Stelling

De zwarte Zwarte Piet verdwijnt - uiteindelijk

Stem

Agenda

Saskia eventjes thuis
Een van de meest persoonlijke meesterwerken van Rembrandt van Rijn, ‘Saskia en profil in kostbaar kostuum’ komt voor het eerst in ruim 250 jaar naar Nederland. Rembrandt voltooide het portret van zijn vrouw Saskia Uylenburgh kort na haar dood in 1642. Vanaf 24 november is het werk te zien in de tentoonstelling ‘Rembrandt & Saskia: Liefde in de Gouden Eeuw’ in het Fries Museum.
Schilder tussen de mensen
Van de Vlaamse schilder Adriaen Brouwer (ca. 1605-1638) is eigenlijk niet veel bekend. Hij werd geboren in Oudenaarde als zoon van een kartonschilder, maar woonde daar niet lang. Tijdens zijn turbulente leven zwierf hij door zowel de Noordelijke Nederlanden (Gouda, Amsterdam, Haarlem) als Zuidelijke Nederlanden. Hij stierf berooid in Antwerpen, waar hij ook nog enige tijd vastzat.

De honderd dollar-man

16 november 2017 Siebrand Krul

Benjamin Franklins portret siert nu een bankbiljet, waardoor hij in straattaal een ‘dead president’ is, maar hij liet de VS veel meer na dan dat. Zonder hem bijvoorbeeld geen Vrede van Parijs. Hij personifieert bij uitstek ‘the American way of life’, vooral doordat hij zijn dromen bleef najagen en uiteindelijk slaagde. Was hij Benjamin Franklin de eerste echte Amerikaan?

Het is maar een krabbeltje, ten burele van de ‘New England Courant’ onder de deur door geschoven: ‘Ik heb over de uitzonderlijke dwaasheid van die ouders nagedacht die blind zijn voor de domheid van hun kinderen en hen, omdat ze nu eenmaal denken zich dat te kunnen permitteren, naar de tempels der kennis sturen … waaruit deze … nog steeds als volkomen idioten terugkeren, zij het verwaander dan ze al waren.’ Sinds 2 april 1722 worden regelmatig dergelijke schrijfsels bij de drukkerij van de krant afgegeven. Ze dragen de naam van Mrs. Silence Dogood, die zich in haar eerste brief als door het leven getekende weduwe te kennen geeft. In een bijtende schrijfstijl hekelt ze de maatschappij, zeer tot genoegen van uitgever James Franklin én zijn lezersschare. Alleen: een weduwe schuilt er niet achter de veertien brieven. Ze zijn van Benjamin, de jongere broer van de drukker. De zestienjarige had zelf maar twee jaar op de lagere school gezeten, voor hij op z’n tiende drukkersleerling werd. Hoewel Franklin nooit president van de Verenigde Staten was, zou de eenvoudige drukker toch in één adem genoemd worden met de groten der aarde.

 

Benjamin Franklin, geschilderd door Jean-Baptiste Greuze.

 

Selfmade man

‘Dat is dan twee dode presidenten.’ De ‘dead presidents’ zijn in de Amerikaanse straattaal een wijdverbreide aanduiding voor dollarbiljetten. Het groene papiergeld draagt het konterfeitsel van beroemde staatsmannen: Washington, Jefferson, Lincoln en, op het honderd-dollarbiljet, Benjamin Franklin – schrijver, theoloog, uitvinder en ondertekenaar van de Onafhankelijkheidsverklaring. Duidelijk een man die van alle markten thuis was … Franklin, die opgroeide als zoon van een Britse immigrant en van eenvoudige drukker opklom tot grondlegger van een nieuwe natie, belichaamt volledig de ‘American Way of Life’ en demonstreert wat het najagen van de ‘American Dream’ allemaal op kan leveren. Zou je hem dan ook, wat vaak gedaan is, de ‘eerste Amerikaan’ kunnen noemen? Het begrip ‘Amerikaan’ als neutrale aanduiding voor een uit Europa stammende inwoner van Noord-Amerika raakt rond het midden van de 18de eeuw in zwang. Aan Franklin zou het woord dan nog de betekenis van ‘selfmademan’ kunnen danken – een ‘echte’ Amerikaan, die laat zien wat iemand in dat land door vlijt, ambitie en hard werken kan bereiken. Hijzelf zal zich wel voor een Amerikaan gehouden hebben, maar tot de onafhankelijkheid was hij ook gewoon nog een onderdaan van de Britse kroon.

 

Franklin haalt electriciteit uit de lucht! Schilderij uit 1816.

 

Drukkerij-imperium

Voor de jonge Franklin gaat het eerst nog steil bergafwaarts. Als hij het Dogood-pseudoniem prijsgeeft, zet zijn broer hem uit het familiebedrijf in Boston. Na een tussenstop in Londen en diverse baantjes als drukker in een aantal Amerikaanse steden wordt Franklin in 1728 in Philadelphia uitgever van de ‘Pennsylvania Gazette’, het begin van een drukkerij-imperium. Bijzonder populair worden de jaarboeken die hij van 1732 tot 1758 onder de titel ‘Poor Richard’s Almanack’ uitgeeft. Ze staan vol eenvoudige levenswijsheden en hebben een belangrijke rol gespeeld in de culturele ontwikkeling van die tijd.

 

Franklin (midden) als drukker in zijn eigen drukkerij/uitgeverij.

 

Verbeterde houtkachel

Franklin was zeer begaan met de stad Philadelphia en haar burgers. Die danken aan zijn initiatief de eerste uitleenbibliotheek van het continent, de vrijwillige brandweer, een burgermilitie en het academisch genootschap van de ‘American Philosophical Society’. In 1737 levert zijn engagement hem het eerste politieke ambt op: hij wordt stedelijk postmeester en trekt zich uit het zakenleven terug. Hierdoor is er nu ook alle ruimte voor de wetenschappelijke interesses van de autodidact Franklin. Zo ontwerpt hij een verbeterde houtkachel en doet onderzoek naar elektriciteit, wat in 1750 resulteert in de uitvinding van de bliksemafleider. Tegelijk klimt hij op in de politiek. Hij wordt raadslid, politierechter en tenslotte afgevaardigde voor Pennsylvania. Kort daarna is hij betrokken bij het opstellen van de Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring. Op zeventigjarige leeftijd, als zijn land het onderspit dreigt te delven tegen Groot-Brittannië, wordt hem zijn wellicht belangrijkste opgave toevertrouwd: hij reist als diplomaat naar Parijs om de Fransen te bewegen de VS in de onafhankelijkheidsstrijd te steunen. Daar behartigde hij de ‘Amerikaanse zaak’ op een wat boerse, maar toch succesvolle wijze. Franklin mag met zijn muts van nertsenbont over de oren meer het uiterlijk van een provinciaal dan van een staatsman hebben, hij draagt als ambassadeur wel bij aan de Vrede van Parijs.

 

Franklin vermaakt zich met Parijse dames.

 

De handgeschreven constitutie van de Verenigde Staten met correcties van Benjamin Franklin.

IJver, soberheid en eerlijkheid

Het succes steeg hem allerminst naar het hoofd en hij heeft altijd de eigenschappen behouden die hij als jongeman in zijn ‘plan voor toekomstig gedrag’ noteerde: soberheid, eerlijkheid en ijver. Zijn testament begint met de woorden ‘Ik, Benjamin Franklin uit Philadelphia, drukker.’
(Katharina Behmer)

(Openingsbeeld: Benjamin Franklin keert in 1785 terug in Philadelphia, na zijn verblijf in Parijs.)

 

Lees nog veel meer artikelen over de ontstaansgeschiedenis van de Verenigde Staten in die nieuwe G-GESCHIEDENIS. Nu overal te koop voor slechts € 5,50!


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Wilhelmina niet, Hendrik wel

Sporthistoricus Jurryt van de Vooren heeft een buitengewoon aangenaam boek geschreven over de Olympische Spelen van 1928 in Amsterdam. Tal van deels onbekende aspecten passeren de revue. Die Spelen wekten bij mij altijd de indruk dat ze gericht waren op Amsterdam en omgeving. Niet helemaal ten onrecht, zo blijkt uit het boek.

Lees verder

Kroniek

IJsberende keizer

Het is zes uur in de ochtend wanneer de dienstdoende sergeant bij de Limburgse grenspost Witte Huis te Eijsden een stoet van negen auto’s ziet naderen. Groot is zijn verbazing wanneer één van de inzittenden zich bekendmaakt als Wilhelm II von Hohenzollern, dat Nederland hem asiel wil verlenen en dat hij graag verder wil.

Lees verder

Heilige van de week

Theresia van Avilla - 15 oktober († 1582)

De naam Theresia komt waarschijnlijk van het Griekse woord voor warmte, zomer, of het Griekse jageres. Misschien betekent de naam wel bewoonster van het eiland Thera, tegenwoordig Santorini.

Lees verder