Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Hoe oud is carnaval?

21 januari 2018 Siebrand Krul

Nog een paar weken en het barst weer los. Boven de grote rivieren merken de meeste mensen er niets van, maar in de katholieke Lage Landen is het dagenlang zorgeloze dolle pret en saamhorigheid. Het vieren van carnaval is nog niet oud. Limburg bijvoorbeeld, de provincie die zich bij uitstek met carnaval associeert, of met Brabant zo wordt gezien, kende tot de oorlog nauwelijks iets carnavalesks. In Tilburg was carnaval tot 1965 zelfs verboden.

Wel richtte de gegoede burgerij in de 19de eeuw al de Sociëteit Momus in Maastricht (1839) op en een paar jaar later de Sociëteit Jocus in Venlo. Dat zijn de oudste carnavalsverenigingen in het huidige Limburg. Het ongeorganiseerde carnaval werd wel al in de Middeleeuwen gevierd maar onderdrukt tijdens de Reformatie en kent een langzame opleving in de 19de eeuw. Maar pas in de jaren vijftig van de vorige eeuw ging het georganiseerde carnaval écht leven, getuige de in rap tempo opgerichte 115 nieuwe carnavalsverenigingen door heel Limburg.

 

Bij het vijftigjarig bestaan van de carnavalsuniversiteit (NUL: Narrenuniversiteit Limburg) in Maastricht.

Gemeenschapsfeest
Carnaval is overigens een nieuwe benaming uit de 17de eeuw; de naam Vastenavond (Fastnacht) is veel ouder. In Limburg wordt carnaval vastelaovend genoemd en het wordt beleefd als een gemeenschapsfeest. De Venloose schrijver Jan van Mersbergen omschrijft carnaval als ‘samen feestvieren, de nacht aanvallen, drinken, zingen, dansen’. Een feest van ‘gevoelde saamhorigheid, relativering, verbroedering en loutering’. Maar het is vooral ook een feest waarin het verschil met anderen zich toont, verdiept en verscherpt.
Zelfs veel Limburgers weten niet dat Maastricht twee universiteiten kent waarvan er een een heuse carnavalsuniversiteit is. De Universiteit van Maastricht (UM) heeft net haar 41ste verjaardag gevierd maar er is nog een oudere universiteit, de NUL genaamd. De NUL is een acroniem voor de Narren Universiteit Limburg die al 52 jaar oud is. De NUL kent een heuse Magnifieke en Vieze Rector en een stoet aan professoren en studenten als publiek. Aan deze universiteit leer je overigens niet hoe je moet sjunkele (gearmd op en neer bewegen op walsmuziek) en buutrednen (praten vanuit een ton), en ook niet hoe je je moet verkleden of haring moet happen.

 

Carnavalsoptocht in Tilburg, nu een groot spektakel, maar tot halverwege de jaren zestig in de Kruikenstad verboden.

Examen in dialect
Deze universiteit opent en sluit het academisch jaar tijdens haar dies natalis-viering gedurende één avond. Op die avond behalen kandidaten in dialect hun examens zoals het doctoraal examen. Het bijbehorend diploma heet doctorandus humoris causa. Behalve het diploma ontvangt de kersverse drs. een (appel)bol op een stokje: de ból. Daarna kan een kandidaat promoveren tot doctor humoris causa en ontvangt hij twee bollen op een stokje (de böl) en een gekalligrafeerd diploma en een kappa (manteltje) met het wapen van de provincie Limburg en het beeldmerk van de NUL.
Een aanstaande professor aanvaardt zijn ambt bij de NUL met een lezing in dialect, waarna hij wordt ingehuldigd met de toga en de baret van de Narrenuniversiteit. Er is geen gender- of leeftijdsbalans aan deze universiteit: de weegschaal slaat beduidend door voor oudere, mannelijke en witte doctorandi, doctoren en professoren. Het woord nul is tijdens de diesviering erg geliefd en kolderieke humor oftewel sjele ze(i)ver in het dialect voert de boventoon.
(Leonie Cornips, onderzoeker variatielinguïstiek aan het Meertens Instituut en bijzonder hoogleraar Taalcultuur in Limburg aan de Universiteit Maastricht)

(Openingsbeeld: Pieter Brueghel de Jonge, Het gevecht tussen carnaval en vasten (1559).)


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder