Stelling

Bibliotheken moeten sneller en radicaler moderniseren

Stem

Agenda

Van Croÿ tot Arenberg
Een van de favoriete verblijfplaatsen van de familie Arenberg was het kasteel in Heverlee, bij Leuven. Tot begin 17de eeuw was het in het bezit van een andere adellijke familie, de Croÿs. Het was Willem van Croÿ die de oude burcht langs de Dijle liet ombouwen tot een kasteel dat gezien wordt als hét voorbeeld van de Vlaamse Renaissance. Het kasteel op 'de manier van Brabant' gebouwd kreeg zelfs navolging buiten de Lage Landen.
Achter de muur
De multimediale tentoonstelling The Pink Floyd Exhibition: Their Mortal Remains biedt een bijzondere inkijk in het gesloten pantheon der rocksterren. Drummer Nick Mason bij de presentatie in Dortmund: ‘This band was famous for not getting on, this exibition is about collaboration.’

Ein frischer, fröhlicher Krieg

05 maart 2018 Siebrand Krul

Wij kennen de beelden: de overvolle treinen in juli en augustus 1914 op weg naar het front. Uit de ramen hangen trossen Duitse soldaten, die zingen, lachen, zwaaien en juichen. Met Kerstmis zouden zij immers weer thuis zijn, want het zou ‘Ein frischer, fröhlicher Krieg’ worden, een sportieve kamp met uiteindelijk een glorieuze winnaar en een eervolle verliezer. Wij weten nu beter. Dit jaar herdenken wij dat honderd jaar geleden, na ettelijke miljoenen doden, eindelijk de wapens zwegen.

Exacte aantallen zijn niet te geven, slechts schattingen: zo’n zeventien miljoen militaire en burgerlijke doden, zo’n 22 miljoen gewonden en ruim 8 miljoen vermisten. Geenszins dus een frisse en vrolijke oorlog. Of de bedenker van deze uitdrukking het met deze conclusie eens is, zullen wij nooit weten. Zijn naam is de Duitse (Pruisische) historicus Heinrich Leo (1799-1878). Weinigen zullen die naam nu nog iets zeggen, maar in zijn tijd was hij in Duitsland een spraakmakend figuur, een polemist pur sang die zijn vlijmscherpe pen gebuikte om alles wat riekte naar het liberalisme en het idee dat de mens toch vooral een individu was die het recht had zichzelf te ontplooien te veroordelen en zodoende de bijnaam ‘Enfant terrible der Reaktion’ had gekregen. Tot zijn bewonderaars behoorden onder andere Georg Hegel, vooral bekend vanwege zijn dialectische geschiedsopvatting van These-Antithese-Synthese, Otto von Bismarck, de IJzeren Kanselier, de ‘Realpolitiker’ die het verdeelde Duitsland wilde omsmeden tot een trotse natie en conservatief en de nationalist Friedrich Jahn, de grondlegger van de Duitse turnbeweging.

 

Heinrich Leo.

 

In 1853, toen de Krimoorlog in alle hevigheid woedde, schreef hij in een artikel het volgende: O God verlos ons van de verrotte Europese volkeren en schenk ons een frisse, vrolijke oorlog, die door Europa raast, de bevolking schift en het schurftige gespuis vertrapt dat zich ruimtelijk zo dicht om zich heen heeft verzameld, waardoor een oppassend mens zich in deze bedompte lucht niet langer kan handhaven. Voor Leo was de oorlog namelijk een soort vurige oerkracht, dé bron van discipline, tucht en saamhorigheid, en daardoor het juiste middel om op de ruïnes van de burgerlijke, liberale samenleving van zijn tijd, een nieuwe, zuivere en onbaatzuchtige orde te bouwen gericht op die Ordnung der Massen.
Met zijn frase raakte Leo duidelijk een gevoelige snaar, waardoor deze drie woorden aan een eigen leven begonnen. In 1889 waren zij inmiddels zo ingeburgerd dat zij werden opgenomen in de herziene editie van de ‘Geflügelte Worte. Der Citatenschatz des deutschen Volkes’.

 

 

Voor zover bekend werden deze gevleugelde woorden in Nederland voor het eerst gebezigd in 1915 toen de krant ‘De Amsterdammer’ een artikel publiceerde onder de titel ‘So ein frischer, frohlicher Krieg’. Het betrof een uitje van de Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht waarbij een tableau vivant werd vertoond met een tot waanzin vervallen grijnslachende moeder bij haar dode kind, een aanklacht derhalve tegen de verschrikkingen van de Eerste Wereldoorlog.
[Ben Speet]


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Momentum voor de gruwel

De notulen van de Wannseeconferentie vormen een uniek document. Letterlijk omdat van de dertig gemaakte kopieën er maar één exemplaar bewaard is dat na de Tweede Wereldoorlog is opgedoken. Figuurlijk omdat in geen enkel ander document van nazi-Duitsland de ideeën over de massamoord op de Joden zo samenhangend, duidelijk én cynisch zijn geformuleerd.

Lees verder

Kroniek

Vrouw mag niet veel

In zaal De Doele in Bolsward hield maandagavond 1 december 1908, 110 jaar geleden, de 'Vereeniging voor vrouwenkiesrecht' eene vergadering. Een van de sprekers was Mejuffrouw C.S. Groot, Presidente der afdeeling Hoorn. Spreekster toonde met aanhalingen uit ’t Burgerlijk Wetboek hoe weinig de Nederlandsche vrouwen mogen.

Lees verder

Heilige van de week

Theresia van Avilla - 15 oktober († 1582)

De naam Theresia komt waarschijnlijk van het Griekse woord voor warmte, zomer, of het Griekse jageres. Misschien betekent de naam wel bewoonster van het eiland Thera, tegenwoordig Santorini.

Lees verder