Stelling

Het oprukkend gebruik van de Engelse taal in musea is publieksvijandig

Stem

Agenda

Naar de Oost en de West
In het Nationaal Archief te Den Haag ligt 1,2 kilometer aan archiefstukken van de Verenigde Oost-Indische Compagnie opgeslagen. De tentoonstelling ‘De wereld van de VOC’ is dus slechts een fractie, die niettemin een wijde wereld opent. Geen romantisch jongensboek, wel een duizelingwekkende reis.
Het kleine leven
Het Brusselse Hallepoortmuseum neemt met de nieuwe tentoonstelling Little Life de bezoeker mee naar een kleine wereld, die op wonderlijke wijze het huiselijk leven van de burgerlijke milieus uit de 19de en het begin van de 20ste eeuw verbeeldt. Koken, poetsen, de tafel dekken, het bed opmaken, bezoek ontvangen, een huis inrichten,… het dagelijkse leven blijkt voor het kinderspel een onuitputtelijke inspiratiebron.

Strijdlustige Alexander

23 oktober 2017 skrul

De komende tijd zal er veel aandacht zijn voor Alexander Hamilton vanwege de musical over zijn roerige leven, die een enorm succes is in Amerika en die binnenkort naar Europa komt. Maar wie is Alexander Hamilton, de man die op het tien dollarbiljet staat afgebeeeld? Enkele fragmenten uit zijn opwindende leven ten tijde van de Amerikaanse Vrijheidsstrijd.

Alexander Hamilton denkt dat de wereld vergaat. Bij het invallen van de schemering is een orkaan losgebarsten zoals hij nog nooit heeft meegemaakt. De wind giert over het Caraïbische eiland St. Croix. Palmbomen knappen als luciferhoutjes, huizen storten in en door het gehuil van de wind klinkt het gegil van bange en gewonde mensen. De schepen in de haven worden opgetild en op het land gesmakt, bliksemflitsen en vuurballen schieten door de inktzwarte nacht. Om een uur of tien valt de wind plotseling weg, gevolgd door een dreigende stilte. Mensen kruipen voorzichtig tevoorschijn en proberen de gewonden te helpen. Maar ondertussen draait de wind om de zuidkant van het eiland en zwelt weer in alle hevigheid aan. Nog krachtiger dan daarvoor, jaagt de storm over het land. Meubels vliegen door de lucht en huizen die nog overeind stonden, zakken krakend ineen. De hutjes van de slaven worden omvergeblazen. Het suikerriet op de plantages wordt platgeslagen. Na lange, bange uren is het eindelijk voorbij. De volgende morgen schijnt de zon en fluiten de vogels alsof er niets aan de hand is. Verdwaasd loopt Alexander Hamilton tussen de puinhopen. Het ooit zo paradijselijke eiland is nu veranderd in een woestenij. Hij weet dan nog niet dat deze orkaan zijn leven totaal zal veranderen.

 

Alexander Hamilton geschilderd door John Trumbull. (Washington University Law School)

 

Een brief in de krant

Het jaar 1772 is het jaar van de storm. Alexander is dan zeventien jaar. Hij is slank en zijn rossige haar draagt hij naar de mode van zijn tijd, in een staartje. Tot dusver is zijn leven niet gemakkelijk geweest. Zijn moeder Rachel is op zestienjarige leeftijd uitgehuwelijkt aan een planter. Het huwelijk loopt mis. Rachel gaat er vandoor en ontmoet een Schotse edelman die zijn geluk wil beproeven op de Caraïben. Ze gaan wonen op St. Croix en krijgen twee zonen. James, de oudste, en de in 1755 geboren Alexander. Dan besluit de vader om het gezin te verlaten. Moeder Rachel begint een winkeltje, James gaat werken bij een timmerman en Alexander vindt een baantje bij een handelaar. Dan wordt Rachel ziek en ze overlijdt. James wordt ondergebracht bij zijn baas en Alexander wordt opgenomen door een echtpaar, waar hij voor het leven bevriend raakt met hun zoon Edward. De jongens verschillen nauwelijks in leeftijd en lijken sprekend op elkaar. De mensen roddelen dat ze halfbroers zijn. En dan breekt de storm uit en Alexander weet zich met zijn gevoelens geen raad. Hij schrijft wat hij heeft beleefd in een brief aan zijn vader en laat die lezen aan de dominee van de Engelse kerk. Die heeft al een tijdje belangstelling voor de intelligente jongen en is getroffen door de rake beschrijving van de stormramp. Hij stelt voor om de brief te publiceren in de plaatselijke krant. Het artikel trekt veel aandacht en er wordt besloten dat Alexander een kans moet krijgen om zich verder te ontwikkelen. Onder leiding van de dominee brengt een aantal planters geld bijeen en Alexander vertrekt naar New York waar hij na wat omzwervingen wordt aangenomen op het King’s College (nu University of Columbia).

 

Elizabeth Schuyler, de vrouw van Hamilton. Geschilderd door Ralph Earl omstreeks 1787. (Museum of the City of New York)

 

Strijd om de koloniën

Het is een woelige periode. Nadat de Fransen en de indianen door de Engelse troepen zijn verslagen, is de rust in de dertien Engelse koloniën weergekeerd, maar niet voor lang. De Engelse koning George III wil er 10.000 soldaten onderbrengen en vindt dat de kolonisten moeten bijdragen in de kosten. Dat leidt tot rellen. Bij een gehate douaneambtenaar worden de ruiten ingegooid, de Britten schieten en Christopher Seier, een elfjarig zoontje van een immigrant, wordt daarbij dodelijk getroffen. Een stel opstandelingen, die zich de ‘Liberty Boys’ noemen, heeft zich als indianen verkleed. Ze gooien een lading thee overboord. Het Engelse oorlogsschip ‘Asia’, wordt met wat kanonschoten smadelijk op de vlucht gejaagd. Alexander doet fanatiek mee aan de opstand en geeft leiding aan een groep vrijwilligers, de ‘Corsicanen’.

 

De ‘Boston Teaparty’. Als indianen verklede ‘Liberty Boys’, gooien kisten thee in zee. Naar een litho van Nathaniel Currier. (Part.coll.)

 

Hessische huurlingen

Het Congres begrijpt dat er geen weg terug meer is en dat de dertien koloniën zich moeten verdedigen tegen de Engelsen. George Washington, een rijke planter uit Virginia, wordt gevraagd om het Amerikaanse leger te leiden. Op voorstel van John Adams schrijft Thomas Jefferson de tekst voor een Onafhankelijkheidsverklaring. Koning George III geeft opdracht om een enorme troepenmacht naar Amerika te sturen. Een vloot van 300 schepen met aan boord ruim 30.000 man gaat op weg. Onder de geoefende soldaten bevinden zich duizenden huurlingen uit het Duitse Hessen. Echte ijzervreters, die zijn getraind tot ware vechtmachines. Het Amerikaanse leger is op dat moment niet groter dan 20.000 man en er is gebrek aan vrijwel alles. Als de vloot arriveert, moeten de Amerikanen zich terugtrekken, maar met Kerstmis 1776 keren de kansen. Op de ochtend van Eerste Kerstdag rijdt Washington langs zijn kleumende troepen en hij probeert hen moed in te praten. Het plan is om tegen de avond de rivier de Delaware over te steken en een verrassingsaanval uit te voeren. Er liggen schuiten klaar, roeiboten, vlotten en vrachtschepen. Mannen, paarden en kanonnen moeten in een paar uur tijd naar de overkant worden gebracht. De voorbereidingen kosten zoveel tijd dat pas tegen middernacht de eerste compagnieën in de boten gaan, in vreselijk weer. Er staat een aanzwellende noordoostenwind, het regent en hagelt en de ijzel snijdt in het gezicht van de mannen. In de wild stromende rivier drijven grote ijsschotsen. Na uren ploeteren zien de mannen kans om de overkant te bereiken. De Engelsen, de beruchte ‘Hessen’, zijn verrast door de onverhoedse aanval. Op 3 januari 1777 worden ze verjaagd uit Princeton.

 

George Washington en de markies de Lafayette tijdens het winterkamp (1777/78) bij Valley Forge. Geschilderd in 1907 door John Ward Dunmore. (Fraunces Tavern Museum, New York)

 

Aide-de-Camp

Na de overwinning bij Princeton besluit Washington om naar Morristown te vertrekken om daar met zijn leger te overwinteren. Hij huurt de tweede etage van ‘Jacob’s Arnold Tavern’ en omringt zich met enkele jonge, veelbelovende adjudanten met de functie van aide-de camp. Alexander is één van hen. Zijn optreden en overwicht is Washington opgevallen. Eerder had Alexander soortgelijke, door hoge officieren aangeboden baantjes, afgewezen. Hij wil geen kantoorbaantje, maar carrière maken aan het front. Maar een verzoek van Washington kan hij niet weigeren. Per 1 maart treedt hij officieel in dienst. Hij is dan 22 jaar oud en Washington 45 jaar. De oudere en ruim twintig centimeter langere Washington is erg gesteld op Alexander. Hij noemt hem ‘my boy’. Een andere jongeman in het gezelschap is de kleurrijke twintigjarige Gilbert du Mortier, Marquis de Lafayette, telg uit een Franse adellijke familie. De schatrijke jongeman heeft veel sympathie voor de Amerikaanse opstand. Hij koopt een schip, laat dat volledig uitrusten en vaart naar Amerika. Ondanks de argwaan van veel Amerikanen wordt ook hij door Washington aangesteld als aide-de-camp. De jongens hebben tijdens de overwintering een genoeglijke tijd. Ze wonen bij elkaar in de herberg van Jacob Arnold. Het is er zo krap dat ze het bed met elkaar moeten delen. Regelmatig worden ze uitgenodigd door de Amerikaanse families in de buurt. De meisjes dwepen met de jonge en knappe officieren. Alexander leest de soldaten het pamflet voor dat Thomas Paine heeft geschreven. De titel is het ‘Gezond verstand’ en daarin wordt opgeroepen tot vrijheid en verzet tegen de Engelsen. Na het voorlezen barsten de mannen spontaan uit in het oude soldatenlied: ‘How stands the glass around’.

 

De Zeeslag bij Chesapeake (5 september 1781) tussen de te hulp geschoten Franse vloot en de Engelsen. De Fransen wonnen waardoor het Engelse garnizoen in Yorktown (Virginia) van aanvoer werd afgesloten. Dat gaf de troepen van Washington een groot voordeel in de verdere strijd. Impressie geschilderd in 1962 door V. Zweg in dienst van de US Navy. (Hampton Rd. Naval Museum, Norfolk)

 

‘Het spel is uit’

Als het winterreces voorbij is, volgen veldslagen elkaar op. Hamilton speelt daarbij een dappere rol, maar ziet in de tussentijd kans om verliefd te worden op Elizabeth Schuyler, een dochter uit een voorname Amerikaanse familie. Hij trouwt met haar en dan volgt in de herfst van 1781 de beslissende slag. Washington probeert te voorkomen dat Alexander zijn leven in gevaar brengt door deel te nemen aan de gevechten. Maar de jonge Hamilton dringt aan en krijgt het bevel over 400 infanteristen. Na hevige gevechten moeten de Engelsen onder leiding van luitenant-generaal Charles Cornwallis zich overgeven.
In de vroege morgen van 17 oktober klinkt het getrommel van een tamboer. Even later komt een Engelse officier tevoorschijn met een witte zakdoek op zijn geweer gestoken. Hij wordt geblinddoekt naar Washington gebracht. Er vinden stevige onderhandelingen plaats en dan volgt de overgave. Cornwallis laat weten dat hij ziek is en hij komt niet naar de ceremonie. De verslagen soldaten lopen tussen de rijen Franse en Engelse soldaten door en smijten hun wapens op de grond. Het is de gewoonte dat de muzikanten bij een aftocht een mars van de overwinnaars spelen. Dat laat Washington niet toe en zo marcheert het Engelse leger weg onder het spelen van het populaire Engelse marslied: ‘The world turned upside down’. In dit verband even vernederend als toepasselijk. Washington stuurt een bode naar het Congres met het triomfantelijke bericht dat de strijd is gewonnen. Lafayette laat simpel weten: ‘Het spel is uit’.
Het is in Engeland onvoorstelbaar dat het gevecht met de opstandige koloniën is verloren. Pas twee jaar later wordt definitief de ‘Vrede van Parijs’, gesloten. Engeland is zijn koloniën in Amerika kwijt.
(Ruud Spruit)

Lees het volledige artikel, en nog meer boeiende verhalen over de ontstaansgeschiedenis van de Verenigde Staten, in de nieuwe G-GESCHIEDENIS. Nu overal te koop voor slechts € 5,50!


Zoeken

Vul hieronder uw zoekterm in:



Boekbespreking

Tussen medailles en pantserauto’s

Militaire attachés zijn deels diplomaat, deels spion. In vredestijd kan het een luxueus leventje zijn, in oorlogstijd wat minder. Andrej Prezjbjano (1885-1963), kapitein van de tsaristische gardecavalerie, werd begin september 1914 door de Russische militaire attaché in Frankrijk doorgestuurd naar het hoofdkwartier van het Belgisch leger. Hij kon natuurlijk in zijn raarste dromen niet bevroeden dat een paar jaar later in zijn vaderland de hel zou losbreken, en zijn positie dramatisch veranderde.

Lees verder

Kroniek

Held van Peotillos

Tweehonderd jaar geleden, op 11 november 1817, stierf de vrijheidsstrijder Francisco Javier Mina voor het vuurpeloton. Mina was een Spaanse militair die vocht als guerrillastrijder in de Spaanse Onafhankelijkheidsoorlog en later de kant koos van Mexico in de Mexicaanse Onafhankelijkheidsoorlog.

Lees verder

Heilige van de week

Theresia van Avilla - 15 oktober († 1582)

De naam Theresia komt waarschijnlijk van het Griekse woord voor warmte, zomer, of het Griekse jageres. Misschien betekent de naam wel bewoonster van het eiland Thera, tegenwoordig Santorini.

Lees verder