Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Ein frischer, fröhlicher Krieg

05 maart 2018 Siebrand Krul

Wij kennen de beelden: de overvolle treinen in juli en augustus 1914 op weg naar het front. Uit de ramen hangen trossen Duitse soldaten, die zingen, lachen, zwaaien en juichen. Met Kerstmis zouden zij immers weer thuis zijn, want het zou ‘Ein frischer, fröhlicher Krieg’ worden, een sportieve kamp met uiteindelijk een glorieuze winnaar en een eervolle verliezer. Wij weten nu beter. Dit jaar herdenken wij dat honderd jaar geleden, na ettelijke miljoenen doden, eindelijk de wapens zwegen.

Exacte aantallen zijn niet te geven, slechts schattingen: zo’n zeventien miljoen militaire en burgerlijke doden, zo’n 22 miljoen gewonden en ruim 8 miljoen vermisten. Geenszins dus een frisse en vrolijke oorlog. Of de bedenker van deze uitdrukking het met deze conclusie eens is, zullen wij nooit weten. Zijn naam is de Duitse (Pruisische) historicus Heinrich Leo (1799-1878). Weinigen zullen die naam nu nog iets zeggen, maar in zijn tijd was hij in Duitsland een spraakmakend figuur, een polemist pur sang die zijn vlijmscherpe pen gebuikte om alles wat riekte naar het liberalisme en het idee dat de mens toch vooral een individu was die het recht had zichzelf te ontplooien te veroordelen en zodoende de bijnaam ‘Enfant terrible der Reaktion’ had gekregen. Tot zijn bewonderaars behoorden onder andere Georg Hegel, vooral bekend vanwege zijn dialectische geschiedsopvatting van These-Antithese-Synthese, Otto von Bismarck, de IJzeren Kanselier, de ‘Realpolitiker’ die het verdeelde Duitsland wilde omsmeden tot een trotse natie en conservatief en de nationalist Friedrich Jahn, de grondlegger van de Duitse turnbeweging.

 

Heinrich Leo.

 

In 1853, toen de Krimoorlog in alle hevigheid woedde, schreef hij in een artikel het volgende: O God verlos ons van de verrotte Europese volkeren en schenk ons een frisse, vrolijke oorlog, die door Europa raast, de bevolking schift en het schurftige gespuis vertrapt dat zich ruimtelijk zo dicht om zich heen heeft verzameld, waardoor een oppassend mens zich in deze bedompte lucht niet langer kan handhaven. Voor Leo was de oorlog namelijk een soort vurige oerkracht, dé bron van discipline, tucht en saamhorigheid, en daardoor het juiste middel om op de ruïnes van de burgerlijke, liberale samenleving van zijn tijd, een nieuwe, zuivere en onbaatzuchtige orde te bouwen gericht op die Ordnung der Massen.
Met zijn frase raakte Leo duidelijk een gevoelige snaar, waardoor deze drie woorden aan een eigen leven begonnen. In 1889 waren zij inmiddels zo ingeburgerd dat zij werden opgenomen in de herziene editie van de ‘Geflügelte Worte. Der Citatenschatz des deutschen Volkes’.

 

 

Voor zover bekend werden deze gevleugelde woorden in Nederland voor het eerst gebezigd in 1915 toen de krant ‘De Amsterdammer’ een artikel publiceerde onder de titel ‘So ein frischer, frohlicher Krieg’. Het betrof een uitje van de Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht waarbij een tableau vivant werd vertoond met een tot waanzin vervallen grijnslachende moeder bij haar dode kind, een aanklacht derhalve tegen de verschrikkingen van de Eerste Wereldoorlog.
[Ben Speet]


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder