Stelling

Rusland leert selectief uit zijn eigen geschiedenis

Stem

Agenda

Manhattan Masters

Het Haagse museum Mauritshuis wist een zeer bijzondere tentoonstelling voor elkaar te krijgen: tien schilderijen van Hollandse meesters uit The Frick Collection in New York. Voor het eerst in zijn bestaan zal het Amerikaanse museum deze kunstwerken in bruikleen geven aan een Europees museum, terwijl het eigen gebouw wordt gerenoveerd.

Op weg naar het einde

Na restauratie is De dood van Maria van Hugo van der Goes terug in het Sint-Janshospitaal. Oog in oog met de dood. Hugo van de Goes, oude meesters, nieuwe blikken is een studie naar de sterfelijkheid. Samen met Jan van Eyck (1390-1441) en Rogier van der Weyden (ong. 1399-1464) is Hugo van der Goes (1440-1482/83) één van de spilfiguren van de Vlaamse Primitieven.

Gifmengster ‘Goeie Mie’ getekend

12 december 2017 Siebrand Krul

In de geschiedenis van het Nederlandse strafrecht is Goeie Mie, ofwel de Leidse gifmengster, een opvallende persoonlijkheid. Van haar is een portretfoto bekend, zodat we ons een voorstelling van haar kunnen maken. Maar onlangs zijn twee onbekende tekeningen van haar proces tevoorschijn gekomen, gemaakt door niemand minder dan Victor de Stuers. Deze De Stuers is aan het einde van de 19de eeuw de belangrijkste Nederlandse ambtenaar op cultureel gebied.

Maria Catharina (‘Mie’) Swanenburg is een berucht persoon uit de geschiedenis van Leiden. Ze wordt in mei 1885 veroordeeld voor het vergiftigen van vier mensen, maar waarschijnlijk heeft ze wel meer dan honderd slachtoffers vergiftigd. Zeker 27 van hen zijn overleden. Alle slachtoffers wonen in de buurt die tegenwoordig Havenwijk-Zuid heet. Artsen komen niet langs bij de slachtoffers tijdens hun ziekbed, waardoor Mie lange tijd haar gang kan gaan. Maar uiteindelijk loopt ze dan toch tegen de lamp.
Mie wordt geboren op 9 september 1839 als dochter van sjouwer Clement Swanenburg en zijn huisvrouw Johanna Dingjan. Het gezin woont dan in het huis aan de Oostdwarsgracht 24 in Leiden. Op 24-jarige leeftijd bevalt ze van haar eerste buitenechtelijke kind. Mie leeft dan nog bij haar ouders in de Singelstraat en werkt als breister. In de jaren daarop volgen nog twee kinderen, van wie alleen de laatste, Arie, in leven blijft. Deze zoon wordt ook erkend door de man met wie Mie in 1868 trouwt: Johannes van der Linden. Samen krijgen zij nog zes kinderen; vier daarvan overlijden jong.

 

Tekening door Victor de Stuers van het proces tegen Goeie Mie, 1885. (Nationaal Archief, 2.21.355, inv. nr. 4317)

 

Ze vergiftigde zelfs haar eigen ouders
In de jaren 1870 wordt Mie een populaire buurtgenoot. Ze verzorgt zieken, past op kinderen, kookt eten en doet de was voor wie dat zelf niet meer kan. Ze krijgt dan ook de bijnaam ‘Goeie Mie’. Maar vlak voor de vierde verjaardag van haar jongste kind, op zaterdagmiddag 15 december 1883, staan twee functionarissen van de gemeentepolitie Leiden voor de deur van Singelstraat 16. Zij arresteren Mie op verdenking van het vergiftigen van het gezin Frankhuizen. Moeder Marie en zoon Hendrik Frankhuizen zijn twee dagen eerder al overleden, en vader Hendrik ligt op dat moment doodziek op bed.
Als ook hij zijn laatste adem heeft uitgeblazen, hoort de heelmeester J.L.A. Desertine van de schouwarts van moeder en kind dat er waarschijnlijk sprake is van vergiftiging. Dat vormt de aanleiding voor een onderzoek, getuigenverhoren en uiteindelijk zelfs het opgraven van de overleden lichamen. Al die tijd -ruim een jaar- verblijft Mie in het Huis van Arrest in Den Haag.

 

 

Honderd moorden
Uiteindelijk wordt ze op 14 maart 1885 officieel in staat van beschuldiging gesteld voor de moord op vier mensen. Kennelijk is er onvoldoende bewijs om de verdenkingen voor de moord op vele tientallen anderen en voor pogingen tot moord op meer dan honderd personen hard te maken. Daaronder waren zelfs haar eigen ouders, andere familieleden en buurtgenoten. Ruim een maand later, op 23 april 1885, staat ze terecht voor de rechtbank in Den Haag. Op 1 mei volgt de veroordeling: levenslang verblijf in het tuchthuis. Dat tuchthuis wordt de vrouwen¬gevangenis in ’s-Hertogenbosch. Aan het eind van dat jaar laat haar man Johannes zich van haar scheiden.
In 1887 wordt Mie overgeplaatst naar de vrouwen¬gevangenis in Gorinchem. Daar gaat ze als gedetineerde aan het werk tegen een schamel loontje, dat ze in de kantine van de gevangenis weer kan uitgeven. Twee keer, in 1905 en 1906, dient zij een verzoek in bij de Hoge Raad om haar straf te herzien. In beide gevallen concludeert de Hoge Raad echter dat er onvoldoende nieuwe omstandigheden zijn om haar verzoek in behandeling te nemen. Uiteindelijk sterft ze op 11 april 1915 in de gevangenis. Het lijkt er niet op dat haar overlijden veel indruk heeft gemaakt op het bestuur van de gevangenis, want in de notulen staat er niets over vermeld.

 

Tekening door Victor de Stuers van het proces tegen Goeie Mie, 1885. (Nationaal Archief, 2.21.355, inv. nr. 4317)

 

Uitzonderlijk tekentalent
Jhr.mr. Victor Eugène Louis de Stuers wordt op 20 oktober 1843 in Maastricht geboren. Hij is een intelligente leerling met een grote belangstelling voor geschiedenis, gebouwen, verdedigingswerken, topografie en het dagelijks leven in en om Maastricht. Niet alleen zijn vader, maar ook de plaatselijke kunstenaar Alexander Schaepkens moedigen het bijzondere tekentalent van de jonge Victor sterk aan. De tekenkunst zou altijd belangrijk blijven voor De Stuers. Zo tekent hij regelmatig monumenten in Maastricht, maar ook elders in het land en in het buitenland.
Na zijn rechtenstudie en een kortstondige advocatenpraktijk wordt hij in 1875 benoemd tot hoofd van de nieuw ingestelde Afdeling Kunsten en Wetenschappen van het Ministerie van Binnenlandse Zaken. Daar blijft hij 25 jaar werkzaam.
Zijn bijzondere aanleg gebruikt De Stuers voor het vastleggen van werken van kunst en kunstnijverheid, maar ook voor het maken van karikaturen en spotprenten. Die zijn zelfs terug te vinden in de marges van ambtelijke stukken. De rechtszaak van Goeie Mie trekt kennelijk zozeer zijn aandacht dat hij er twee tekeningen van maakt. Ze zijn terechtgekomen in zijn persoonlijke archief dat bewaard wordt in het Nationaal Archief.
(Jeroen van Luin, Nationaal Archief)

Lees het volledige artikel, plus nog meer boeiend historisch nieuws in de nieuwe G-GESCHIEDENIS. Nu overal te koop voor slechts € 5,50!


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Het gezicht van de Eerste Wereldoorlog

Vol van haat voor alles wat Duits was, kon de Britse soldaat F.A.J. ‘Tanky’ Taylor er niet aan weerstaan om een krijgsgevangene die hij ‘een bijzonder lelijk specimen’ vond de huid vol te schelden. Als reactie haalde de Duitser een aantal foto's uit zijn borstzak. ‘De eerste foto toonde een hoofd, maar onder de ogen, die een meelijwekkende, wanhopige blik hadden, was helemaal geen gezicht te zien. Alleen maar een afschuwelijke puinhoop.

Lees verder

Kroniek

Wilde anti-piratenactie

Op 9 november 1822, tweehonderd jaar geleden, vond voor de kust van Cuba een zeeslag plaats tussen de schoener USS Alligator van de Amerikaanse marine en een squadron van drie piratenschoeners. De actie moest een einde maken aan de piraterij in West-Indië. Zo’n 25 kilometer van Matanzas, Cuba, had een grote bende piraten verschillende schepen gekaapt en hield ze vast voor losgeld.

Lees verder

Heilige van de week

Carolus Borromeus

4 november († 1584) Carolus is een Latijnse vorm van het Germaanse woord karel of kerel, dat vrije man betekent. Al op drieëntwintig jarige leeftijd is Carlo kardinaal en aartsbisschop van de Italiaanse stad Milaan. Zijn oom is paus en kan deze slimme jongeman goed gebruiken in Rome. Hij geeft hem het bestuur van de pauselijke staat. Aartsbisschop van Milaan is hij, tot zijn verdriet, alleen maar in naam.

Lees verder