wat hoort wat

Beide grootmachten hielden demonstratief atoomtests, twee Amerikaanse verkenningsvliegtuigen werden boven Cuba neergehaald en een VS-oorlogsschip dwong een onderzeeër met atoomkoppen aan boord naar de oppervlakte te komen – beroering genoeg kortom, op deze ‘zwarte zaterdag’. En niet alleen in Washing-ton, maar ook in Moskou en Havanna drongen haviken aan op oorlog …
Op 27 oktober laat Kennedy zijn broer bij een geheime ontmoeting in het restaurant ‘Yenching Palace’ in Washington tegen de Russische ambassadeur Anatoli Fjodorovitsj Dobrynin zeggen dat hij bereid is binnen zes maanden de VS-raketten uit Turkije terug te trekken. Het publiek, maar ook ‘ExComm’, krijgt niets over deze deal te horen.

 


President Kennedy tekent in zijn Oval Office de Quarantaine Proclamatie, die de zeeblokkade van Cuba beveelt. 23 Oktober 1962.

 

Opluchting

Chroetsjov zette de eerste stap. Op 28 oktober verkondigde Radio Moskou: ‘De Sovjetregering heeft de ontmanteling van de installaties op Cuba bevolen.’ Op 5 november begonnen de technici daaraan. Enige tijd later verdwenen ook de raketten uit Turkije. De wereld kon herademen.
[Wolfgang Mayer]

 

President Kennedy spreekt Sovjets VN-ambassadeur Dobrynin, onderminster Seyemenov en minister van Buitenlandse Zaken Andrej Gromyko, de man die hier bij hoge uitzondering lacht. 18 Oktober 1962.

 

(Openingsbeeld: Een iconische foto: Adlai Stevenson in de vergadering van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties op 25 oktober 1962. Stevenson, VS-ambassadeur bij de VN, vroeg daar de Russische afgevaardigde Valerian Zorin of zijn land raketten op Cuba plaatste. Na diens ontkenning liet Stevenson de luchtfoto’s zien die het tegendeel bewezen. Stevensons finest hour en ultieme vernedering voor Zorin.)

 

Lees nog veel meer artikelen over de Koude Oorlog in de nieuwe G-GESCHIEDENIS. Nu overal te koop voor slechts € 5,50!


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Momentum voor de gruwel

De notulen van de Wannseeconferentie vormen een uniek document. Letterlijk omdat van de dertig gemaakte kopieën er maar één exemplaar bewaard is dat na de Tweede Wereldoorlog is opgedoken. Figuurlijk omdat in geen enkel ander document van nazi-Duitsland de ideeën over de massamoord op de Joden zo samenhangend, duidelijk én cynisch zijn geformuleerd.

Lees verder

Kroniek

Vrouw mag niet veel

In zaal De Doele in Bolsward hield maandagavond 1 december 1908, 110 jaar geleden, de 'Vereeniging voor vrouwenkiesrecht' eene vergadering. Een van de sprekers was Mejuffrouw C.S. Groot, Presidente der afdeeling Hoorn. Spreekster toonde met aanhalingen uit ’t Burgerlijk Wetboek hoe weinig de Nederlandsche vrouwen mogen.

Lees verder

Heilige van de week

Theresia van Avilla - 15 oktober († 1582)

De naam Theresia komt waarschijnlijk van het Griekse woord voor warmte, zomer, of het Griekse jageres. Misschien betekent de naam wel bewoonster van het eiland Thera, tegenwoordig Santorini.

Lees verder